Ireki menu nagusia


Aiherra[2] Nafarroa Behereko ipar-mendebaldeko udalerria da, Arberoa eskualdean kokaturik dagoena. 1.035 biztanle zituen 2016an.[3] Zenbait gaztelu zahar edo gotorleku protohistoriko daude bertan, bai eta Beltzuntze jauregia ere.

Aiherra
 Nafarroa Beherea, Euskal Herria
Belzunce-chateau.jpg

Aiherra armarria

Administrazioa
Estatua Frantzia
Eskualdea Akitania Berria
Departamendua Pirinio Atlantikoak
Elkargoa Euskal Hirigune Elkargoa
Barrutia Baiona
Kantonamendua Bidaxunerria, Amikuze eta Oztibarre
Izen ofiziala Ayherre
Auzapeza Arnaud Gastambide (2014-2020)
Posta kodea 64240
INSEE kodea 64086
Herritarra aihertar
Kokapena
Koordenatuak 43° 23′ 32″ N, 1° 15′ 15″ W / 43.392222222222°N,1.2541666666667°W / 43.392222222222; -1.2541666666667Koordenatuak: 43° 23′ 32″ N, 1° 15′ 15″ W / 43.392222222222°N,1.2541666666667°W / 43.392222222222; -1.2541666666667
Aiherra hemen kokatua: Nafarroa Beherea
Aiherra
Aiherra
Aiherra (Nafarroa Beherea)
Openstreetmap logo.svg Ikusi OpenStreetMapen
Azalera 27,65 km2
Garaiera 20-465 metro
Demografia
Biztanleria 1.006 biztanle (2013)
Dentsitatea 36,38 biztanle/km²
Zahartze tasa[1] % 16,55
Ugalkortasun tasa[1] ‰ 44,84
Ekonomia
Jarduera tasa[1] % 78,59 (2011)
Genero desoreka[1] % 0,04 (2011)
Langabezia erregistratua[1] % 4,38 (2013)
Kultura
Euskaldunak % 17,28 (2010)
Euskararen erabilera % 1,76 (2011)
Datu gehigarriak
Sorrera 1450. urtea

GeografiaAldatu

Ingurune naturalaAldatu

Abarratea mendia (342 m) Aiherra eta Izturitze artean dago kokaturik. Udalerriko lurretatik igarotzen dira Arhan eta Arberoa ibaiak.

Udalerri mugakideakAldatu

Etxeak eta auzoakAldatu

  • Hardoiko benta
  • Zokoa
  • Zokoko eliza
  • Ahontzeko eliza
  • Apahiri
  • Bizkardegi
  • Herketa
  • Uratz
  • Haindea
  • Hergaitz
  • Bildarraitz

HistoriaAldatu

1450eko martxoaren 18an [4] Beltzuntze jauregian sinaturiko bake itunaren ondorioz, Lapurdi Frantziako erresumaren menpe geratu zen, herrialdean ingelesen eraginari amaiera emanez. Egun hartan, ordezkari lapurtarrek euren menekotasuna zindu zuten eta urrezko 2000 ezkutu ordaindu ostean -hamar bahituren atxikitzearen bidez bermaturik- euren pribilegioak mantendu ahal izan zituzten.

EkonomiaAldatu

Udalerriko ekonomiaren oinarria laborantza da. Gainera, Lauak sozietateak (industria aeronautiko eta espaziala) Aiherran dago kokaturik. Horrez gain, Harana ibaian dagoen Huhagun errota, XIX. mendekoa, zentral hidroelektrikoa gaur egun.

DemografiaAldatu

Aiherrako biztanleria
 
Datuen iturburua: INSEE

EuskaraAldatu

Aiherrako Leire Barbier[5] eta Samuel Biscay[6]. Euskal Herriko Ahotsak[7] eta Gazte Gara Gazte[8] proiekturako egindako elkarrizketa.

Aiherrako euskara[9] nafar lapurteraren[10] aldaera bat da, sortaldeko azpieuskalkiaren[11] barnean dagoen Arberoako euskara[12], hain zuzen.

Ondasun nabarmenakAldatu

 
Aiherrako eliza.
  • Forte protohistorikoak[13] Abarratea mendian.
  • Beltzuntze jauregia[14], XIII, XIV eta XVI. mendeetako aztarnak dituelarik.
  • Done Petri parrokia[15] Erdi Aroaren amaieran izan zen eraikia. XVII. mendean handiagotua izan zen eta ondoren, 1910 eta 1911. urteetan, berriztatze sakonak izan zituen; litekeena da kanpandorrea orduan berreraikia izana.

Herri senidetuakAldatu

1984an herriko talde batek Antzuola (Gipuzkoa) udalerriarekin senidetze harremana finkatu zuen.

Aihertar ezagunakAldatu

  • Beñat Larregi (1721-?) idazle eta apaizak ama Beltzuntze familiakoa zuen eta herriko erretorea izan zen.

Argazki galeriaAldatu

 
Abarratea mendia

ErreferentziakAldatu

  1. a b c d e Euskal Herriari Begira Udalbiltza.
  2. Aiherra Leku-izenak, euskaltzaindia.eus . Noiz kontsultatua: 2019-09-10.
  3. Dossier complet: Commune d’Ayherre (64086) insee.fr . Noiz kontsultatua: 2019-09-10.
  4. Philippe Veyrin, Les Basques, Arthaud 1975 ISBN 2 7003 0038 6, 122. orr.
  5. «Barbier, Leire - Ahotsak.eus» ahotsak.eus . Noiz kontsultatua: 2018-10-16.
  6. «Biscay, Samuel - Ahotsak.eus» ahotsak.eus . Noiz kontsultatua: 2018-10-16.
  7. «Ahotsak.eus, Euskal Herriko hizkerak eta ahozko ondarea» www.ahotsak.eus . Noiz kontsultatua: 2018-10-16.
  8. «Gazte gara gazte» gazteak.ahotsak.eus . Noiz kontsultatua: 2018-10-16.
  9. «Aiherra - Ahotsak.eus» ahotsak.eus . Noiz kontsultatua: 2018-10-16.
  10. «Nafar-lapurtarra - Ahotsak.eus» ahotsak.eus . Noiz kontsultatua: 2018-10-16.
  11. «Sortaldekoa (NL) - Ahotsak.eus» ahotsak.eus . Noiz kontsultatua: 2018-10-16.
  12. «Arberoakoa - Ahotsak.eus» ahotsak.eus . Noiz kontsultatua: 2018-10-16.
  13. (Frantsesez) Frantziako Kultura Ministerioa, forteei buruzko txostena
  14. (Frantsesez) Frantziako Kultura Ministerioa, gazteluari buruzko txostena
  15. (Frantsesez) Frantziako Kultura Ministerioa, parrokiari buruzko txostena

Kanpo loturakAldatu

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Aiherra  
Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:
Euskal Herriko Wikiatlasa