Ireki menu nagusia

Angela Figuera Aymerich

Angela Figuera» orritik birbideratua)

Angela Figuera Aymerich (Bilbo, 1902ko urriaren 30a - Madril, 1984ko apirilaren 2a) gaztelaniaz idatzi zuen olerkari bilbotarra zen. Haren poesiaren ezaugarri nagusietarako batzuk gizakiarekiko elkartasuna eta amatasunaren goraipamena izan ziren.

Angela Figuera Aymerich
Bizitza
Izen osoa Ángela Figuera Aymerich
Jaiotza Bilbo1902ko urriaren 30a
Herrialdea  Bizkaia, Euskal Herria
Heriotza Madril1984ko apirilaren 2a (81 urte)
Hezkuntza
Hizkuntzak gaztelania
Jarduerak
Jarduerak poeta, idazlea eta haur literatura idazlea
Genero artistikoa olerkigintza

BiografiaAldatu

Bilboko urteakAldatu

Angela Bilboko Abando zabalgune berrian jaio zen 1902ko urriaren 30an. Kanpotik etorritako nahiko familia dirudun baten alaba, bederatzi anai-arreben nagusia. Azken datu horrek hasiera-hasieratik bere izaera markatuko du. Lehenengo irakaskuntza bukatuz gero, Angela institutura joan zen. Ikasketetan jarraipen hau garai hartan ez zen batere arrunta, berea izan baitzen, hain zuzen, Penintsulan batxilergoa egiten zuen nesken lehengo promozioa. Urte haietan jada nabaria zen Angelaren literaturarekiko zaletasuna, baita ere oztopoei aurre egiteko indarra: 1924an Filosofia eta Letrak ikasteko asmoa azaldu zuen etxean, aitaren gogoaren aurka; ondorioz, bi urtetan, Angelaren ikasketak geldirik egon ziren, azkenik bere asmoarekin atera arte. Zoritxarrez, ikasketak hasi eta gutxira aita hil egin zen, familia oso egoera ekonomiko larriaz utzirik. Diru ezak eraginik eta ikasketak burutzeko, Angelak haren lehengusu zen Julio Figueraren familiaren laguntza behar izan zuen. Helburu horrekin Madrilera joan zen urtebeterako. Denbora horretan, bide batez, Juliorekin zuen harremana handitu zen eta karrera bukatu zuenerako ezkongai ziren biak. Bilbon bueltan, orduan ere arazo ekonomikoek berean jarraitzen zuten familian eta horrek bultzatu zituen Madrilera bizitzera joateko; une hartan idazleak 28 urte zituen. Behin Espainiako hiriburuan gauzak ez ziren errazak izan baina poliki poliki lan desberdinetan aritu ziren Angela eta besteak. 1932an institutuko oposizioak gainditu zituen Angelak eta Huelvara destinatua izan zen. Hara joan baino lehen Juliorekin ezkondu egin zen. 1935an, haurdun gelditu eta gero, erditzeko unean umea hilik jaio zen.

Gerra zibilaAldatu

Figueratarren bizimodua erabat aldatuko zen 1936ko estatu kolpearen ondorioz. Bikotea Madrilen zegoen eta Juliok errepublikaren aldeko ejertzitoan alistatzea erabaki zuen. Garai gogorrak izango ziren haiek. Baina dena ez zen ezkorra izan, urte horren abenduan Juan Ramon semea jaioko baitzen. Bitartean Julio destino desberdinetan penintsulan zehar ibili zen, bere emaztea Madrilen gelditzen zen bitartean. 1938an, azkenik, hirurak Murtziako Molina de Segura herrian biltzeko aukera izan zuten. Gatazkaren azkeneko hilabeteak bereziki gogorrak izan ziren, zeren eta Julio, komunistatzat jota, espetxeratu izan baitzen. Paradojikoki, frankistarren garaipenak askatasuna berreskuratzea ekarri zion Juliori.

Frankismoak errepresaliatuakAldatu

Gerra zibilaren amaieran Figuera familiaren egoera ez zen batere ona: titulazioak eta lanik gabe, galtzaileen bandoan, familiaren ondare guztia galduta, Julio paludismoaz gaixotuta, espetxeratuta izateko beldurrez. Egoera hartan Madrilera itzultzea egokiena izan zezakeenez, hara joan ziren eta bertan zerotik hasi ziren berriro ere. Urte horiek aztarna nabarmenak utzi zituzten Angelaren poesian. Berrogeita hamar urtetan Figueratarrak errealitate berrian, hau da, gerra ondorengo frankismo latzean, aurrera aterako dira, ekaitza ondoren modu batez lasaitasunean. Inguru-testu horretan Angelak idazteari ekingo dio. Aktibitate hau ez zen berria izango, ezen gazte garaietatik poesia egiteko zaletasun handia baitzuen, baina oraingoan aldaketa handi bat gertatuko da: bere poemak argitaratuko ditu. Liburuak Mujer de barro (1948) izenburua izango du eta ondorengo Soria pura (1949) lanarekin berreskuratutako bizitza horren isla izango da. Bi liburu hauek Angelak “etapa subjetiva” bezala definitu egin zituen. Hauetan elementu herritarrez betetako poesia aurkitzen dugu. Gaien aldetik, erotismoa, amatasuna, paisaia eta honen inguruko sinbolismoa. Hurrengo liburua 1950an agertu zen, Vencida por el ángel, eta horretan aurrekoekin haustura erabatekoa da, idazlearen hitzetan errealitatearen atea ireki egin da eta horrekin batera bere poesiaren etapa berri bati emango dio hasiera, konpromisoarena alegia, “etapa preocupada” idazlearen hitzetan.

Udak Euskal HerrianAldatu

Prozesu horretan eragin berezia izango dute bai Blas de Oterok eta baita Gabriel Celayak ere; hiruron artean adiskidetasun handia sortuko da. Urte horietan ere, opor garaietan, Angela Bilbora itzuliko da. Hemen anaia bat gelditzen zitzaion, Rafael Figuera margolaria. Rafaelen eskutik Bilboko idazle eta artista esanguratsuak ezagutuko zituen Angelak: Angel Ortiz Alfau, Mario Angel Marrodán, Jorge Oteiza, Gregorio San Juan, Rafael Zarco, Federiko Krutwig eta beste asko. Urte batzuk geroago modu berean Gabriel Aresti ezagutu zuen. Hurrengo liburuak gero eta gehiago irekiko dira errealitatearen kezkei. Hasiera batean arazo metafisiko eta erlijiosoekin nahastuta, ikuspegi existentzialistatik. Horrela El grito inútil (1952), Los dias duros (1953) eta Víspera de la vida (1953) agertuko dira. Poema horietan olerkariak oso garbi azaltzen du beste mundu baten aldarrikapena eta horren aldeko lan egin beharra.

Poesia eta disidentziaAldatu

50.urtetako hamarkadaren bigarren parteak jarriko du Angela zurrunbiloaren erdian. Urte horietan bere iritzi disidenteak jarrera erradikalagoak hartu zituen. Batetik, 1956an Parisera joan zen ikasketa batzuk egiteko asmoz. Bidaia aprobetxatuz Pablo Nerudarekin elkarrizketatu zen. Bestetik, urte berean bukatutzat eman zuen liburu berri bat, Belleza cruel, baina Angelak garbi zuen zentsurak ez ziola osoa argitaratzen utziko. Azkenik, bere liburu ezagunena eta polemikoena izango zena Mexikon agertu zen, 1958an, erbesteratutako Unión de Intelectuales Españoles zelakoak sarituta eta León Felipe idazlearen hitzaurre garrantzitsu batekin. Beraz, Belleza cruel zentsuraren baimenik gabe atera zen eta, ondorioz, klandestinoki zabaldu beharko zen frankismopean. Handik gutxira Julio Figuerak lana lortu zuen Asturiasen eta hara joan zen Angela ere bai. 1962an, Toco la tierra argitaratu zuen, baina nekea nabarmena zen berarengan. Idazlea gero eta ahaztuagoa aurkitzen zen. 1979ra arte itxoin beharko da bere beste liburu bat ezagutzeko, hau haurrei zuzenduta eta Julioren eraginez argitaratuta: Cuentos tontos para niños listos. Azkenik, gaixondo luze baten ondoren 1984eko apirilaren 2an hil zen, komunikabidetan kasik aipamenik izan gabe. Angela hil ondoren bere azkeneko liburua agertuko zen, hau ere haurrei zuzenduta, Canciones para todo el año.[1]

Bere poesiaren inguruko balorazioaAldatu

Angela Figuerari buruzko balorazio orokor bat egiterakoan garbi dago hark utzitako obra ez dela oso handia, apenas hamar liburu eta zenbait itzulpen lana. Dudarik gabe poesia honen baliorik handiena ez datza kantitatean, sakontasunean baizik. Angelaren poesia guztiz egiatia da eta, segur aski, hori da bere ezaugarri nagusia. Bestalde, Angelak oso une gogorretan idatzi zuela esan beharra dago, frankismoko urte gordinetan, alegia. Une historiko hartan benetako erro bihurtzen da bilbotarraren figura: emakumea gizonen artean idazten, ama eta amona emakumearen paper aktiboagoa errebindikatzen, Euskal Herriko alaba Madrilen… Haren inguruan frankismoaren disidenteen figura eta taldeak konektatzen dira, kanpo eta barruko erbesteratuak. Hori guztia idazle handi baten aurrean gaudela ahaztu gabe.

EstiloAldatu

Angelaren lehenengo poesian, gehiena argitaratu gabekoa, modernismoaren eragina nabaria da. Gerra ondoren, bere hasierako liburuetan Juan Ramón Jiménez idazlearen sinbolismoaren eragina zuzena da. Baita ere Antonio Machadoren presentzia ikusten da baino eragin baino gehiago erreferente bezala. Vencida por el ángel liburuarekin existentzialismoa agertu zen Angela poesian. Dena dela, laster kezka sozialek eragindako elementuak ikusten dira; hauek izan ziren bere poema ospetsuenak eta, ondorioz, poeta soziala bezala sailkatu izan da askotan. Urte horietan “euskal poesiaren triunviratoa” aipatzen zen: Blas de Otero, Celaya eta Angela. Dena dela, sailkapen hori ez da batere egokia ezen Angelak bazekien poesiak ezin zuela gizartea aldatu. Etapa desberdin guztietan Angelaren poesiak itxura erraza du nahiz eta gero horrela ez izan. Hiztegiaren aldetik, kaleko hizkera jaso zuen sarritan, jendearengana errazago ailegatzeko.

ObraAldatu

LirikaAldatu

  • Mujer de barro, (1948).
  • Soria pura (1949).
  • Vencida por el ángel (1951).
  • El grito inútil (1952).
  • Los días duros (1953).
  • Víspera de la vida (1953).
  • Belleza cruel (1958).
  • Toco la tierra. Letanías (1962).
  • Obras completas (1986).

Haurrentzako PoesiaAldatu

  • Cuentos tontos para niños listos (1979).
  • Canciones para todo el año (1984).

Testu euskeratuakAldatu

ErreferentziakAldatu

BibliografiaAldatu

Kanpo estekakAldatu

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Angela Figuera Aymerich