Josefa Uritz

Nafar pedagogo eta aktibista feminista

Josefa "Pepita" Uritz Pi (Badoztain, 1883 - Ekialdeko Berlin, 1958) nafar andereño, pedagogo eta ekintzailea izan zen. Bere ahizpa Elisarekin batera pedagogia berritzaileak sartu zituzten Kataluniako hezkuntza-sisteman, eta elkarren hurbil egin zuten bizitza eta lan gehiena.[1]

Josefa Uritz
Bizitza
Izen osoa Josefa Úriz Pi
Jaiotza Badoztain, 1883
Herrialdea  Nafarroa Garaia, Euskal Herria
Heriotza Ekialdeko Berlin, 1958 (74/75 urte)
Familia
Anai-arrebak
Jarduerak
Jarduerak irakaslea eta pedagogoa

Frankismotik ihesi, borroka antifaxistan aritu izan ziren Frantzian, baita aldarrikapen feministetan ere.[2][3] Ekialdeko Alemanian eman zituen azken urteak, erbestean.

BiografiaAldatu

Aita Benito Uritz Erro Espainiako Armadako kapitaina zuen, eta ama Filomena Pi Céspedes ama, berriz, Kataluniako merkatari baten alaba.[4] Gaztetatik, bizitzaren zorigaitzak zirela tarteko, bakarrik eta ahal bezala konpondu behar izan zen ahizparekin batera, anaiak eta gurasoak galdu ondoren.[4] Elisa ahizpa ere (1893-1979) andereñoa zen. Irakasle-ikasketak Madrilen egin zituen lehenik, bertako Irakasle Eskolan, eta Bruselan, gero.

Pepita Gironako Irakasleen Eskola Normalean hasi zen lanean 1914an, eta Lleidakora pasatu zen 1921ean. Eginkizun garrantzitsua bete zuen etorkizuneko irakasleak prestatzeko, eta zenbait gauza bultzatu: pentsamendu kritikoa, eztabaida, testu libururik gabe aritzea, norberak bere oharrak jasotzea... Horrek gatazkak sortzen zituen hezkuntzako sektore atzerakoienekin. Laster arazo handiak izan zituen apezpikuarekin.[5]

Ikasleei proposatzen zizkien irakurgai batzuk desegokitzat jo zituen eskola normaleko zuzendariak, eta, horregatik, diziplina kausa jarri zioten. Garai hartako intelektual ia guziek babestu zuten. Katedra-askatasunaren sinbolo bihurtu zen. Azkenean, bertan behera geratu zen zigorra, baina, aurrerago, Primo de Riveraren diktadurak berriz zigortu zuen: urtebete lanik eta soldatarik gabe.[2]

Espainiako Bigarren Errepublika 1931n aldarrikatu zutenean, Pepita Uritzek Lleidako Eskola Normalaren zuzendaritza hartu zuen, eta eskola modernorako bidea urratzen hasi. 1933ko Espainiako hauteskundeetan CEDAk irabazi zuen, eta ardura postuak kendu zizkioten Pepitari. 1936an itzuli zen zuzendaritzara, Fronte Popularraren garaipenaren ondotik. hainbat ezkertiar mugimenduekin lan egin zuen eta Gerra Zibila piztu zenerako, ahizparekin batera, Kataluniako Alderdi Sozialista Batuan sartu zen.[6]

Gerra ondoren, erbesteratu eta Frantziako Erresistentzian ibili zen. Hala ere, komunista zenez, 1951n Frantziatik Ekialdeko Alemaniara bota zuten.

Hezkuntza irauli ez ezik, gizartea ere irauli nahi zuten Uriz Pi ahizpek. Langileen borrokari loturik zeuden, eta baita feminismoari ere. Emakume Antifaxisten elkartean aritu ziren biak. Pepitak neska eta mutilak banatzen ez zituen hezkuntzaren alde egin zuen.[2]

1958an Ekialdeko Alemanian hil zenean, bere ahizpa Elisa Nafarroara itzultzen saiatu zen, baina Espainiak ez zion bermerik eman, eta, atxilotuko zuten beldurrez, Alemanian gelditu zen. Ahizpa 1979an zendu zen.[2]

ErreferentziakAldatu

  1. SLU, Herritar Berri. (2020-09-10). «Bi emakume feminista eta antifaxista, jendartea eskolatik iraultzen, duela mendebete» GAUR8 . Noiz kontsultatua: 2020-09-12.
  2. a b c d Tubia, Iker. (2019-01-30). «Bizitza, borrokari emana» Berria (CC-BY-SA) . Noiz kontsultatua: 2019-01-30.
  3. Manuel., Martorell Pérez,. (2018). Pioneras : historia y compromiso de las hermanas Úriz Pi. Txalaparta ISBN 9788417065560 PMC 1078912924 . Noiz kontsultatua: 2019-01-30.
  4. a b SLU, Herritar Berri. (2020-09-10). «Bi emakume feminista eta antifaxista, jendartea eskolatik iraultzen, duela mendebete» GAUR8 . Noiz kontsultatua: 2020-09-12.
  5. «La transición borró los nombres de las mayores defensoras de la educación pública» Público 2014-6-27.
  6. Manuel., Martorell Pérez,. (2018). Pioneras : historia y compromiso de las hermanas Úriz Pi. Txalaparta ISBN 9788417065560 PMC 1078912924 . Noiz kontsultatua: 2019-01-30.

Kanpo estekakAldatu

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Josefa Uritz
  • Berria egunkarian Iker Tubiak egindako artikulua 2019-01-30