Valentina Terexkova

kosmonauta, espaziora joandako lehen emakumea


Valentina Vladímirovna Tereshkova, errusieraz Валенти́на Влади́мировна Терешко́ва, (Máslennikovo, Errusia, 1937ko martxoaren 6a - ) kosmonauta, ingeniaria eta politikaria,[1] espaziora joan zen lehen emakumea izan zen. Laurehun izangai baino gehiagoren eta bost finalisten artean aukeratua 1963ko ekainaren 16an jaurtitako Vostok 6 probatzeko. 48 orbita osatu zituen Lurraren inguruan, hiru egunetan, Lurretik kanpo. Bakarka espazioko misio bat egin duen emakume bakarra izaten jarraitzen du.

Valentina Terexkova
RIAN archive 612748 Valentina Tereshkova.jpg
Valentina Tereshkova, 1969Commons-logo.svg Irudi gehiago
Dumako diputatua

2011 -
Barrutia: Jaroslavl oblasta
people's deputy of SSSR (en) Itzuli

1989 - 1991
Sobietar Errepublika Sozialisten Batasuneko Sobiet Goreneko kidea

1974 - 1989
SESBeko Sobiet Goreneko kide

1966 - 1989
Bizitza
Jaiotzako izen-deiturakВалентина Владимировна Терешкова
JaiotzaBolshoye Maslennikovo (en) Itzuli1937ko martxoaren 6a (85 urte)
Herrialdea Sobietar Errepublika Sozialisten Batasuna
 Errusia
Lehen hizkuntzaerrusiera
Familia
Ezkontidea(k)Yuliy Shaposhnikov (en) Itzuli  1999ko ekainaren 4a)
Andrian Nikolaev  (1963ko azaroaren 3a -  1982)
Seme-alabak
Hezkuntza
HeziketaZhukovsky Air Force Engineering Academy (en) Itzuli 1969)
Hezkuntza-mailaCandidate of Technical Sciences (en) Itzuli
Hizkuntzakerrusiera
Jarduerak
Jarduerakastronauta, politikaria, militarra, ingeniaria, hegazkinlaria, unibertsitateko irakaslea eta Dumako diputatua
Lantokia(k)Mosku
Enplegatzailea(k)Q4538916 Itzuli
Presidium of the Supreme Soviet (en) Itzuli
Union of Soviet Societies for Friendship and Cultural Relations with Foreign Countries (en) Itzuli
Yaroslavl Oblast Duma (en) Itzuli
SESBeko Sobiet Gorena
Krasny Perekop Factory (en) Itzuli
Vostok 6 (en) Itzuli
Estatu-Duma
Jasotako sariak
KidetzaSobietar Batasuneko Alderdi Komunistaren Batzorde Zentrala
Dumako diputatua
World Peace Council (en) Itzuli
7th State Duma of the Russian Federation (en) Itzuli
6th State Duma of the Russian Federation (en) Itzuli
8th State Duma of the Russian Federation (en) Itzuli
Izengoitia(k)Anastasia eta Чайка
Graduamaior jeneral
Astronauta
MisioakVostok 6 (en) Itzuli
Misioen entseina(k)Vostok 6
Denbora espazioan4.272 minutu
Sinesmenak eta ideologia
Alderdi politikoaSobietar Batasuneko Alderdi Komunista
Errusia Batua
Our Home – Russia (en) Itzuli
Russian Party of Life (en) Itzuli

IMDB: nm0855547 Musicbrainz: c2c9d67d-581a-4b96-9673-70e8d1050017 Edit the value on Wikidata
Valentina Tereshkova Signature.svg

Kosmonauta gisa errekrutatu aurretik, ehungintzan eta paraxutista amateurretan lan egiten zuen Tereshkova langileak (parakaidismoarekin izandako esperientzia hori erabakigarria izan zen hautagai izateko). Cosmonauten Kidegoan sartzeko, Tereshkova Aireko indar Sobietarren ohorezko kide egin zuten, eta espaziora hegan egin zuen lehen zibila izan zen. 1969an kosmonauta femeninoen lehen taldea desegin ondoren, Sobietar Batasuneko Alderdi Komunistako kide nabarmena izan zen, eta hainbat bulego politikotan parte hartu zuen. Sobietar Batasuna (SESB) kolapsatu ondoren, politikan aktibo egon zen, eta sobietar Batasunaren ondorengo Errusian heroina izaten jarraitu du.

Harreman ona du Errusiako presidente Vladimir Putinekin. 2013an, Martera bidaiatzeko eskaini zuen bere burua, aukera ematen bazioten.[2] 2014ko Sochiko Joko Olinpikoen hasiera-ekitaldian, bandera olinpikoa eraman zuen.[3]

BiografiaAldatu

Bolshoye Máslennikovo herrixkan jaio zen (1937), Tutáyevskiren raioian (azpieremu administratiboa), Tutáyev-en zentroa dutelarik, Jaroslavl oblastan, Errusiako erdialdean. Bielorrusiatik emigratu zuten gurasoek.[4] Amak ehun-lantegi batean lan egiten zuen eta aita traktorista zen. Tereshkova 1945ean hasi zen eskolan, zortzi urte zituela, baina 1953an utzi eta korrespondentzia bidezko ikastaroen bidez jarraitu zuen. Handik gutxira, paraxutismoa gustuko zuen eta bertako Aeroklubean entrenatu zuen.

1959ko maiatzaren 21ean egin zuen lehen jauzia 22 urterekin, artean ehungintzako langilea zela. Paraxutismoan izandako esperientziak eraman zuen kosmonauta izateko aukerara. 1961ean Komsomoleko (Gazte komunisten elkartea) idazkari lanetan aritu zen eta geroago Sobietar Batasuneko Alderdi Komunistan sartu zen.

Sobietar Batasunean, espazioko agentziak gogotsu bilatu zuen emakume bat hegan egiteko, entrenamendua gainditzen bazuen. Eta halaxe egin zuen Valentina Tereshkovak 1963ko udan.

Sobietar programa espazialeko lasterketaAldatu

 
Valentina Tereshkova bere espazio-jantzian.'

Yuri Gagarinen 1961eko hegaldiaren ondoren, Serguéi Koroliov koheteen arloko ingeniari nagusiak hegaldi bat egiteko asmoa izan zuen, emakume bat espaziora eramanez. 1962ko otsailaren 16an, Valentina Tereshkova hautatu zuten emakumezkoen kosmonauta-taldean sartzeko. Laurehun hautagai baino gehiagotatik bost hautatu zituzten: Moskuko Aireko Institutuko ehiza-pilotua zen Tatiana Kuznetsova, Sobietar Batasuneko paraxutismoko talde nazionaleko kide zen Irina Soloviova, eskolako maisua zen Zhanna Yiórkina, paraxutista aditua zen Valentina Ponesariova eta Valentina Tereshkova. Baldintza hauexek bete behar zituzten: 30 urtetik beherako paraxutista izatea, 1,70 metrotik beherako altuera eta 70 kg baino gutxiago izatea.[5]

Tereshkova oso hautagai duintzat hartu zuten, neurri batean proletario-jatorriagatik, eta aita, Vladimir Tereshkov tankeetako lider eta sarjentua, gerra-heroia izan zelako.[6] Bigarren Mundu Gerran, Finlandian, bi urtez, Kareliako Lemettik gertu, izan zen Neguko Gerran hil zen. Misioaren ondoren, Sobietar Batasunak herriari eskainitako zerbitzua eskertzeko zer egin zezakeen galdetu ziotenean, Tereshkovak aita lanean hil zen lekua bilatzeko eskatu zion gobernuari. Leku horretan, gaur egun Lemettin (mugaren errusiar aldean) dagoen monumentu bat eraiki zuen gobernuak. Tereshkova Finlandian izan da hainbat aldiz.

Valentina Tereshkovaren trebakuntzan, grabitaterik gabeko hegaldiak, isolamendu-probak, zentrifugagailuko probak, suzirien teoria, ingeniaritzako espazio-ontziak, jausgailuetan 120 jauzi eta MiG-15UTI borroka-hegazkinetan pilotuak sortu ziren. Taldeak zenbait hilabete eman zituen entrenamendu intentsibo batean, eta 1962ko azaroan amaitu zituen azterketak; ondoren, gainerako lau hautagaiei Sobietar Aireko Armadako subteniente izendatu zituzten. Tereshkova, Soloviova eta Ponomariova izan ziren beste hautagai nagusiak, eta misio-programa bat garatu zen, bi emakume espaziora hegan egitea ahalbidetuko zuena, 1963ko martxoan edo apirilean elkarren segidako egunetan Vostok hegaldi bitan.[7]

Tereshkova espaziora hegan egin zuen lehen pertsona zibila izan zen, baina Cosmonauten Kidegoan sartzeko, Aireko Indar Sobietarren ohore-bidez onartu zuten.[8]

Hasieran, Tereshkova Vostok 5 hegaldian bidaiatzea nahi zuten, eta Ponomaryova, berriz, Vostok 6 hegazkinean. Hala ere, hegaldi-plan hori 1963ko martxoan aldatu zen, Vostok 5 hegaldiak gizon-kosmonauta bat eramateko, Valeri Bykovski, 1963ko ekainean Vostok 6 ontzian kosmonauta batekin batera misioa egiteko. Espazioko Estatuko Batzordeak Tereshkova izendatu zuen Vostok 6 pilotatzeko maiatzaren 21ean egin zuen bileran, eta hori Nikita Jruschov jaunak berretsi zuen. Tereshkova Mercury 7ko astronauta gazteena (Gordon Cooper) baino hamar urte gazteagoa zen.

 
Sobietar Batasunaren zigilua, lehen emakume kosmonautaren hegaldi espaziala oroitzeko.

Hala, 1963ko ekainaren 16an, Vostok 6 izeneko ontzia, Valentina Tereshkova tripulatzaile bakarrarekin, espaziora arrakastaz bota zuten. Emakumezkoen lehen espazio-ibilbidea hasi zen. Baina, protagonistak berak geroago onartu zuenez, hegaldia ez zen espero zitekeen bezain gozagarria izan. Bidaiaren hiru egunetan, Tereshkovak goragale eta jakeka handiak izan zituen, eta horiek ez zioten eragotzi ontziko egunerokoa egunean izatea eta misioaren xehetasun guztiak betetzea. Gainera, akatsa gertatu zen ibilbidearen programazioan, eta berak aldatu egin behar izan zuen ontzia Lurretik ez urruntzeko eta aurreikusita zegoen bezala itzultzeko.

Lurrari 48 bira eman eta 70 ordu baino gehiagoko hegaldia egin ondoren, 1963ko ekainaren 19an Tereshkovak hegaldi-kapsula utzi eta 6.000 metroko altueratik Karagandan (Kazakhistan) oinak jarri arteko jausgailu-jaitsiera amaitu zuen. Espazioko aeronautikako legenda bihurtu zen.

Ekainaren 14an Vostok 5 jaurtiketa arrakastatsuaren ondoren, Tereshkovak bere hegaldirako azken prestakuntzak hasi zituen. Berak 26 urte zituen une hartan. 1963ko ekainaren 16ko goizean, Tereshkova eta Soloviova jantzi espazialekin jantzi zituzten, eta autobusean jaurtiketa-plataformara eraman zituzten. Bere komunikazioak osatu eta bizi-euskarria aztertu ondoren, Vostok-en 'zigilatua' izan zen. Bi orduko kontu baten ondoren, Vostok 6 errorerik gabe jarri zen martxan, eta Tereshkova espaziora iritsi zen lehen emakumea bihurtu zen.[9] Hegaldi horretako bere izena, 'Chaika' (Kaioa, Errusia: Чайка) zen, geroago,1971n, Chaika asteroide baten izenaz oroitua.[10]

Tereshkovak hegaldiaren zati handi batean goragalea eta ondoeza izan zituen, eta lepoko mina, kaskoa astuna zela eta, 48 aldiz orbitatu zuen Lurra, eta ia hiru egunez egon zen espazioan.[11] Hegaldi bakar batekin, data hori baino lehen hegan egin zuten astronauta estatubatuar guztien denboren batura baino hegaldi-denbora gehiago erregistratu zuen. Tereshkovak ere hegaldi-erregistro bat izan zuen, eta horizonteari argazkiak atera zizkion, atmosferako aerosol-geruzak identifikatzeko erabili zirenak.[12]

Vostok 6 izan zen Vostok misioaren azken hegaldia, eta Vostok 5a baino bi egun geroago jaurti zuten. Valeri Bykovskik Vostok 5 antzeko orbita batera eraman zuen bost egunez, eta Tereshkova baino hiru ordu geroago lurreratu zen. Bi nabeak bost kilometrora hurbildu ziren puntu batean, eta Tereshkova Bykovskirekin eta Jruschovekin irratiz komunikatu zen. Tereshkovak bikain ekin zion hegaldiari, eragiketa guztiak zuzen egin zituen. Hala ere, orbitan zegoela, Tereshkovak ezin izan zuen ontzia behar bezala bideratu, sistemak akats bat izan baitzuen. Serguéi Koroliov sobietar programa espazialaren zuzendaria ez zegoen gustura Tereshkovak orbitan zuen portaerarekin, eta ez zion utzi ontzia eskuz kontrolatzen, planifikatuta zegoen bezala.[13] Hegaldia kontrolatzeko taldeak sistema aldatu zuen (gaizki programatuta zegoen, ontzia Lurretik urrundu zedin, hurbildu ordez) eta Tereshkova itzuli egin zen.[14] Hiru egun geroago, Altaiko lurreratzearekin batera, hegaldia arrakastaz amaitu zen. Okadak eta deserosotasunak jasan zituen arren, Tereshkovak 48 bira jasan ahal izan zituen Lurraren inguruan, bitakora-koadernoari eutsi zion eta horizontearen argazkiak atera zituen, gero aerosol atmosferikoak aurkitzen laguntzeko.

Hegaldi gehiago aurreikusita bazeuden ere, 19 urte igaro ziren beste emakume bat, Svetlana Savítskaya, espaziora joan zen arte. Tereshkova taldeko beste lau kosmonautak ez ziren espaziora joan.[7] Bera ere jakitun zen egoera horretaz, eta halaxe adierazi zuen 1967ko urrian kazetari espainiar bati egin zion lehen elkarrizketan.[15]

Espazioko misioaren ondoren, Zhukovskiren Aire Indarraren Akademian ikasi zuen, eta espazioko ingeniari gisa graduatu zen 1969an. Urte horretan bertan, emakumezkoen kosmonauten taldea desegin egin zen. 1977an, ingeniaritza-doktoretza jaso zuen.

1997an Aireko indar Sobietarretik eta kosmonauten gorputzetik erretiratu zen.

1963ko azaroaren 3an Andrián Nikoláyev kosmonautarekin ezkondu zen (1929-2004), eta urtebete geroago Yelena Andriánovna Nikoláev-Tereshkova alaba izan zuen (1964ko ekainaren 8a). Medikuntzan doktore da, eta espaziora atera ziren bi kosmonautetatik jaio zen lehen pertsona izan zen.[16] Valentina lehen senarragandik banandu zen 1982an. Bigarren senarra, Yuli Shondnikov doktorea, 1999an hil zen.

Tereshkova, Elena Mizulina, Irina Yarovaya eta Andrey Skochekin batera, balio kristauak babesteko parlamentu-taldeko kide izan da; beraz, Errusiako Konstituzioari zuzenketak sartzearen alde dago, eta horren arabera, ortodoxia da Errusiaren nortasun nazional eta kulturalaren oinarria.

2013. urtean, Tereshkovak, 76 urte zituela, denak harritu zituen Martera bidaiatzeko gogoa adieraziz, nahiz eta bidaia joanekoa baino ez izan.[17]

2014ko Sochiko Joko Olinpikoen hasiera-ekitaldian, bandera olinpikoa eraman zuen.[18][3]

Karrera politikoaAldatu

Gailentasuna zela eta, hainbat kargu politiko izan zituen: Tereshkova politikotarako hautatu zuten: Sobietar Batasuneko Soviet Goreneko kidea (1966-1974), Alderdi Komunistaren Batzorde Nagusiko kidea (1969-1991), Sobietar Batasuneko Presidiumeko kidea (1974-1989), Nazioarteko Lankidetza Demokratikoko lehendakariordea, Nazioarteko Emakumea

Politikoki aktibo egon zen Sobietar Batasuna kolapsatu ondoren, baina Estatu-Dumarako hauteskundeak galdu zituen 1995ean.[19] 1995ean, Tereshkova dibisioko orotariko zerbitzu-mailara igo zen. 2003an, Tereshkova berriro postulatu zen Estatu-Duman aulki baterako. 2007an, Vladimir Putin lehen ministroaren egoitzara gonbidatu zuten Tereshkova, Novo-Ogaryovon, 70. urteurrena ospatzeko. Han zegoela, Martera hegan egitea gustatuko litzaiokeela esan zuen, baita horrek joaneko bidaia zela esan nahi bazuen ere.[20] Geroago, 2008an, Yaroslavlen Duma del Óblast hautatu zuten bere eskualdeko parlamenturako.

 
Vladimir Putin Valentina Tereshkovarekin

2011ko abenduaren 4an, Tereshkova Estatu-Dumako kide hautatu zuten, Errusiako legegintzaldiko behe-ganbera, Yaroslavleko Óblastaren ordezkari eta Errusia Batua alderdiko kide gisa. Estatuko VI. Duman, Yelena Mizulina, Irina Yarovaya eta Andrey Skochekin batera, balio kristauak babesteko ekintzen arteko batzordeko kidea izan zen. Ahalmen horretan, Errusiako Konstituzioaren hitzaurrean zuzenketak sartzearen alde egin zuen, "ortodoxia Errusiaren nortasun nazional eta kulturalaren oinarria dela" gehitzeko.

2016ko irailaren 18an, Tereshkova berriro hautatu zuten Estatuko Zazpigarren Dumarako. Egitura Federaleko eta Tokiko Gobernuko Batzordeko lehendakariorde gisa aritu da. Sobietar Errusian, heroia da oraindik ere.

Emakumeek espazioan duten ikuspegia; "Women in space"Aldatu

Artikulu ezagunenetako bat, "Emakumeak espazioan", Impact of Science in Society izeneko aldizkari estatubatuarrean argitaratu zen, jarduera zientifikoetan parte hartzen duten emakumeei buruzko ikuspuntuak azaltzen zituena.

Tereshkovak 1970eko artikuluan laburbildu zituen emakumeei eta zientziari buruzko bere ikuspuntuak:

"Emakume batek beti emakume izaten jarraitu behar duela uste dut, eta emakumetasuna ez dagoela harengandik kanpo. Era berean, zinez uste dut emakume batek zientziaren edo kulturaren eremuan edo beste edozein arlotan egindako lan batek ere, edozein dela ere indartsua edo zorrotza, ez duela gatazkarik sortuko bere lehengo 'misio zoragarriarekin': maitatzea, maitatua izatea eta amatasunaren zoriontasunarengatik irrikaz egotea. Aitzitik, haren bizitzako bi alderdi horiek ezin hobeto osa daitezke ".[21]

Bizitza pribatuaAldatu

 
Valentina Tereshkova bere ezkontzan

Valentina Tereshkova Andrián Nikoláyevekin ezkondu zen 26 urte zituela, 1963ko azaroaren 3an Moskuko ezkontza-jauregian, Nikita Jrushchov buru zuela, goi-mailako gobernuarekin eta espazioko programako liderrekin batera.[22]

1964ko ekainaren 8an, Elena Andriánovna Nikoláyeva Tereshkova alaba erditu zen. Mediku gisa ikasi eta graduatu zen, eta Yelena espaziora joan ziren gurasoekin lehen pertsona bihurtu zen. Valentina eta Nikolayev 1982an dibortziatu ziren. Nikoláyev 2004an hil zen.

Bigarren senarra, Yuli Shapóshnikov ortopedista, 1999an hil zen.

Valentina Tereshkovak beti izan zuen inoiz egin ezin izan zuen desio bat: tren-makina bat gidatzea. Adina izan arren, Martera bidaiatu nahi du, itzulerarik izan ez arren.

Sariak eta aintzatespenakAldatu

ErrusiaAldatu

  • Aberriaren merezimendu-ordena;
    • 2. klasea (2007ko martxoaren 6a) - espazioaren domeinua garatzeko ekarpen nabarmenagatik.
    • 3. klasea (1997ko martxoaren 6a) - Estatuaren zerbitzuengatik eta espazioaren domeinua garatzeko ekarpen pertsonal handiagatik.
  • Alejandro Nevskiren agindua (2013) Ohorezko Agindua (2003ko ekainaren 10a), nazioarteko lotura zientifiko, kultural eta sozialak garatzen eta indartzen egindako ekarpen nabarmenagatik.[23]
  • Adiskidetasunaren Agindua (2011ko apirilaren 12a), tripulatutako hegaldi espazial nazionala eta haren jarduera publikoa garatzen egindako ekarpen nabarmenagatik.
  • Errusiako Federazioaren Estatuko Saria, 2008an (2009ko ekainaren 4an) ekintza humanitarioaren arloan izandako lorpen nabarmenengatik.
  • Errusiako Federazioaren Gobernuaren esker-ziurtagiriak;
    • 2008ko ekainaren 16a, epe luzeko jarduera emankor eta publiko baterako, tripulatutako hegaldi espaziala garatzeko ekarpen pertsonal nabarmena, hegaldi espazialaren 45. urteurrenarekin alderatuta.
    • 2003ko ekainaren 12a, tripulatutako espazio-hegaldiak garatzeko ekarpen handiagatik.
    • 1997ko martxoaren 3a, espazioa garatzen laguntzeagatik, nazioarteko zientzia- eta kultura-harremanak sendotzeagatik eta lan arduratsuko urteak egiteagatik.

Sobietar BatasunaAldatu

  • SESBeko Kirol Irakasle Ohorezkoa (1963ko ekainaren 19a)
  • Sobietar Batasuneko Heroia (1963ko ekainaren 22a)
  • Leninen agindua (1963ko ekainaren 22koa, 1981eko maiatzaren 6koa), erkidegoarekiko loturak eta atzerriko herrialdeetako indar baketzaileak garatzen eta indartzen aurrera egiteagatik.
  • Urriko Iraultzaren Agindua (1971ko abenduaren 1a)
  • Laneko Bandera Gorriaren Agindua (1987ko martxoaren 5a), jarduera sozialengatik
  • Herrien adiskidetasunaren ordena
  • Cosmonauta SESBeko pilotua

EponimiaAldatu

  • Tereshkova ilargi-kraterrak izen hori darama bere ohorean.

IruditegiaAldatu

ErreferentziakAldatu

  1. «Valentina Tereshkova» Encyclopaedia Britannica.
  2. «Valentina Tereshkova, 76, first woman in space, seeks one-way ticket to Mars» The Guardian. Science 17 de septiembre de 2013.
  3. a b «Sochi Olympic torchbearers announced: First female astronaut headlines list» Today 8 de julio de 2013.
  4. «Першая жанчына‑касманаўт ў дзяцінстве гаварыла па‑беларуску» Nasha Niva 24 de abril de 2009.
  5. Ghosh, Pallab. (17 de septiembre de 2015). «Valentina Tereshkova: USSR was 'worried' about women in space» BBC News.
  6. (Gaztelaniaz) «9781887022996: Valentina Tereshkova, The First Lady of Space: In Her Own Words - IberLibro - Tereshkova, Valentina: 1887022996» www.iberlibro.com (Noiz kontsultatua: 2022-06-08).
  7. a b Sever, Megan. (junio de 2014). «June 16, 1963 & June 18, 1983: Valentina Tereshkova and Sally Ride Become First and Third Women in Space» Earth 59 (6): 60-61..
  8. «Valentina Vladimirovna Tereshkova» Yaroslavl Region.
  9. Knapton, Sarah. (17 de septiembre de 2015). Russia forgot to send toothbrush with first woman in space. .
  10. Knight, Kelly. (junio de 2003). «Earth calling Seagull» Astronomy 31 (6): 30..
  11. «Валентина Терешкова: чьей воле покорялась женщина, покорившая космос» RIA Novosti 16 de junio de 2006.
  12. Tereshkova, Valentina. (4 de enero de 1964). «Three days in outer space» The Saturday Evening Post 237 (1): 62-63..
  13. «Valentina Tereshkova – Rusopedia: Todo sobre Rusia» rusopedia.rt.com.
  14. Kennedy, Maev. (17 de septiembre de 2015). «First woman in space recalls mission's teething troubles» the Guardian.
  15. Diario Vasco, 4 de octubre de 1967
  16. Feldman, Heather. Valentina Tereshkova: The First Woman in Space. The Rosen Publishing Group, 2003. ISBN
  17. La primera mujer voló al espacio hace 50 años. .
  18. «First female astronaut Valentina Tereshkova wants one-way Mars ticket» News.com.au 9 de junio de 2013.
  19. Nielsen, Bent. (2003). Gure, Desmond. Oxford University Press (Noiz kontsultatua: 2022-06-08).
  20. «La primera mujer que viajó al espacio aún sueña con ir a Marte | elmundo.es» www.elmundo.es.
  21. «Valentina Tereshkova Biography - life, parents, school, mother, young, book, information, born, time, achievements» www.notablebiographies.com.
  22. Eidelman, Tamara. (2013). «A Cosmic Wedding» Russian Life 56 (6): 22-25..
  23. «Noticias de Japón» el- Japón-news.com.

Ikus, gaineraAldatu

Kanpo estekakAldatu

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Valentina Tereshkova