Aiherra

Nafarroa Behereko udalerria


Aiherra[2][a] Nafarroa Behereko ipar-mendebaldeko udalerria da, Arberoa eskualdean kokaturik dagoena. 1.035 biztanle zituen 2016an.[3] Zenbait gaztelu zahar edo gotorleku protohistoriko daude bertan, bai eta Beltzuntze jauregia ere.

Aiherra
 Nafarroa Beherea, Euskal Herria

Bandera


Armarria


Map
Kokapena
Herrialdea Euskal Herria
Lurraldea Nafarroa Beherea
Administrazioa
Estatua Frantzia
Eskualdea Akitania Berria
Departamendua Pirinio Atlantikoak
ElkargoaEuskal Hirigune Elkargoa
BarrutiaBaiona
KantonamenduaBidaxunerria, Amikuze eta Oztibarre
Izen ofiziala Ayherre
AuzapezaArño Gastambide (2020-2026) (Abertzale)
Posta kodea64240
INSEE kodea64086
Herritarraaihertar
Kokapena
Koordenatuak43°23′32″N 1°15′15″W / 43.3922°N 1.2542°W / 43.3922; -1.2542
Azalera27,65 km2
Garaiera20-465 metro
Demografia
Biztanleria1.068 (2018:  10)
Dentsitatea36,38 biztanle/km²
Zahartzea[1]% 16,55
Ugalkortasuna[1]‰ 44,84
Ekonomia
Jarduera[1]% 78,59 (2011)
Desberdintasuna[1]% 0,04 (2011)
Langabezia[1]% 4,38 (2013)
Euskara
Euskaldunak% 17,28 (2010)
Erabilera% 1,76 (2011)
Datu gehigarriak
Sorrera1450
Webguneahttp://www.ayherre.fr/eu/

Geografia

aldatu

Ingurune naturala

aldatu

Abarratea mendia (342 m) Aiherra eta Izturitze artean dago kokaturik. Haren gailurrean gaztelu zahar edo historiaurreko gotorleku baten aztarnak daude[4].

Udalerriko lurretatik igarotzen dira Arhan eta Arberoa ibaiak.

Udalerri mugakideak

aldatu

Etxeak eta auzoak

aldatu
  • Hardoiko benta
  • Zokoa
  • Zokoko eliza
  • Ahontzeko eliza
  • Apahiri
  • Bizkardegi
  • Herketa
  • Uratz
  • Haindea
  • Hergaitz
  • Bildarraitz

Historia

aldatu

Burdin Aroko herri harresitua dago Abarratea mendian. Hiru babes lerro ditu eta monumentu izendapena du.[5]

1450eko martxoaren 18an [6] Beltzuntze jauregian sinaturiko bake itunaren ondorioz, Lapurdi Frantziako erresumaren menpe geratu zen, herrialdean ingelesen eraginari amaiera emanez. Egun hartan, ordezkari lapurtarrek euren mendekotasuna zindu zuten, eta urrezko 2000 ezkutu ordaindu ostean -hamar bahituren atxikitzearen bidez bermaturik- euren pribilegioak mantendu ahal izan zituzten.

Ekonomia

aldatu

Udalerriko ekonomiaren oinarria laborantza da. Gainera, Lauak sozietateak (industria aeronautiko eta espaziala) Aiherran dago kokaturik. Horrez gain, Harana ibaian dagoen Huhagun errota, XIX. mendekoa, zentral hidroelektrikoa gaur egun.

Demografia

aldatu
Aiherrako biztanleria
Datuen iturburua: INSEE

Euskara

aldatu
Aiherrako Leire Barbier[7] eta Samuel Biscay[8]. Euskal Herriko Ahotsak[9] eta Gazte Gara Gazte[10] proiekturako egindako elkarrizketa.

Aiherrako euskara[11] nafar lapurteraren[12] aldaera bat da, sortaldeko azpieuskalkiaren[13] barnean dagoen Arberoako euskara[14], hain zuzen.

Ondasun nabarmenak

aldatu
 
Aiherrako eliza.
  • Protohistoriako gune harresitua[5] Abarratea mendian.
  • Beltzuntze jauregia[15], XIII, XIV eta XVI. mendeetako aztarnak dituelarik.
  • Done Petri parrokia[16] Erdi Aroaren amaieran izan zen eraikia. XVII. mendean handiagotua izan zen eta ondoren, 1910 eta 1911. urteetan, berriztatze sakonak izan zituen; litekeena da kanpandorrea orduan berreraikia izana.

Herri senidetuak

aldatu

1984 inguruan hasitakoa da aihertarren eta antzuolarren arteko harremana, Nafarroa Behereko eta Gipuzkoako bi herri txiki hauen arteko adiskidetasuna Aiherrako Beltzuntze elkarteko zenbait lagunek eta antzuolar batzuek elkar ezagutu ondoren sortu zen. Adiskidetasun hori gorpuztuz joan da geroztik, eta hastapeneko harreman soilak bi herrien arteko lotura bilakatu dira.

Urte guzti horien buruan, urtez urte, herritarren arteko harreman pertsonalez gain, ekitaldi ugari antolatu dira, urtean behin, txandaka, urte batean Antzuolan eta bestean Aiherran, ospatu izan diren senidetze egunetan. Ospakizunaren ekintza nagusia bi herrietako herritarrek elkarrekin egiten duten bazkaria izan ohi da, baina badira nabarmentzeko beste ekintza asko ere: bi herriak eta inguruak ezagutzea, antzerki saioak, kantaldiak, hitzaldiak, erakusketak, pilota partidak, etab.

Harreman horren ondorioz, Antzuolako kale bati Aiherra izena jarri zitzaion.

Herri bien arteko harremana Antzuolako Udalak hasiera-hasieratik babestu eta bultzatu zuen arren, Aiherran Beltzuntze elkarteak hartu zuen harremanaren gidaritza bere gain. 2004an, ordea, Aiherrako Udalak ere Antzuolarekin harremana izan nahi zuela eta, herri bien arteko hitzarmena sinatu zen. Sinadura urriaren 29 iluntzean gauzatu zen Aiherran, 20. urteurreneko ospakizunen barruan, hain zuzen ere.

2009an bete zen harremanaren 25. urteurrena. Ospakizun ekitaldiez gain, herri bien arteko adierazpena onartu zen.[17]

2011ko maiatzaren 6an aurkeztu zen Aiherra eta Antzuolaren arteko senidetzeari buruzko liburua: Antzuola eta Aiherra, mugak zubi. Liburuan 27 urte hauetako harremanak eman duena jasotzen da: senidetzearen hasiera, ondorengo urteetako nondik norakoak, 20. eta 25. urteurrena, protagonisten elkarrizketak eta argazki ugari... harremanaren isla diren irudi eta argazki ugari.[18]

Aihertar ezagunak

aldatu

Argazki galeria

aldatu
 
Abarratea mendia

Oharrak

aldatu
  1. /aihéʁa/ ahoskatua (laguntza)
    Azentua: zorrotza bigarren silaban

Erreferentziak

aldatu
  1. a b c d e Euskal Herriari Begira. Udalbiltza.
  2. Aiherra. Leku-izenak, euskaltzaindia.eus (Noiz kontsultatua: 2019-09-10).
  3. Dossier complet: Commune d’Ayherre (64086). insee.fr (Noiz kontsultatua: 2019-09-10).
  4. Philippe Veyrin; Veyrin, Philippe. Les Basques. Arthaud 1975 ISBN 978-2-7003-0038-3. (Noiz kontsultatua: 2020-05-15).[Betiko hautsitako esteka]
  5. a b «Fortifications protohistoriques présentant trois enceintes (également sur commune d'Isturits)» www.pop.culture.gouv.fr (Noiz kontsultatua: 2022-04-21).
  6. Philippe Veyrin, Les Basques, Arthaud 1975 ISBN 2 7003 0038 6, 122. orr.
  7. «Barbier, Leire - Ahotsak.eus» ahotsak.eus (Noiz kontsultatua: 2018-10-16).
  8. «Biscay, Samuel - Ahotsak.eus» ahotsak.eus (Noiz kontsultatua: 2018-10-16).
  9. «Ahotsak.eus, Euskal Herriko hizkerak eta ahozko ondarea» www.ahotsak.eus (Noiz kontsultatua: 2018-10-16).
  10. «Gazte gara gazte» gazteak.ahotsak.eus (Noiz kontsultatua: 2018-10-16).
  11. «Aiherra - Ahotsak.eus» ahotsak.eus (Noiz kontsultatua: 2018-10-16).
  12. «Nafar-lapurtarra - Ahotsak.eus» ahotsak.eus (Noiz kontsultatua: 2018-10-16).
  13. «Sortaldekoa (NL) - Ahotsak.eus» ahotsak.eus (Noiz kontsultatua: 2018-10-16).
  14. «Arberoakoa - Ahotsak.eus» ahotsak.eus (Noiz kontsultatua: 2018-10-16).
  15. (Frantsesez) Frantziako Kultura Ministerioa, gazteluari buruzko txostena
  16. (Frantsesez) Frantziako Kultura Ministerioa, parrokiari buruzko txostena
  17. ((PDF)).
  18. Muñiz, Ibai. (2011). Antzuola eta Aiherra, mugak zubi. Antzuolako eta Aiherrako udalak.

Ikus, gainera

aldatu

Kanpo estekak

aldatu