Ireki menu nagusia

Enkarni Genua

euskal idazlea

Enkarni Genua Espinosa (Donostia, Gipuzkoa, 1942ko apirilaren 15a - ) euskal idazlea eta txotxongilolaria da. Deustuko Unibertsitatean lizentziatu zen Filosofia eta Letretan.[1]

Enkarni Genua
Enkarni Genua.jpg
Ahotsa
Bizitza
Jaiotza Donostia1942ko apirilaren 15a (77 urte)
Herrialdea  Gipuzkoa, Euskal Herria
Hezkuntza
Heziketa Deustuko Unibertsitatea
Jarduerak
Jarduerak idazlea, txotxongilolaria, komikigilea eta haur literatura idazlea
Lan nabarmenak Itsasminez (komikia)
Erreka Mari: Euskal Herriko azken lamiña!
Jasotako sariak
Literaturaren Zubitegiko fitxa 641

Literatur ibilbideaAldatu

60ko hamarkadan Donostiako hainbat antzerki taldetan hartu zuen parte. 70ko hamarkadan haurrei euskaraz zuzendutako ikuskizunik eza nabarmena zen eta egoera hau aldatzeko erabakia hartu zuen.[2] Lehenenetariko saio bat 1971. urtekoa da, Donostiako irailaren euskal jaietan, Aupa xoruak lana aurkeztuz.[3]

1971. urtean Txotxongilo Taldea sortu zuen Manolo Gomezekin batera. Txotxongilo taldearen lehendabiziko saioa Jakintza ikastolan eman zuten, bigarrena Amezketan. Gipuzkoan zehar herriz herri ibili ziren, Bizkaian ( Algortan, Durangon, Amorebietan...) eta Baionako Euskal Museoan. Ordutik, makina bat ikuskizun taularatu dituzte. Bere lehenengo pertsonaiak Otso Bixente eta Txano Gorritxo izan ziren. Beranduago beste pertsonai batzuk sortu zituzten: Altxa Felipe eta Jaxinto eta Joxepa, besteak beste.[2]

1975. urtean RTVE delakoak Euskalerria izenbuararekin euskaraz eginiko lehenengo telesaioan parte haurtu zuten, programa horretan haurrei zuzendutako Pinpilinpauxa izeneko atalean.[4]

2013an, Donostiako Udalak Hiritar Merezimenduaren Domina eman zion Txotxongilo Taldeari.[5] Talde honekin, batez ere, Euskal Herrian aritu da lanean, baita Estatuko Nazioarteko Festa garrantzitsuenetan ere. Horrez gain, Europan, Miamin (AEB) eta Hego Ameriketan ere aritu da.

1982an Tolosako CIT-eko (Tolosako Ekinbide Etxea) partaideekin batera, Titirijai jaialdia jarri zuten martxan, hau da, Tolosako Nazioarteko Txotxongilo Jaialdia. Ekitaldiaren antolaketan laguntzaile izaten jarraitzen du eta TOPIC (Tolosako Nazioarteko Txotxongilo Zentroa) egitasmoan ere elkarlanean ari da. 2018an Tolosako Topic Zentroak Iparragirreren txotxongiloa jaso zuen Enkarni Genuaren eskutik.[6]

Literaturari dagokionez, batez ere haur eta gazteentzako liburuak idatzi ditu. 40 liburu baina gehiago argitaratu ditu (ipuinak, antzerkiak, txotxongiloen antzerki didaktikoak eta dramatikoak), horrez gain, ipuin eta abesti desberdinen 21 disko ere argitaratu ditu. Horrez gain, Larramendi Ikastetxean eta Donostiako Elizbarrutiko Irakasleen Eskolan irakasle izan zen.[7]

EstetikaAldatu

Enkarni Genuarentzat oso garrantzitsua da estetika zaintzea eta denbora eskaintzea horri. Bere estetika sinpletasunean oinarritzen da. Lau gauzatxorekin eszena eder bat osatzen du eta ez dagoen hori haurrek beren irudimenarekin osatzeko bidea irekita uzten du.[8]

Artea hezkuntzanAldatu

 
Enkarni Genua eta Jose Migel Barandiaran.

Enkarni Genuarentzat arteak hezkuntzan garrantzi handia du. Izan ere, bere aburuz haurrak sortzaile hezi behar ditugu bizitzeko. Horrez gain, nortasuna lantzeko ere tresna garrantzitsua dela uste du. Hala ere, eskola gehienetan nahiko gaizki lantzen den arlo bat dela dio, ez delako kontuan hartzen publiko aurrean moldatzeko norbera bere buruaz oso seguru egon behar dela.[8]

TxotxongiloakAldatu

Bi eta lau urteko haurrek txotxongiloak eskuan hartu eta antzezteko gai ez diren arren, haiekin harremanetan egon behar direla iritzi dio Enkarni Genuak. Irakaslearen eskuetan txotxongiloak egon behar direla uste du, batetik eredu delako (haren arabera egingo dute gero haurrek) eta bestetik, tresna izugarria delako. Idazlearen ustez, txotxongiloak indar handia du, haurrek ez baitute ikusten atzean nor dagoen eta identifikatuak sentitzen dira txotxongiloarekin. Gainera, askotan txotxongiloari kontatzen diote irakasleari esaten ez diotena edo gehiago askatzen dira, gehiago hitz egiten dute.[8]

AntzerkiaAldatu

Ostiralero afaria obrarekin irabazi zuen Enkarni Genuak Donostiako Hiria Literatur Saria euskarazko antzerki modalitatean.[9] Obra honek pertsonaia anonimoak hartzen ditu barne, ez daude ez euskal politikako izenak, ez partidu politikoak, ezta sindikatu edo foro konkretuak ere.

Eszenatokia jarrera politiko ezberdina duten anaiez osatutako familia batean kokatzen da, eta ezberdintasun horrek elkarrizketa bat izatearen ezinezkotasunera eramango ditu. Beraz, nabarmenak izango dira isiltasunak. Eta gainera, amaiera irekia duen istorio honek, anaia bakoitzak iraganarekiko duen pertzepzio desberdinak, zailtasunak ekarriko dizkie hitz egiterako garaian. Guzti honek egingo du Enkarni Genuak idatzitako obra hau komedia garratz bihurtzea.

LanakAldatu

Enkarni Genua, Erreka Mari ipuinaren sarrera irakurtzen.
Enkarni Genua, Erreka Mari liburuko pasarte bat irakurtzen.

Asko dira Enkarni Genuak sortutako ipuin, gidoi eta antzerki obrak. Ipuin, komiki-liburu, testu-liburu eta disko zerrenda luzea da berea. Hauek dira azken urteetan Haur eta Gazte Literaturan argitaratu dituenak:

  • Munstroak eta lagunak (2001, Erein)
  • Zatoz lehenbailehen! (2004, Erein)
  • Elurrezko panpina (2005, Erein)
  • Katu gaiztoak ez dira gaiztoak (2005, Erein)
  • Altxor bat esku artean : txotxongiloak (2009, Erein)
  • Zergatik bizi da basoan Txangorritxoren amona? (2006, Erein)
  • Kontu kontari (33+3 urte) (2006, Erein)
  • Hitzen lapurra - bertso-txotxongiloa - (2008, Lanku)
  • Altxor bat eskuetan: txotxongiloak, teorizazioa, historia, lan praktikoak (2009, Erein)
  • Mahatsak eta neskatilak ondu zireneko uda (2010, Erein)
Sakontzeko, irakurri: «Enkarni Genuaren lanen zerrenda»

SariakAldatu

  • 1980, Ercilla Saria, Bilbo
  • 1985, Haurren Operako Lehen lehiaketa
  • 1997, Umeentzako Antzerki Testuen lehiaketako Saria, Nafarroako Antzerki Eskolan
  • 2001, Donostiako Hiria Literatur Saria
  • 2007, Victoria Eugenia Saria

ErreferentziakAldatu

  1. Marijose Olaziregi, Xabier Etxaniz (1989) Euskarazko Haur eta Gazte Literatura Idazleak Eusko Jaurlaritza. Kultura Saila 30 or..
  2. a b Garmendia=, Elixabete «Txotxongilo: gure giñola’’» Zeruko argia,(654. Zkia, 1975 / 09 /20 ) . Noiz kontsultatua: 2017/ 05/08.
  3. (Gaztelaniaz) Aramburu=, Javier de «Fiestas euskaras: se celebró el día del niño y el festival “Kanta Berri’’» La Voz de España,(N. 1180, 1971/09/11, p.16 ) . Noiz kontsultatua: 2017/05/08.
  4. (Gaztelaniaz) «Euskalerria programa de vascuence en RTVE: comenzará a emitirse el 12 de diciembre» La Voz de España,(N. 1180, 1775/12/?) . Noiz kontsultatua: 1917/05/08.
  5. «Erakusketatik erakusketara», Tolosaldeko ataria, 2013-03-27, . Noiz kontsultatua: 2019-01-25.
  6. «Txotxongilo berria Topic Museoan, 2018ko maiatzaren 30an» topictolosa.
  7. «Enkarni Genua» erein.eus.
  8. a b c «Elkarrizketa. Enkarni Genua» web.archive.org 2016-06-11 . Noiz kontsultatua: 2019-01-25.
  9. «Genua, Enkarni - Auñamendi Eusko Entziklopedia» aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus . Noiz kontsultatua: 2019-01-25.

BibliografiaAldatu

Kanpo loturakAldatu

Wikiesanetan badira aipuak, gai hau dutenak: Enkarni Genua
Wikidatan datu irekiak daude honi buruz: Enkarni Genua