Automobila, autoa edo beribila gurpildun motorrezko ibilgailua da, bidaiariak garraiatzeko erabiltzen dena eta bere motor propioa duena. Definizio gehienetan esan ohi da automobilak nagusiki errepideetan higitzeko direla, batetik zortzi pertsona artera garraia ditzaketela, normalean lau gurpil dituztela eta batez ere pertsonak (ez ondasunak) garraiatzeko sortuak direla. Hala ere, terminoa ez da oso zehatza, zeregin berak egiteko erabiltzen diren ibilgailu-mota asko baitaude.

Automobil zenbait, historian zehar.

Gaur egun 600 milioi automobil inguru daude munduan (gutxi gora-behera auto bat hamaika pertsonako). 2007an 806 milioi auto eta kamioi arin zeuden, eta mila milioi m³ gasolina eta diesel erre zituzten urte horretan. Kantitate horiek handitzen ari dira, batez ere Txinan eta Indian.

EtimologiaAldatu

Automobil hitza frantsesetik etorri zaigu (automobile), eta jatorria grezierako αὐτός (autós, "norbera") eta latineko mobilis ("mugikor") dira, alegia, berez mugitzen den ibilgailua adierazten du.

HistoriaAldatu

 
Benz Auto, 1886

Aurreneko auto antzekoak lurrinez mugitutako ibilgailuak ziren, XVIII. mendean, baina XIX. mendera arte ez zuten asmatu eztanda motorra, eta 1895ean eman zioten lehenbiziko patentea gasolina auto modernoari, Estatu Batuetan. Zehatzago, 1891ko irailaren 20an gasolinarekin zebilen lehen autoa irten zen Springfielden (Massachusetts, AEB), baina 1896an hasi ziren saltzen. XX. mendean garatuz joan da, abiadura, irismena, kontsumoa, segurtasuna eta abar hobetzeko.

Lurrunezko etapakAldatu

Nicolas-Joseph Cugnot (1725-1804), idazle eta asmatzaile frantziarrak eman zuen lehen pausoa, bi zilindroko motor bertikalarekin eta 50 litroko desplazamenduarekin lurrunezko ibilgailua erakitzerakoan. 1770. urtean bigarrengo bat eraiki zuen, lehenengoa baino handiagoa eta 4,5 toneladako pisua mugitu zezakeena 4km/h-ko abiaduran. Ibilgailua modu egokian manipulatzea ezinezkoa zelako, pareta bat jo eta erortzea eragin zuen istripu bat gertatu zen; historiako lehen auto-istripua, hain zuzen. Cugnotek hirugarrengo bertsio bat eraikitzeko denbora ere izan zuen 1771an, gaur egun Parisko Teknologia Museo Nazionalean aurkitzen dena.

1784an William Murdoch-ek lurrunezko bagoi bat eraiki zuen. Lehen ibilgailu hauetan, esku balazta, engranajeak eta bolantea bezalako berrikuntzak garatu ziren.

1838an, Walter Hancock-ek lurrunarekin elikaturiko lau eserlekuko faeton izeneko ibilgailua eraiki zuen. Bere eraikuntza hau historiako lehen taxietako bat izan zen. “Era”, “Enterprise”,”Sun” eta “Automaton” ekin batera animaliarik gabeko garraio publikoaren aroa hasi zen Londresen. Frantzian, Le Mansen, lurrun-propultsiozko automobilgintza industria garatu zuten Bollée anaiek. Bidaiarien garraiorako ibilgailuak seriean egiten hasi ziren. Ibilgailu horiei "L'Obéissante", "La Mancelle", "La Marie-Anne" eta "La Rapide" izenak eman zizkieten. Azken honen kasuan, gidari bakarrak mugi zezakeen eta orduko 62 kilometroko abiadura har zezakeen.

Lurrunezko ibilgailuen arazoetariko bat galdara berotzea zen, eta horregatik eraikitzaileak ordezko likido bat topatzen ahalegindu ziren; Joseph Wilkinson eta Joseph Ravel besteak beste.

Petrolio-erregaiakAldatu

1815ean Josef Bozekek olioz hornituriko motorra zuen ibilgailua eraiki zuen.

Etienne Lenoir belgikarrak 1860 inguruan ikatz-gasarekin elikaturiko auto bat martxan jartzea lortu zuen. Bere patentean ordurarte ezagutzen ez ziren berritasunak aipatzen ziren, adibidez, aire- erregaiaren nahasketaren pizte elektrikoa.

1876an Alemanian Nicolaus Otto-k lau aldiko lehen motor praktikoa eraiki eta patentatu zuen Lenoir-ren bi aldiko motor sistema oinarri ibiliz, eta horren printzipioa 1886an Beau de Rochas frantziarrak adierazi zuen.

1870. urte inguruan, Vienan, Siegfried Marcus asmatzaileak gasolinan oinarritutako barne-errekuntzako motorra erabiltzen zuen ibilgailua asmatu zuen, “Marcusen lehen autoa” izenarekin ezagutzen dena. 1883an, Marcus-ek behe tentsioko pizte sistema patentatu zuen, ondorengo ereduetan ezarriko zena.

1879an Georg Baldwin Seldenek, Estatu Batuetan, 549.160. patentea aurkeztu zuen, eta horrek bi aldiko motorra duten gasolina automobilen eraikuntza deskribatzen du xehetasun guztiekin. 1895. urtera arte baieztatu ez bazen ere, eta 1899. urtera arte ibilgailu bat egin ez bazen ere, hainbat onodorio eragin zituen horietariko bat, horrelako ibilgailuak eraiki nahi zituzten ekintzaile guztiak baimendutako elkarte batean sartzea hori guztia aldarrikatzeko.

Gasolinadun lehen autoak modu independentean lan egiten zuten ingeniari alemaniarrek garatu zituztela onartu ohi da: 1885ean Mannheimenen, Karl Benz-ek bere lehen modeloa (Benz Patent-Motorwagen) eraiki zuen.

Bertha Benz-ek bere senarraren asmakuntzaren potentziala erakusteko 106 km egin zituen.

FuntzionamenduaAldatu

 
Pistoi batek lan guztia egiteko behar dituen 4 atalak erakusten dituen irudia

Osagai edo atal bat baino gehiago ditu autoak; besteak beste: motorra, mugiarazten duen indarra ematen diona; indar eragile hori gurpiletara eramango duten atal mekanikoak; zoruko gorabeherek eta eragindako astinaldiak moteldu eta egonkor eta eroso bihurtzen duen suspentsioa; galgak, lastertasuna gutxitzeko edo autoa erabat gelditzeko erabiliak; gida sistema, gurpilak nora nahi den hara zuzentzen dituena; karrozeria, autoa estaltzen duena eta jendea nahiz gauzak barruan eramaten dituena; horiei denei gurpilen gainean doan txasis edo armazoiak eusten die. Autoa ibil dadin, hiru gauza dira beharrezkoak:

  1. Abian jarri; horretarako, ukipen giltzari eragin behar dio gidariak eta, bildutako indarra libre geratu eta motorrera joan ondoren, lastergailua zapaldu eta gasolina pasako da karburagailura, han airearekin nahastu eta zilindroetan gertatutako leherketatxoen ondorioz motorra pizteko.
  2. Motorraren indarra gurpiletara pasa; abiaraztekoari zapaldu eta abiadura kaxa mugituta, eta automatikoetan bere kasa, motorreko indarra gurpiletara joaten da eta mugitu egiten ditu.
  3. Lastertasunari neurria hartu; behin abiatuz gero, eskuz eragin beharreko abiadura kaxa duenean, hura mugitu beharko du gidariak, lastergailuarekin egin ezin duen lastertasun aldaketa egin behar badu, eta aldaketa automatikoa duten autoetan, berriz, bere kasa gertatzen da hori bera. Gaur egun aldaketa eta aurrerapen ugari ari dira egiten etengabe autoetan, bai gurpil, gidagailu, frenu, motor, argi, eserleku eta abarretan, eta horrek hobekuntzak ekarri ditu, batez ere segurtasunari eta erosotasunari dagokionez.

Automobil motakAldatu

ErreferentziakAldatu

Ikus, gaineraAldatu

Kanpo estekakAldatu

Wikiztegian orri bat dago honi buruz: automobil .