Billabeta
Billabeta[1][a] Longida ibarreko kontzeju bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Pirinioaurrea eskualdean.
Billabeta | ||
---|---|---|
![]() | ||
![]() Herriko etxe tradizional bat | ||
| ||
![]() | ||
Kokapena | ||
Herrialdea | ![]() | |
Eskualdea | Pirinioaurrea | |
Udalerria | Longida | |
Administrazioa | ||
Mota | kontzeju | |
Izen ofiziala | ![]() | |
Burua (2019-2023) | Itziar Imirizaldu Zubillaga (kontzejuburua) | |
Posta kodea | 31481 | |
Herritarra | billabetar | |
Geografia | ||
Koordenatuak | 42°46′12″N 1°23′52″W / 42.77°N 1.3977777777778°W | |
Azalera | 2,96 km² | |
Garaiera | 500 metro | |
Distantzia | 24,4 km (Iruñetik) | |
Demografia | ||
Biztanleria | 34 (2020) |
2020 urtean 34 biztanle zituen.
Bertako biztanleak billabetarrak dira.
Izena
aldatuBillabeta toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:[2]
- Uillanoua (1015)
- Billanoua (1037)
- Uillenoue (1105)
- Villanoba (1198)
- Vilava prope Urroz (1276)
- Vilava (1279)
- Vilava de Longuida (1280)
- Villava cabe Zuasti (1375)
- Bilaua (1366)
- Villaba (1591)
- Villaba cabe Aoiz (1767)
- Villaveta (1802)
- Billaba cabo Ecay (1829)
- Villabeta (1986)
- Billabeta (1990)
Ezaugarriak
aldatuArmarria
aldatuBillabetako armarria Longida armarria da. Armarri honek honako blasoi hau du:[3]
« | Hondo urdin batez eta aurrean bihotz urreztatu batez osatuta dago, metal bereko barra-zirkulu batez inguratua | » |
Geografia
aldatuBillabeta Longida ibarran dago.
Inguru naturala eta kokapena
aldatuPirinioaurrean kokatua, lurra hautsia eta uhindua da, baina, oro har, ez du goragune handirik. Iparraldea menditsuena da, eta hegoaldea nekazaritzakoa. Ibaien pasabidean zehar, alubioien terraza-maila batzuk mailakatuta daude. Mendilerroen oinean ere higadura-glazis zabalak daude. Irati eta Erro ibaiek ibarra sortu zituen.
Klima
aldatuLongidak klima azpimediterraneoa dauka. Urteko batez besteko tenperatura 10 eta 13 gradu artekoa da (altueraren arabera aldatzen da), eta prezipitazioak 800 eta 1.000mm bitartekoak (ugariagoak udaberrian eta udazkenean. Urteroko egun euritsuak 80 dira batez beste eta 100 baino gehiago herriko gunerik menditsuenetan.
Jatorrizko landaredia asko gutxitu da gizakiaren eragina dela eta, gaur egun 180 hektarea haritz inguru baino ez dira geratzen. Pinuek 441 hektarea hartzen dituzte, gehienak Austriatik ekarritako pinu lariziar birlandatuak dira baina berezko pinuren bat ere gordetzen da. Birlandatutako pinuak, Urrozgoiti, Ulibeiti, Zarikieta eta Rala herrietan izaten dira, batez ere.
Estazio meteorologikoak
aldatuDatu klimatikoak (Agoitz, 1993-2020) | |||||||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Hila | Urt | Ots | Mar | Api | Mai | Eka | Uzt | Abu | Ira | Urr | Aza | Abe | Urtekoa |
Erregistraturiko tenperatura maximoa (°C) | 17.5 | 22.0 | 25.0 | 29.0 | 35.0 | 40.0 | 40.0 | 40.0 | 36.0 | 30.0 | 23.0 | 17.0 | 40.0 |
Batez besteko tenperatura maximoa (°C) | 8.9 | 10.5 | 14.3 | 16.7 | 20.9 | 25.8 | 28.5 | 28.6 | 24.0 | 19.1 | 12.3 | 9.1 | 18.2 |
Batez besteko tenperatura (ºC) | 2.2 | 6.1 | 9.2 | 11.5 | 15.2 | 19.5 | 21.8 | 21.9 | 17.9 | 14.0 | 8.5 | 5.4 | 13.0 |
Batez besteko tenperatura minimoa (°C) | 1.5 | 1.7 | 4.1 | 6.3 | 9.5 | 13.1 | 15.2 | 15.3 | 11.9 | 8.9 | 4.7 | 1.8 | 7.8 |
Erregistraturiko tenperatura minimoa (°C) | -4.0 | -3.1 | -1.5 | 0.8 | 3.3 | 7.7 | 10.2 | 10.1 | 6.5 | 2.5 | -1.8 | -4.0 | -4.0 |
Pilatutako prezipitazioa (mm) | 101.3 | 87.3 | 83.7 | 81.1 | 70.1 | 54.3 | 39.4 | 32.4 | 65.7 | 78.7 | 103.9 | 91.1 | 888.9 |
Prezipitazio maximoa 24 ordutan (mm) | 70.0 | 44.8 | 46.8 | 67.5 | 50.6 | 57.8 | 58.5 | 90.0 | 107.0 | 82.5 | 45.8 | 86.5 | 107.0 |
Prezipitazio egunak (≥ 1 mm) | 14.1 | 12.6 | 12.0 | 13.6 | 12.7 | 8.0 | 6.2 | 6.5 | 8.5 | 11.7 | 15.2 | 14.6 | 135.6 |
Elur egunak (≥ 1 mm) | 1.4 | 2.4 | 1.6 | 0.3 | 0.0 | 0.0 | 0.0 | 0.0 | 0.0 | 0.0 | 0.0 | 0.1 | 1.2 |
Iturria: Nafarroako klimatologia zerbitzua[4] |
Aukeratu beheko zatian urte-tarte bat, urte horiek goian xehetasun handiagoz ikusteko.
Ikusi edo aldatu datu gordinak.
Historia
aldatuSanta Maria, San Juan eta San Esteban "monasterioa" Leireko abadiari eman zioten Semeno Gartzeitzek eta haren emazte Antsak (1037). Leireko abadiaren menpean, Liberri hiribilduarekin eta Benotzen jasotako hainbat lursail (1105) lehenetsi zituen. 1280an, koroari bi lapurreta eta erdi gari eta garagar eta oloaren kahitz eta erdi petxa bat zor zizkion, gehi beste gari-lapurreta bat, «afari» kontzeptupean; orduan, erregealdiko bilau bat falta zela adierazten da.
Demografia
aldatu2020 urteko erroldaren arabera 34 biztanle zituen Billabetak.[5]
2000 | 2001 | 2002 | 2003 | 2004 | 2005 | 2006 | 2007 | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | 2016 | 2017 | 2018 | 2019 | 2020 |
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
18 | 18 | 18 | 19 | 18 | 18 | 18 | 16 | 21 | 28 | 30 | 31 | 38 | 39 | 36 | 36 | 37 | 36 | 35 | 33 | 34 |
Politika
aldatuBillabetako kontzejua kontzejuburuak osatzen dute. Egungo kontzejuburua Itziar Imirizaldu Zubillaga da.
Kontzejua
aldatuBillabetako kontzejua kontzejuburuak osatzen dute, demokratikoki hautatua. Kontzejuburua Itziar Imirizaldu Zubillaga da.
Kontzejuburuak
aldatu2011tik, Billabetak kontzejuburu bat izan du:
Kontzejuburu | Agintaldi hasiera | Agintaldi amaiera |
Itziar Imirizaldu Zubillaga | 2011 | 2015 |
Itziar Imirizaldu Zubillaga | 2015 | 2019 |
Itziar Imirizaldu Zubillaga | 2019 | jardunean |
Garraioa
aldatuNafarroako Autobus Konpainiak Longida Iruñekin batzen du. Autobus lineak honako ibilbidea egiten du:
Kultura
aldatuEuskara
aldatuLuis Luziano Bonapartek, 1869an, Longida sailkatu zen, hegoaldeko goi-nafarrera euskalkian, Pirinioaurreko Lizoainibar eta Urraulgoiti ibarrekin hitz egiten zena.[6]
Koldo Zuazok, 2010ean, Longida atzerakada-eremuan sailkatu zen, non euskarak hain atzerakada handia izan duen, non bertako hiztunik apenas geratzen den.[7]
Udalerri honetan hitz egiten den euskarak bere berezitasunak du. Horregatik sailkatzen da pirinioaurrera azpieuskalkian. Euskara batuaren itzalean alfabetatutako hainbat euskaldun baden arren, Urrozko mintzaira zaharrak hiztun gaberik dakite.
Jaiak
aldatu- Garbikuntzako Andre Mariaren jaiak: maiatzaren lehen asteburuan
Ondasun nabarmenak
aldatu- Garbikuntzako Andre Mariaren eliza, XII. mendeko kristiau eliza, erromaniko estiloan.
Oharrak
aldatuErreferentziak
aldatu- ↑ Euskaltzaindia: Euskal Onomastikaren Datutegia.
- ↑ «Billabeta - Lekuak - EODA» www.euskaltzaindia.eus (Noiz kontsultatua: 2021-08-30).
- ↑ Otazu Ripa, Jesús Lorenzo. (D.L. 1977). Heraldica municipal, merindad de Sangüesa (I) : Abaurrea-Izalzu. Diputación Foral de Navarra, Dirección de Turismo, Bibliotecas y Cultura Popular ISBN 84-235-0076-4. PMC 911388951. (Noiz kontsultatua: 2021-08-31).
- ↑ Agoizko estazioko balio klimatologikoak. Nafarroako Gobernua (Noiz kontsultatua: 2020-08-24).
- ↑ «Billabeta» www.ine.es (Espainiako Estatistika Institutua) (Noiz kontsultatua: 2021-08-31).
- ↑ Luis Luziano Bonaparte. Carte des Sept Provinces Basques, montrant la delimitation actuelle de l´euscara, et ses divisions en dialectes, sous-dialectes et varietés, 1863.
- ↑ Koldo Zuazo. El euskera y sus dialectos. Alberdania, 2010.