Ireki menu nagusia
Hamar aginduak Aezkoako euskaran Bonaparte printzeak bildu bezala (irudian, 3. agindutik 8.era)

Aezkera edo Aezkoako euskara (Aezkoako uskara) eskualde horretako euskalkia da, Nafarroakoa.

Gaur egungo sailkapenaren arabera (Koldo Zuazo, 1998) nafarreraren barruan dago sartuta, Erroibar eta Esteribarreko hizkerekin batera. Hirukote horretan osasuntsuen dagoen hizkera da. Euskara aetza Nafar-lapurtera eta ekialdeko nafarreraren zubi-hizkeratzat ere hartzen da.

Hala ere, iluna da aezkeraren etorkizuna, haraneko hainbat herritan (Abaurrepea, Aribe, Garaioa) bertako euskara erabat itzali delako, beste batzuetan itzaltzeko bidean dagoelako, eta aezkera dakiten hiztun gehien duten herrietan ere (Aria, Hiriberri eta Abaurregaina) transmisio-katea eten egin delako eta heldu edo adinekoen etxe barneko hizkuntza huts izatera jo duelako.

XIX. mendean Louis Lucien Bonaparte hasi zen ikertzen.

Eduki-taula

EzaugarriakAldatu

Erakusleek herskari ahostuna dute hasieran: gau, gori gura: Joanes Iriartek gau erran zako, etxe gontan bizi zire... Leku adberbioak ere: gen (hemen), gor, gan. Eta gain, gainbertze... Ezaugarri hau hego nafarreran ere ezaguna da; Erronkarin eta Zaraitzun ahoskabea dute: kaur, kori kura

Aditz laguntzailean lehen aldiko adizkiek ez dute bukaerako -n: nitze, ze, zire, nue, ginue, nako, zio...

Testu bat adibide moduanAldatu

"Orbaran behin gizon multzo bat gango ugaldera ilargia harrapatzekotan hurbildu ze. Gortarako zubitik beiti dilindan xarri zire, erkali eskuak emanez. Barrenean zenak, ezpaitzoken eskua ilargiraino luzatu:

- Ep – oihu egin zako goienekoari- Laxa zak piska bat eskua nik gazta harrapatu ahal izateko. Guti bat aski izain duk.

Goienekoak bere eskua luzatu zue ta multso osoa urera eroriz, ilargia irriz irriz hurrundu zitzaie."


("Iratiko ugaldean". Martin Arotzarena. Orbara)

BibliografiaAldatu

AditzakAldatu

  • Yrizar, P (1999). Morfologia del verbo auxiliar bajo navarro occidental, Euskaltzaindia.

Azterketa dialektologikoakAldatu

  • Bonaparte, L L (1863). Carte des sept provinces basques montrant la delimitation actuelle de l’euscara et sa division en dialectes, sous-dialectes et varietes, Luis Luziano Bonaparte.
  • Bonaparte, L L (1872). Etudes sur les trois dialectes basques del vallees d’Aezcoa, de Salazar et de Roncal, tels qu’ils sont parles a Aribe, a Jaurrieta et a Vidangoz, Luis Luziano Bonaparte.
  • Camino, I (1989). "Argitasun zenbait Aezkoako dotrinei buruz", Julio de Urquijo Euskal Filologiarako Mintegiaren Urtekaria (ASJU), 23(3), 801-808.
  • Camino, I (1997). Aezkoako euskararen azterketa dialektologikoa, Nafarroako Gobernua.
  • Zuazo, K (2003). Euskalkiak. Herriaren lekukoak, Elkar.

HiztegiakAldatu

  • Egaña, M; Artola, K eta Arbelaiz, J J (1983). Euskalerriko Atlas Etnolinguistikoa (EAEL), I, Aranzadi Zientzia Elkartea.
  • Egaña, M; Artola, K eta Arbelaiz, J J (1990). Euskalerriko Atlas Etnolinguistikoa (EAEL), II, Aranzadi Zientzia Elkartea

IdazkiakAldatu

  • Bonaparte, L L (1868). Le Cantique des trois jeunes gens dans la fournaise, dans les dialectes basques d’Aezcoa, de Salazar et de Roncal, Luis Luziano Bonaparte.
  • Bonaparte, L L (1869). Le petit catéchisme espagnol du P. Astete, traduit en trois dialectes basques: I. Aezcoan, par P.J. Minondo. II. Salazarais, par P. J. Samper. III. Roncalais, par P.Hualde. Verifié et modifié sur les lieux mêmes par L.L. Bonaparte, Luis Luziano Bonaparte.
  • Camino, I (1991). "Aezkerazko testuak, I: Ariako dotrina", Memoriae L. Mitxelena magistri sacrum, 1, 427-458.
  • Camino, I (1991). "Aezkerazko Testuak II: Orbarako dotrinak", Julio de Urquijo Euskal Filologiarako Mintegiaren Urtekaria (ASJU), 25(3), 929-960.

Ikasteko liburuakAldatu

  • Cabodevilla, Josu (1991). Aetzen Uskara, Nafarroako Gobernua.

Kanpo loturakAldatu