Zizahori

Onddo basidiomikotoa. Horia edo laranja-horixka da, ertz uhindua duen txapel ganbil edo laua eta hanka lodi eta zilindrikoa du. Oso preziatua da sukaldaritzan

Zizahoria[1] (Cantharellus cibarius) Cantharellales ordenako onddo bat da. Perretxiko honek tronpeta itxura dauka, eta txapelak hasieran ganbilada, baina gero launduaeta erditik sartua. Himenioa tolestura lodiek osatzen dute eta espora hori leun eliptikoak ditu.[2]

Zizahoria
Chanterelle Cantharellus cibarius.jpg
Sailkapen zientifikoa
ErreinuaFungi
KlaseaAgaricomycetes
OrdenaCantharellales
FamiliaCantharellaceae
GeneroaCantharellus
Espeziea Cantharellus cibarius
Fr., 1821
Mikologia
Teeth icon.png 
eztenak himenioan
Infundibuliform cap icon.svg 
inbutu-formako txapela
Decurrent gills icon2.svg 
himenioa dekurrentea da
Bare stipe icon.png 
hanka biluzik dago
Yellow spore print icon.png 
espora horiak dauzka
Mycorrhizal ecology icon.png 
mikorrizak eratzen ditu

Oharra: ez fidatu soilik orri honetan ematen diren datuez perretxiko bat identifikatzeko orduan. Inolako zalantzarik izanez gero, kontsultatu aditu batekin.

Beste izen arruntakAldatu

Cantharellus cibarius tokiko euskarazko testuetan:[3]lekaxin (lekazin); saltsa-perretxiko (txaltxa-perretxiku); San Juan perretxiko; San Juan ziza; xulxo; urri-ziza; xixa; xixeta; ziza hori; ziza gorri.

DeskribapenaAldatu

Ziza hori ( saltsa-perretxiku Oñatin). Onddo beltzaren ondoren gehien ezagutzen den onddoa da.

Barietate asko ditu.

Latinoxanthus: Plegu-horriak gris-moreak eta kapela horia.

Amathystius: Plegu-orriak horiak ezkata moreekin.

Bicolor: Plegu-orriak horixkak eta kapela zuria.

Albidus: Dena zurixka.

Neglectus: Hori zurbila tindu berdexkekin eta oso mehea.

Umbrinus: Kolore horixka ilunekoa.

Kapela: 3 eta 4 zm. Arteko diametroa. Haragitsua, sendoa, leuna, lehenik ganbila, gero deprimitua, apur bat hondoratua, ertza kiribildua, bihurgunetsua eta gingilduna (lobulado). Kolorea horia, arrautza gorringoarena edo hori laranja.

Orriak: Hori bizia, plegu formakoak, batzuk urkilatuak, eta oso dekurrenteak.

Hanka: Betea, ilegabea, orrien kolore berekoa, 3 – 7 x 0,7-2 zm-koa.

Haragia: Irmoa,zurixka edo horixka, fruta-usain atseginekoa eta zapore gozokoa.[4]

Sasoia eta lekuaAldatu

Udaren hasieratik udazkenera arte, batez ere hosto erorkorren basoetan, baina koniferen artean ere irtetzen du.[5]

JangarritasunaAldatu

Ona, oso bilatua bere identifikazio eta kotserbazio errazagatik, harietan sartu eta lehortu daitezke, ondoren gisatuetan goarnizio gisa erabiltzeko eta erreak ere bai.[6]

Nahasmen arriskuaAldatu

Hygrophorosis aurantiaca-rekin nahas daiteke, baina hau laranja kolorekoa da eta bere oina meheagoa da. Beste nahaste bat, eta oraingoan arriskutsuagoa izan liteke, Clitocybe olearia-rekin da; toxikoa da, eta arazo gastrointestinal handiak eragiten ditu. Tamaina handiagoa eta benetako orriak ditu, laranja kolorekoa da, eta enbor edo sustrietan irtetzen du. Betik taldeka eta oinak oinarrian elkartuta.[7]

EtimologiaAldatu

Cantharellus, grekotik dator eta koparen txikigarria da, kopa txikia esan nahi du. Cibarius, latinetik dator, cibus-etik, janaria, elikadura, bere jangarritasun bikainagatik.

ErreferentziakAldatu

  1. «Zizahori». Euskaltzaindiaren Hiztegia(Noiz kontsultatua: 2021-04-18)
  2. Euskal Herriko perretxiko eta onddoak, 2013, 2014, 2016, 2017, Zuzendaria Fernando Pedro Pérez, Kultura Saila, Eusko Jaurlaritza
    Bizkaiko Perretxiko eta Onddoak, 2012ko Abendua, A.D.E.V.E, Argazkiak:Fernando Pedro Pérez, Maite Legarra, Xabier Leizaola, Jon Urkijo, Nerea Aurtenetxe.
  3. Orotariko Euskal Hiztegia, Euskaltzaindia.
  4. (Gaztelaniaz) Bon,Marcel. (1988). Guia de Campo de los hongos de Europa. Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 306 or. ISBN 282-0865-4..
  5. (Gaztelaniaz) Cetto, Bruno. (1987). Guia de los hongos de Europa. Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 447 or. ISBN 84-282-0253-6 (T.I). ISBN: 84-282-0538-8 (O.C.)..
  6. (Gaztelaniaz) Mendaza, Ramon, Diaz, Guillermo. (1987). Guia fotografica y descriptiva 800 especies a todo color. Iberduero, 540 or. ISBN 84-404-0530-8..
  7. (Gaztelaniaz) Lotina, Roberto. (1985). Mil setas ibericas. Diputacion foral de vizcaya, 361 or. ISBN 84-505-1806-7..

Kanpo estekakAldatu