Isu

Erromantzatuko herri hustua, Nafarroa Garaian

Isu[1][a] (zaraitzueraz: Ison[b] edo Ixon[c]) Erromantzatua udalerriko herri hustu bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Zangozerria eskualdean.

Isu
 Nafarroa GaraiaEuskal Herria
Isu, Erromantzatua 04.jpg
Herriko enparantzako ikuspegia
Kokapena
Herrialdea Nafarroa Garaia
EskualdeaZangozerria
UdalerriaErromantzatua
Administrazioa
Motaherri hustu
Izen ofizialaIso
Posta kodea31449
Herritarraisutar, isotar
Geografia
Koordenatuak42°41′48″N 1°11′18″W
Garaiera483 metro
Distantzia47,2 km (Iruñetik)
Demografia
Biztanleria0 (2020: Red Arrow Down.svg 0)

1981n jada despopulatu bezala agertzen zen. Bere lurrak Erromantzatuko Udalara pasa ziren.

Bertako biztanleak isutarrak (zaraitzueraz: isotarrak) ziren.

IzenaAldatu

Isu toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:[2]

  • Ysu (1102)
  • Ysso (1268)
  • Iso (1366)
  • Iso (1534)
  • Iso (1829)
  • Isu (1990)

GeografiaAldatu

Isu Erromantzatua ibarran dago.

Inguru naturala eta kokapenaAldatu

Erromantzatua Zangozako merindadeko udalerria da eta Nafarroako hiriburutik 46 kilometrora dago. Udaletxea Domeñun dago. Erliebe handiko ibarra da. Mendebaldeko tarteak lautada bat osatzen du, Longida, Urraulbeiti eta Urraulgoiti ibarretatik jarraitzen duena, nahiz eta azken kasu horretan Ugarrongo arroilak eten egiten duen.

KlimaAldatu

Erromantzatuko klima azpimediterraneoa da, eta urteko batez besteko tenperatura 12,5 °C ingurukoa da. Urteroko egun euritsuak 100 inguru dira, eta jausitako prezipitazioa 850mm-koa.

Basoa nahiko urria da, eta zuhaitz gehienak pinuak dira, Austriatik birlandaturiko zuhaitzak. Horrez gain, ameztiak eta zumeak ageri dira udalerriko gunerik lehor eta eguzkitsuenetan.

Estazio meteorologikoakAldatu

Erromantzatuan ez dago estazio meteorologikorik. Hala ere, Urraulbeiti pareko udalerrian, estazio bat dagoen Artieda kontzejuan, itsasoaren mailatik 456 metrora, Nafarroako Gobernuak 1954an jarritako estazio meteorologikoa dago.[3]


      Datu klimatikoak (Artieda, 1891-2020)      
 Hila   Urt   Ots   Mar   Api   Mai   Eka   Uzt   Abu   Ira   Urr   Aza   Abe   Urtekoa 
Erregistraturiko tenperatura maximoa (°C) 17.0 21.5 27.0 29.5 36.0 39.0 42.0 40.0 38.0 30.0 21.0 18.0 42.0
Batez besteko tenperatura maximoa (°C) 8.9 10.4 14.3 16.6 20.6 26.4 29.4 28.6 24.1 18.9 12.3 8.9 18.3
Batez besteko tenperatura (ºC) 4.8 5.5 8.4 10.5 14.3 19.1 21.6 21.3 17.4 13.4 8.1 4.9 12.4
Batez besteko tenperatura minimoa (°C) 0.6 0.5 2.4 4.4 8.0 11.8 13.9 14.1 10.7 7.9 3.9 0.9 6.6
Erregistraturiko tenperatura minimoa (°C) -8.0 -12.0 -12.0 -4.0 0.0 0.0 6.0 6.0 0.0 -2.0 -9.0 -13.0 -13.0
Batez besteko prezipitazioa (mm) 57.6 54.0 56.1 68.5 61.8 40.6 32.9 34.1 50.9 71.9 72.5 74.4 675.3
Prezipitazio maximoa 24 ordutan (mm) 32.0 34.0 35.5 47.0 39.5 37.0 44.5 46.0 71.0 82.0 31.5 48.5 82.0
Prezipitazio egunak (≥ 1 mm) 10.0 9.4 9.2 11.7 12.0 6.8 4.9 5.2 7.0 10.4 11.9 12.2 110.4
Elur egunak (≥ 1 mm) 1.6 1.5 1.2 0.3 0.1 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.3 1.1 6.1
Iturria: Nafarroako klimatologia zerbitzua[4]

HistoriaAldatu

Bertako biztanleek, infantzoiek, 1102an Leirerena zen Ugarra kontzejuerria inbaditu zuten. XV. mendean herritar guztiak kapareak ziren. 1427 eta 1553an 4 su zituen eta 1646an 3. 1786an 30 biztanle zituen eta 1856an 38.

1835-1845eko udal-erreformetara arte, Isu gobernatzen zuten Erromantzatua ibarreko diputatuek eta tokiko errejidoreek, eta txandaka aukeratzen ziren etxeen artean, hiru baino ez baitziren XIX. mendearen lehen erdi osoan. Leku horretatik Erronkaribarrerako, Zaraitzurako eta Aragoiko erresumarako bidea igarotzen zen (Berari aldetik). 1847an, ordea, bere bideetako onenak ferrazkoak ziren eta egoera txarrean zeuden; posta Irunberritik jasotzen zuen eta herritarren hornidurakoa zen.

Ondasun nabarmenakAldatu

OharrakAldatu

  1. /ís̺u/ ahoskatua (laguntza)
    Azentua: zorrotza lehengo silaban
  2. /ís̺on/ ahoskatua (laguntza)
    Azentua: zorrotza lehengo silaban
  3. /íʃon/ ahoskatua (laguntza)
    Azentua: zorrotza lehengo silaban

ErreferentziakAldatu

  1. Euskaltzaindia: Euskal Onomastikaren Datutegia.
  2. «Isu - Lekuak - EODA» www.euskaltzaindia.eus (Noiz kontsultatua: 2021-08-30).
  3. «Estazioko datuak - Meteo Navarra» meteoeu.navarra.es (Noiz kontsultatua: 2021-12-24).
  4. Artiedako estazioko balio klimatologikoak. Nafarroako Gobernua (Noiz kontsultatua: 2020-08-24).

Ikus, gaineraAldatu

Kanpo estekakAldatu