Ireki menu nagusia
Bahá'u'lláh-ren hilobia (Bahjí, Akká, Israel), bahá'í-en beila-lekurik sakratuena. 2006.

Bahá'u'lláh (bəˈhɑːʊˌlɑː ; persieraz : بهاءالله ; euskaraz, "Jainkoaren Aintza"), jaiotizenez Mírzá Husayn Alí-i-Nurí, (persieraz میرزا حسینعلی نوری) Teheran, 1817ko azaroaren 12 / 1233ko Muharramen 2 AHPalestina, 1892ko maiatzaren 29 / 1309ko Dhū al-Qaʿdaren 2 AH. Irandar nabarmena eta Bahá'í fedearen sortzailea izan zen.[1]

Bahá'u'lláh
Bahá'u'lláh (Mírzá Ḥusayn-`Alí Núrí) in 1868.jpg
Bizitza
Izen osoa میرزا حسین‌علی نوری‎
Jaiotza Teheran1817ko azaroaren  12a
Herrialdea  Iran
Bizilekua Teheran
Heriotza Akre1892ko maiatzaren  29a (74 urte)
Hobiratze lekua Bahá'u'lláh-ren santutegia
Familia
Aita Mírzá `Abbás Núrí
Ezkontidea(k) Ásíyih Khánum Itzuli
Fatimih Khánum Itzuli
Seme-alabak
Anai-arrebak
Jarduerak
Jarduerak erlijio burua, idazlea eta Jainkoaren Agerpena
Sinesmenak eta ideologia
Erlijioa Bahá'í fedea

Teheranen jaioa Mazandarango goi-mailako familia baten baitan, eta 1844an Báb-enganako fedea aitortu zuen. Bábí-ek jasandako jazarpen-kanpaina batean, espetxean sartu zuten eta jabetza guztiak kendu zizkioten. Geroago, Otomandar inperiora erbesteratu zuten bere familia eta lagun batzuekin, eta horrela bizi izan zen 1892an Palestinako ´Akká hirian hil zen arte.

Bagdaden bizi zelarik, idazki mistikoak sortzen hasi zen eta jarraitzaile asko bereganatu zituen. Geroago, Báb-ek iragarritako Jainkoak agerraraziko zuena (man yoẓheroh Allāh) bera zela aldarrikatu zuen. Haren ondorioz, bábí komunitatea banatu zen eta Bahá'u'lláh-ren jarraitzaileek bahá'í izendapena hartu zuten.[2]

Urteak pasa ahala, jarraitzaileen komunitatea handituz joan zen. Aldi berean, Bahá'u'lláh-k komunitatea antolatzeko arauak, eta fededunei zein agintariei zuzenduriko gutun asko idatzi zituen, ordura arte mistiko hutsa zena praktikan nola ezar zitekeen adieraziz. 1994an Haifako Idazteunen Ikasketarako Zentroaren artxibategian Bahá'u'lláh-ren 21.000 idazki zituzten, haietatik 7.169 jatorrizko testuak ziren. [3]

Bahá'u'lláh izenaz gain, Mirza Husain Alí honako askotariko izen sinbolikoekin aipatzen da bahá'í literaturan eta bahá'í-en artean. Honako hauek dira ohikoenak: Jaunen Jauna, Izenik Handiena, Edertasun Bedeinkatua, Antzinako Edertasuna, Lumarik Gorena, Izen Ezkutua, Altxor Gordea, Jainkoak agerraraziko duena, Ozeanorik Handiena, Zerurik Gorena, Aurreneko Sustraia, Berez Dirauena, Sinaiko Hizlaria, Itunaren Jauna, Bihotzetako Maitea, Jainkozko Loto-zuhaitza, Bidearen amaieran dagoen zuhaitza. [4]



Eduki-taula

BiografiaAldatu

Lehen urteak 1817 - 1848Aldatu

 
Mírzá Buzurg, Bahá'u'lláh-ren aita

Bahá'u'lláh, jaiotzean Mírzá Ḥusayn-`Alí Núrí (persieraz: میرزا حسین‌علی نوری‎), 1817ko azaroaren 12an (1233ko Muharram hilabetearen 2an, AH) Teheranen jaio zen, Persiako hiriburuan, gaurko Iranen hango familia noble batean.

Zenbait bahá'í-egileren arabera, bere jatorrian atzera eginez, Abraham eta Ketura [5](Abraham-en 2. emaztea) , Zoroastro, Jazdgard III.a ( sasandar inperioko azken erregea), [6] eta Jese [7][8] arbaso izan zituen. John Able bahá'í egileak dioenez, Bahá'u'lláh bazetorren bai Abraham eta Sararengandik, bai Abraham eta Keturarengandik.[9]

Bere ama Khadíjih Khánum zen eta aita, Mírzá Buzurg. Bahá'u'lláh-ren aita Virdi Mírzá Fat′h Ali Shah Qajar-aren hamabigarren semea– imamaren bisir gisa aritu zen. Geroago, Mírzá Buzurg Burujird eta Lorestango[10] gobernari izendatu zuten, gobernu-purga batean zehar Muhammad Shah boterera|energiara etorri zenean biluzi zuten posizio bat. Bere aitaren heriotzaren ondoren, eskatu zion Bahá'u'lláh-i gobernu-posta|zutoin bat bisir berriaren hartzeko Hajji Mirza Aqasi, baina declined.[8]

Bahá'u'lláh-k hiru emazte izan zituen. Ásíyih Khánum bere lehen emaztearekin 1835ean ezkondu zen. Teherango goi-mailako familia baten alaba zen, eta 15 urte zituen ezkondu zenean, senarrak 18[11]. Bi goitizenez ezagutzen da: Hosto Goraipatuena eta Navvab. [12] Bigarren emaztea Fátimih Khánum bere lehengusua zen eta 1849an ezkondu ziren Fatimak 21 urte zituen eta Bahá'u'lláh-k 32. [13] Mahd-i-'Ulyá goitizenez ezagutzen zen. Hirugarren emaztea Gawhar Khánum izan zen, Bagdaden ezkondu ziren 1863 baino lehen.[9]

Bábí garaia 1848 - 1853Aldatu

Burupeak laster amaitu ziren Báb-en mezuaren alde azaldu zenean. Báb-en hilketa eta gero bábí-en aurka sortu zen bortxakeripean Bahá'u'lláh-k bere jabego guztiak galdu, eta atxilotuta, torturatuta eta Otomandar inperiora erbesteratuta izan zen.

Erbesteraldia 1853-1892Aldatu

 
Bahá'u'lláh-ren erbesteraldiak.

Hasieran, Bagdad-era bidali zuten eta han 1863. urtean Báb-ek agindutakoa Bera zela aldarrikatu zuen. Bagdad-etik Konstantinoplara, Hadrianopolis-a eta azkenean 1868. urtean gaur egun Israelen dagoen Akre hiri presondegira eraman zuten.

Hadrianopolis-etik eta geroago Akre-tik bere garaiko agintariei zenbait gutun bidali zizkien. Eskutitz horietan gizateriaren baterapen hurbila eta munduko zibilizazio berriaren sorrera aldarrikatzen zuen. XIX. mendeko lehendakari, enperadore eta erregeen arteko tirabirak konpondu, armamentuak murriztu, eta indarrak munduko bakea ezartzeko erabil zitzaten deialdia egin zien.

Bahá'u'lláh Bahjí-n hil zen, Akre-ko iparraldean eta han lurperatu zuten. Bere ikasbideak ekialde ertainetik haraindi zabaltzen hasi ziren laster eta mundu mailako erkidegoa sortu dute.

IdazlanakAldatu

Bahá'u'lláh-k milaka gutun eta liburu idatzi zituen, gehienak arabieraz eta batzuk persieraz, 1994an 7.160 artxibatuta zeuden Haifako Idazteunen Ikasketarako Zentroaren artxibategian. lauzatxoen mikrofitxen kopiak ere gorde dira munduan zehar hainbat lekutan. Bere testu asko ebatsiak edo txikituak izan dira, beste hainbeste partikularren esku daude oraindik orain, idazki gehienak gutun pertsonalak baitziren, zenbaitetan pertsona hark egindako galerei erantzuteko, besteetan adorea emateko. Gutunak jaso zituzten bahá'í haien oinordekoentzat altxor handiak dira, halere 1994tik aurrera artxibatutako idazkien kopurua bikoiztu egin da.[14]

Hona hemen Bahá'u'lláh-ren idazlan ezagunenak [15]

Irakeko garaiaAldatu

(1857-58) Chahár Vádí (Lau haranak)

(1857-58) Kalimát-i-Maknúnih (Hitz Ezkutuak) [16] persieraz eta arabieraz idatzita dago, esaera moralen bilduma gisa. Bahá'í fedearen muin etikoa azaltzen du.

(1857-63) Haft-Vádí (Zazpi Haranak), Bahá'u'lláh-k persieraz idatzitako liburu mistiko ezagunena. Qadiri ordenako Xekh Muhiyu'd-dín-entzat idatzia.

(1862) Kitab-i-Iqan (Ziurtasunaren liburua) [17] Bahá'í fedearen oinarri doktrinala. Koranetik nahiz Itun zahar eta Berritik ateratako aipuen bitartez erlijioaren jarraitasuna azaltzen du.

(1863) Lawh-i-Ayyúb (Job-en lauzatxoa)

(1863) Lawh-i-Malláhu'l-Quds (Marinel Santuaren lauzatxoa)

Errumeliako garaiaAldatu

(1864-68) Mathnavíy-i-Mubárak: "Bedeinkatuaren Olerkia"

(1864-68) Súrihs of Hajj "Erromesaldiko lauzatxoa"

(1865) Lawh-i-Ahmad "Ahmad-en lauzatxoa" Arabieraz

(1865) Lawh-i-Ahmad "Ahmad-en lauzatxoa" Persieraz

(1865-66) Lawh-i-Bahá "Aintzaren lauzatxoa"

(1865-66) Súriy-i-Damm "Odolaren lauzatxoa"

(1866) Lawh-i-Rúh "Espirituaren lauzatxoa"

(1866-68) Lawh-i-Ashraf "Zintzoaren lauzatxoa"

(1867-68) Asl-i-Kullu'l-Khayr: "Jakituriazko Hitzak"

(1867-68) Súriy-i-Mulúk "Erregearen lauzatxoa"

(1867-68) Súriy-i-Ghusn: "Adarraren lauzatxoa"

(1867-69) Lawh-i-Sultán: "(Nasiri'd-Din Shah) Subiranoaren lauzatxoa"

(1867) `Lawh-i-Napulyún: "Napoleon III-ari zuzendutako I. lauzatxoa"

'Akkako garaiaAldatu

(1868) Lawh-i-Ra'ís: "Ali Pasha, Lehen ministroari zuzendutako lauzatxoa"

(1868-70) Lawh-i-Malik-i-Rus: "Tsar Alexander II-ari zuzendutako lauzatxoa"

(1868-70) Lawh-i-Malikih "Victoria erreginari zuzendutako lauzatxoa

(1869) Lawh-i-Ridván: "(Ridván) Paradisuko lauzatxoa"

(1869) Lawh-i-Fu'ád "Fu'ád Páshá-ri zuzendutako lauzatxoa"

(1869) Lawh-i-Napulyún "Napoleon III-ari zuzendutako II. lauzatxoa"

(1869) Lawh-i-Páp: "Pius IX aita santuari zuzendutako lauzatxoa"

(1869) Súriy-i-Haykal: "Gorputza/Tenpluaren lauzatxoa"

(1870-75) Lawh-i-Tibb: "Medikuari zuzendutako lauzatxoa"

(1870-77) Lawh-i-Mánikchí Sáhib: "Mánikchí-ri zuzendutako lauzatxoa"

(1870-77) Lawh-i-Haft Purshish "Zazpi Galderen lauzatxoa"

(1871) Lawh-i-Qad Ihtaraqa'l-Mukhlisún "Suzko lauzatxoa"

(1873) Kitáb-i-Aqdas: "Libururik sakratuena"

(1873-74) Lawh-i-Hikmat:, "Jakituriaren lauzatxoa"

(1877-79) Lawh-i-Burhán: "Adierazpenaren lauzatxoa"

(1879-91) Tajallíyát: "Distirak"

(1879-91) Bishárát "Berri pozgarriak"

(1879-91) Lawh-i-Ittihád: "Batasunaren lauzatxoa"

(1879-91) Súriy-i-Vafá: "Vafa-ri, Muhammad Husayn-i zuzendutako lauzatxoa, 'Vafá'" ["fideltasuna"]

(1879-91) Kalimát-i-Firdawsíyyih: Paradisuko Hitzak

(1879-91) Lawh-i-Aqdas "Lauzarik sakratuena" edo "Kristauei zuzendutako lauzatxoa"

(1879-91) Kitáb-i-`Ahdí "Itunaren liburua"

(1879-91) Lawh-i-Dunyá: "Munduko lauzatxoa"

(1882) Lawh-i-Maqsúd: "Desiratuaren lauzatxoa"

(1885-88) Ishráqát: "Ospeak"

(1888) Tarázát: "Edergarriak"

(1891) Lawh-i-Karmil "Karmel mendiko lauzatxoa"

(1891) Lawh-i-Ibn-i-Dhib: "Otsoaren semeari idatzitako gutuna"


Azalpen-oharrakAldatu


ErreferentziakAldatu

  1. (Ingelesez)  Cole, J. R. «BAHĀʾ-ALLĀH – Encyclopaedia Iranica» www.iranicaonline.org . Noiz kontsultatua: 2019-07-12 .
  2. (Gaztelaniaz)  Balyuzi, H.M.; itz. Perdú Honeyman (1993) Bahá'u'lláh : el rey de la gloria (Bahá'u'lláh : Aintzaren erregea) (gaztelaniazko 1. argitaraldia) Editorial Bahá'i de España 390. orrialdea ISBN 8485238778 PMC 40951743 . Noiz kontsultatua: 2019-07-12 .
  3. (Ingelesez)  Ruhe, David S. (1994) Robe of light : the Persian years of the Supreme Prophet Baháʼuʼlláh, 1817-1853 George Ronald ISBN 0853983550 PMC 30158287 . Noiz kontsultatua: 2019-07-12 .
  4. (Gaztelaniaz)  Effendi, Shoghi; itz. Reid, Alejandro (1974 [1944]) Dios pasa (Jainkoa igarotzen da) Buenos Aires: EBILA 89-95. orrialdeak .
  5. Hatcher & Martin 1998, 130-131. orrialdeak
  6. Balyuzi, 27. orrialdeak
  7. Balyuzi 2000, 25-30. orrialdeak
  8. Effendi 1944, 94. orrialdea
  9. Able 2011, 219. orrialdea
  10. Balyuzi 2000,
  11. Taherzadeh 2000, 20-22. orrialdeak
  12. Taherzadeh 2001, 40. orrialdea
  13. Taherzadeh 2000, 20-22. orrialdeak
  14.   Velasco, Ismael (2007) Los Escritos Sagrados Bahá'ís: Una Visión Panorámica (Bahá'í idazteunak: ikuspegi orokorra) Epistolario bahá'í . Noiz kontsultatua: 2019-07-12 .
  15. (Ingelesez)  Smith, Peter (2002) A Concise Encyclopedia of the Bahá'í Faith (Bahá'í fedearen entziklopedia laburra) Oxford: Oneworld 80-86. orrialdeak ISBN 1-85168-124-8 .
  16. http://www.ibaizabal.com/nuestros-productos/literatura/literatura-para-adultos/la-sabiduria-de-las-religiones/hitz-ezkutuak-ziurtasunaren-liburua-kitab-i-qan
  17.   «Hitz Ezkutuak. Ziurtasunaren Liburua (Kitáb-i-Íqán) | Ibaizabal» www.ibaizabal.com . Noiz kontsultatua: 2019-03-13 .

BibliografiaAldatu

  • Able, John (2011). Apocalypse Secrets: Baha'i Interpretation of the Book of Revelation. McLean, Virginia: John Able Books Ltd. p. 219. ISBN 978-0-9702847-5-4.
  •  

Bahá'u'lláh (itz. Patxi Ezkiaga) Ziurtasunaren Liburua, Kitáb-i-Íqán Ibaizabal ISBN 978-84-8394-341-0 .

  • (Ingelesez) 

Balyuzi, Hasan M. (1985) Eminent Bahá'ís in the time of Bahá'u'lláh (Bahá'í Nabarmenak Bahá'u'lláh-ren Garaian) Oxford, EB: George Ronald ISBN 0-85398-152-3 .

  • (Gaztelaniaz) 

Balyuzi, Hasan M. (itz. Perdu, Nabil) (2000) Bahá'u'lláh, el Rey de la Gloria (Bahá'u'lláh, Aintzaren Erregea) Terrassa: Editorial Bahá'í de España ISBN 84-85238-77-8 .

  • (Ingelesez) 

Browne, E.G. (1918) Materials for the Study of the Babi Religion Cambridge University Press .

  • (Ingelesez) 

Browne, Edward G. (1889) Religious Systems of the World: A Contribution to the Study of Comparative Religion (Munduko sinesmen sistemak: Erlijio erkatuen ikasketetarako ekarpen bat) Londres: Swann Sonnenschein .

  • (Ingelesez) 

Buck, Christopher (2004) Sharon, Moshe ed. Studies in Modern Religions, Religious Movements and the Bābī-Bahā'ī Faiths Boston, AEB: Brill 143–178. orrialdeak ISBN 90-04-13904-4 .

  • (Ingelesez) 

Buck, Christopher (1998ko ekaina) «The Kitab-i Iqan: An Introduction to Baha'u'llah's Book of Certitude» Occasional Papers in Shaykhi, Babi and Baha'i Studies 2 .

  • (Ingelesez) 

Effendi, Shoghi (1944) God Passes By Wilmette, Illinois, USA: Bahá'í Publishing Trust ISBN 0-87743-020-9 .

  • (Gaztelaniaz) 

Esslemont, J.E. (1980) Bahá'u'lláh y la Nueva Era (5. argitaraldia) Bahá'í Publishing Trust ISBN 0-87743-160-4 .

  • (Ingelesez) 

Farah, Caesar E. (1970) Islam: Beliefs and Observances Woodbury, NY: Barron's Educational Series .

  • (Ingelesez) 

Fozdar, Jamshed K. (1976) Buddha Maitrya-Amitabha Has Appeared New Delhi, India: Bahá'í Publishing Trust ISBN 81-85091-83-8 .

  • (Ingelesez) 

Fádil-i-Mázindarání, Asadu'lláh (1967) Asráu'l-Áthár, Vol.I Bahá'í Publishing Trust, Teheran .

  • (Ingelesez) 

Hatcher, W.S.; Martin, J.D. (1998) The Bahá'í Faith: The Emerging Global Religion Wilmette, IL: Bahá'í Publishing Trust ISBN 0-87743-264-3 .

  • (Ingelesez) 

Hornby, Helen (edit.) (1983) Lights of Guidance: A Bahá'í Reference File Bahá'í Publishing Trust, New Delhi, India ISBN 81-85091-46-3 .

  • (Ingelesez) 

Momen, Moojan (1995) Buddhism And The Baha'i Faith: An Introduction to the Baha'i Faith for Theravada Buddhists Oxford: George Ronald ISBN 0-85398-384-4 .

  • (Ingelesez) 

Momen, Moojan (2000) Islam and the Bahá'í Faith Oxford, EB: George Ronald ISBN 0-85398-446-8 .

  • (Ingelesez) 

Jestice, Phyllis G. (edit.) (2004) Holy People of the World: A Cross-cultural Encyclopedia, volume 3 Santa Barbara, CA: ABC-CLIO ISBN 1-57607-355-6 .

  • (Ingelesez) 

Ruhe, David S. (1994) Robe of light : the Persian years of the Supreme Prophet Baháʼuʼlláh, 1817-1853 George Ronald ISBN 0853983550 PMC 30158287 . Noiz kontsultatua: 2019-07-12 .

  • (Ingelesez) 

Saiedi, Nader (2008) Gate of the Heart Waterloo, ON: Wilfrid Laurier University Press ISBN 978-1-55458-035-4 .

  • (Ingelesez) 

Salmání, Ustád Muhammad-`Alíy-i (1982) My Memories of Bahá'u'lláh Kalimát Press, Los Angeles, AEB .

  • (Gaztelaniaz) 

Sears, William (2002) Ladrón en la noche (Lapurra Gauean) Oxford, EB: George Ronald ISBN 0-85398-008-X .

  • (Ingelesez) 

Smith, Peter (2008) An Introduction to the Baha'i Faith (Bahá'í fedearen sarrera bat) Cambridge University Press ISBN 0-521-86251-5 .

  • (Ingelesez) 

Smith, Peter (1987) The Bábí & Bahá'í Religions: From Messianic Shí'ism to a World Religion (Bábí eta bahá'í erlijioak: Mesianismo xiitik Munduko erlijio izatera) The University Press 60. orrialdeak ISBN 0-521-30128-9 .

  • (Ingelesez) 

Taherzadeh, Adib (2000) The Child of the Covenant (Itunaren Haurra) George Ronald ISBN 0-85398-439-5 .

  • (Gaztelaniaz) 

Taherzadeh, Adib La Revelación de Bahá'u'lláh, Volumen 1, Bagdad 1853–63 (Bahá'u'lláh-ren Agerkundea, 1. liburukia, Bagdad 1853–63 Terrassa: Arca editorial ISBN 84-89677-62-X .

  • (Ingelesez) 

Messages from the Universal House of Justice 1963–86 ISBN 0-87743-239-2 .

Ikusi, gaineraAldatu

Kanpo loturakAldatu