Barne-errekuntzako motor

Barne-errekuntzako motorra, orokorrean eztanda motorra deitua, erregai bat airearekin nahastu ondoren leherketa bat sortaraziz energia emateko gai den motor mota da, erregaiaren energia kimikoa energia mekanikoa bilakatuz. Bi mota nagusi ditugu eztanda motorretan:

Normalean, gasolinakoak ibilgailuetan abiadura handiagoa garatzen dute eta potentzia handiagoa ere, baina alde txarrean gehiegizko kontsumoa aipatu behar dugu. Gasoliokoak (diesel deituak) kontsumo txikiagoa dute eta abiadura txikiagoa ere lortzen dira.

Dena den, turbo motako motorrekin bi motorren arteko aldeak murrizten doaz eta gaur egun aurki ditzakegu diesel motako ibilgailu oso azkarrak.

Motorraren ziklo erabilgarri aldien arabera ere, motorrak 2 taldetan sailkatzen dira:

  • 2 aldiko motorra: motorraren ziklo erabilgarria ardatzaren bira bakoitzean gertatzen da.
  • 4 aldiko motorra: motorraren ziklo erabilgarria ardatzaren bi bira bakoitzean gertatzen da.

Ingurumenaren aldetik gasoliokoak kontsumo txikiagoa izan arren, partikula solido gehiago sortarazten dute hondakin modura, zarata handiagoa erakusteaz gain gasolinakoekin konparatuz. Jakintsuen arabera erregai hauek 60 bat urtetan agortuko dira. Hori dela eta gaur egun jadanik beste motako erregaiak aztertzen hasiak dira: erregai pila, hidrogenoa, aireko motorra, etab.

Motor baten funtzionamentua eta atalakAldatu

Barne errekuntzako motorren atal nagusiak hauek dira: blokea, birabarki-ardatza, biela, pistoia, kulata eta balbula. Gasoleozkoen kasuan, injezketarako bonba ere egoten da eta gasolinazkoetan txinparta sortzeko bujia.

 
4 aldiko gasolina motorra:
1. Erregai sarrera
2. Erregaia konprimatu
3. Errekuntza leherketa
4. Gasen irteera

Motorraren funtzionamenduaAldatu

Burdinazko bloke finko baten barruan zilindo itsurako zulo batzuk daude, bakoitzaren barruan atzera eta aurrera doan pistoi batekin. Pistoiaren mugimentu lineala biela baten bidez errotazio mugimendua bilakatzen da eta hau birabarki-ardatzera bideratzen da energia mekaniko birakari bat lortuz.

Pistoiaren mugimendua eragiteko erregaia airearekin nahastuta sartzen da sarrera balbuletatik blokeko zilindroetan, errekuntza ganbarara. Bertan erregaia konprimatu egiten da eta jarraian errekuntza gertatzen da; leherketaren ondorioz sortzen den presio altuak pistoia bultzatu egiten du eta ondoren errekuntzan sortutako gasak (CO2 eta H2O gehien batean) irteerako balbulatik ateratzen dira.

Errekuntza ganbaraAldatu

Errekuntza ganbara burnizko bloke finkoaren barruan dagoen zilindro zulo batek, ziuloaren barruan mugitzen den pistoiak eta blokea isteko kulatak osatzen dute, kulatan irteera eta sarrera balbulak dauzkagu. Errekuntzako leherketako presio altuak austeko, pistoian eraztun berezi batzuk ezartzen dira, ganberaren estankotasuna bermatu eta elementuen arteko marruskadura gutxitzeko.

Elikatze sistemaAldatu

Errekuntza ganbaran erregaia eta airea nahastuta sartzeaz arduratzen den sistema da.

Banaketa sistemaAldatu

Errekuntza ganberako balbulen kudeaketa daraman sistema mekanikoa da, birabarki-ardatzaren bitartez sinkronizatuta. Balbulak malguki indatsu bati esker itxita egoten dira eta banaketa sistemak agintzen die zilindro bakoitzean erregaia noiz sartu eta errekuntzako gasak noiz atera.

Pizte sistemaAldatu

Gasolinazko motorretan, erregaiaren leherketa txinparta elektriko baten bidez lortzen da. Txinparta hori buxiaren bidez lortzen da eta birabarki-ardatzaren bitartez sinkronizatzen da txinparta momentu egokian sortzeko.

Hozte sistemaAldatu

Errekuntza ganberan sortzen den tenperatura altua dela eta, burdinezko blokeko zilindroa inguratuz hozte sistema bat jartzen da, barruko elementuak geheigi berotu eta hondatzea galarazteko. Sistema horiek normalean likido hozgarri berezi bat erabiltzen dute, ura baino tenperatura altuagoetan irakiten duena eta zero azpiko tenperaturak izoztu gabe eusten dituena

Abiarazte sistemaAldatu

Barne errekuntzako motorrek biraka hasi arte ez dute birabarki-ardatza mugitzeko indarrik, ardatzaren inertzia beharrezkoa da indar hori sortzeko; beraz, mugimendua hasteko motor elektriko bat akoplatzen da ardatzera biraketa abierazteko.

HistoriaAldatu

Hainbat zientzialarik eta ingeniarik barne errekuntzako motorren garapenean lagundu zuten. 1791n John Barberrek gas turbina garatu zuen. 1794an Thomas Meadek gas motorra patentatu zuen. Halaber, 1794an Robert Streetek barne konbustio motor bat patentatu zuen, erregai likidoa erabili zuen lehena izan zena, eta motor bat eraiki zuen garai hartan. 1798an John Stevensek AEBetako lehen konbustio motorra eraiki zuen. 1807an, Nicéphore Niépce ingeniari frantsesak (argazkigintza asmatzen jarraitu zuena) eta Claude Niépcek barne-konbustioko motor prototipo bat zuzendu zuten, hauts-leherketa kontrolatuak erabiliz, Napoleon Bonapartek patentea eman ziona. Motor honekin txalupa bat mugiarazten zen Frantziako Saône ibaian[1][2]. Urte berean, François Isaac de Rivaz ingeniari suitzarrak hidrogenoan oinarritutako barne-konbustioko motor bat asmatu zuen, eta motorra txinparta elektrikoen bidez menderatu zuen. 1808an, De Rivazek bere asmakizuna lanerako ibilgailu primitibo batera egokitu zuen: "Munduko lehen barne konbustioak automobil ahaltsua eragin zuen"[3]. 1823an Samuel Brownek industrialki aplikatu beharreko lehen konbustio motorra patentatu zuen.

1854an Erresuma Batuan, Eugenio Barsanti eta Felice Mateucci asmatzaile italiarrek patente hau lortu zuten: "Gasen esplotazioaren bidez Motive Power lortzea". Barsanti eta Mateuccik beste patente batzuk lortu zituzten asmakizun bererako Frantzia, Belgika eta Piamonten 1857 eta 1859 artean[4]. 1860an, Jean Joseph Etienne Lenoir belgikarrak barne konbustio motorra sortu zuen[5]. 1864an Nicolaus Ottok lehen gas atmosferikoko motorra patentatu zuen. 1872an, George Brayton estatubatuarrak lehen konbustio-motor komertziala asmatu zuen. 1876an, Nicolaus Otto, Gottlieb Daimler eta Wilhelm Maybachekin lanean, karga konprimatua patentatu zuen, lau zikloko motorra. 1879an, Karl Benzek bi kolpeko gasolina motor fidagarri bat patentatu zuen. Beranduago, 1886an, Benz barne konbustio motorra zuten motordun ibilgailuen lehen ekoizpen komertziala hasi zen, non hiru gurpildun, lau ziklomotor eta Chassis batek unitate bakar bat osatzen zuten[6]. 1892an, Rudolf Dieselek lehenengo karga konprimatua garatu zuen, konpresio-ignizio motorra. 1926an, Robert Goddardek lehen kohete likidoa jaurti zuen. 1939an, Heinkel He 178 hegazkina munduko lehen hegazkin jet bihurtu zen.

ErreferentziakAldatu

  1. (Ingelesez) «The Pyréolophore: a new engine principle» Nicéphore Niépce's House Museum (Noiz kontsultatua: 2021-06-09).
  2. (Ingelesez) «The Pyreolophore engine» Paléo-Energétique (Noiz kontsultatua: 2021-06-09).
  3. Eckermann, Erik. (2001). World history of the automobile. Society of Automotive Engineers ISBN 0-7680-0800-X. PMC 46918182. (Noiz kontsultatua: 2021-06-09).
  4. (Ingelesez) «The patents» Barsanti e Matteucci (Noiz kontsultatua: 2021-06-09).
  5. (Ingelesez) «Étienne Lenoir | Belgian inventor» Encyclopedia Britannica (Noiz kontsultatua: 2021-06-09).
  6. «Who invented the automobile? | Library of Congress» web.archive.org 2021-02-01 (Noiz kontsultatua: 2021-06-09).

Kanpo estekakAldatu