Ulibeiti

Longidako herri hustua, Nafarroa Garaian

Ulibeiti[1][a] Longida udalerriko herri hustu bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Pirinioaurrea eskualdean.

Ulibeiti
 Nafarroa GaraiaEuskal Herria
Ulibeiti 21-3-3.jpg
Herriko etxe bat
Kokapena
Herrialdea Nafarroa Garaia
EskualdeaPirinioaurrea
UdalerriaLongida
Administrazioa
Motaherri hustu
Izen ofizialaUli Bajo/Ulibeiti
Posta kodea31481
Herritarraulibeitiar
Geografia
Koordenatuak42°44′55″N 1°19′27″W / 42.74861°N 1.32417°W / 42.74861; -1.3241742°44′55″N 1°19′27″W / 42.74861°N 1.32417°W / 42.74861; -1.32417
Garaiera558 metro
Distantzia34,6 km (Iruñetik)
Demografia

2019n jada despopulatu bezala agertzen zen. Bere lurrak Longidako Udalara pasa ziren.

Bertako biztanleak ulibeitiarrak ziren.

IzenaAldatu

Ulibeiti toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:[2]

  • Uli (1280)
  • Huli (1280)
  • Vli (1280)
  • Vlly (1366)
  • Uli (1534)
  • Uli Baja (1767)
  • Uli (1800)
  • Ulibeiti (1985)

GeografiaAldatu

Ulibeiti Longida ibarran dago.

Inguru naturala eta kokapenaAldatu

Pirinioaurrean kokatua, lurra hautsia eta uhindua da, baina, oro har, ez du goragune handirik. Iparraldea menditsuena da, eta hegoaldea nekazaritzakoa. Ibaien pasabidean zehar, alubioien terraza-maila batzuk mailakatuta daude. Mendilerroen oinean ere higadura-glazis zabalak daude. Irati eta Erro ibaiek ibarra sortu zituen.

KlimaAldatu

Longidak klima azpimediterraneoa dauka. Urteko batez besteko tenperatura 10 eta 13 gradu artekoa da (altueraren arabera aldatzen da), eta prezipitazioak 800 eta 1.000mm bitartekoak (ugariagoak udaberrian eta udazkenean. Urteroko egun euritsuak 80 dira batez beste eta 100 baino gehiago herriko gunerik menditsuenetan.

Jatorrizko landaredia asko gutxitu da gizakiaren eragina dela eta, gaur egun 180 hektarea haritz inguru baino ez dira geratzen. Pinuek 441 hektarea hartzen dituzte, gehienak Austriatik ekarritako pinu lariziar birlandatuak dira baina berezko pinuren bat ere gordetzen da. Birlandatutako pinuak, Urrozgoiti, Ulibeiti, Zarikieta eta Rala herrietan izaten dira, batez ere.

Estazio meteorologikoakAldatu

      Datu klimatikoak (Agoitz, 1993-2020)      
 Hila   Urt   Ots   Mar   Api   Mai   Eka   Uzt   Abu   Ira   Urr   Aza   Abe   Urtekoa 
Erregistraturiko tenperatura maximoa (°C) 17.5 22.0 25.0 29.0 35.0 40.0 40.0 40.0 36.0 30.0 23.0 17.0 40.0
Batez besteko tenperatura maximoa (°C) 8.9 10.5 14.3 16.7 20.9 25.8 28.5 28.6 24.0 19.1 12.3 9.1 18.2
Batez besteko tenperatura (ºC) 2.2 6.1 9.2 11.5 15.2 19.5 21.8 21.9 17.9 14.0 8.5 5.4 13.0
Batez besteko tenperatura minimoa (°C) 1.5 1.7 4.1 6.3 9.5 13.1 15.2 15.3 11.9 8.9 4.7 1.8 7.8
Erregistraturiko tenperatura minimoa (°C) -4.0 -3.1 -1.5 0.8 3.3 7.7 10.2 10.1 6.5 2.5 -1.8 -4.0 -4.0
Pilatutako prezipitazioa (mm) 101.3 87.3 83.7 81.1 70.1 54.3 39.4 32.4 65.7 78.7 103.9 91.1 888.9
Prezipitazio maximoa 24 ordutan (mm) 70.0 44.8 46.8 67.5 50.6 57.8 58.5 90.0 107.0 82.5 45.8 86.5 107.0
Prezipitazio egunak (≥ 1 mm) 14.1 12.6 12.0 13.6 12.7 8.0 6.2 6.5 8.5 11.7 15.2 14.6 135.6
Elur egunak (≥ 1 mm) 1.4 2.4 1.6 0.3 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.1 1.2
Iturria: Nafarroako klimatologia zerbitzua[3]

HistoriaAldatu

Errege jaurerriko antzinako hiribildua, zeinaren urteko zerbitzuak 1280an 2 kahitze 2 lapurreta eta erdi gari eta 3 kahitze 3 laurden garagar eta olo, gehi bi kahitze eta erdi gari, eta beste horrenbeste garagar eta olo afari gisa, eta gutxienez 1 kahitze gari. Ziurrenik, toki horri dagokio Santsoaingo Eneko Gil Martínez Beortegik Migel García Makirriainen alde 1418an egindako errenta-besterentzea.

Ulibeiti eta Mugeta herriak 1574an kondenatu zituzten Joan Beaumont eta Leonor Espartzari zor zieten petxa ordaintzera. 1835-1845eko udal-erreformetara arte, ibarreko diputatuak eta herriko erregidoreak gobernatzen zuten, eta herritarren artean aukeratzen zen. Beraz, ulertzen da ordura arte errege izan zela; 1849an, Ulibeitiko elizak, Erretako etxea hornitzeko abade batek, herriko aldi baterako jaun gisa, balio zuela irakurtzen da -egia esan, jurisdikzio nagusiak abolitu zirenean-.

OharrakAldatu

  1. /uliβ̞éiti/ ahoskatua (laguntza)
    Azentua: zorrotza hirugarren silaban

ErreferentziakAldatu

  1. Euskaltzaindia: Euskal Onomastikaren Datutegia.
  2. [hhttps://www.euskaltzaindia.eus/index.php?option=com_ecoeoda&task=lekuaIkusi&Itemid=471&lang=eu&kodea=27256 «Ulibeiti- Lekuak - EODA»] www.euskaltzaindia.eus (Noiz kontsultatua: 2021-08-30).
  3. Agoizko estazioko balio klimatologikoak. Nafarroako Gobernua (Noiz kontsultatua: 2020-08-24).

Ikus, gaineraAldatu

Kanpo estekakAldatu