Aconcagua[1] Andeetako mendirik garaiena da. Argentinako Mendozako probintzian dago, Txileko mugatik hurbil. 6.959 metroko altuera du eta, Amerikako gailurra izateaz gain, Asiatik kanpoko mendirik altuena da.

Aconcagua
Monte Aconcagua.jpg
Datu orokorrak
Garaiera6.961 m
Prominentzia6.961 m
Geografia
Koordenatuak32°39′13″S 70°00′40″W / 32.6536°S 70.0111°W / -32.6536; -70.011132°39′13″S 70°00′40″W / 32.6536°S 70.0111°W / -32.6536; -70.0111
Honen parte daZazpi Gailurrak
MendikateaPrincipal Cordillera (en) Itzuli
Estatu burujabe Argentina
Argentinar probintzia Mendozako probintzia
Argentinar departamentuaLas Heras Department
Babestutako-eremuaAconcagua Provincial Park (en) Itzuli
Mendizaletasuna
Lehen igoera1897an Matthias Zurbriggen.
Ohiko bideaIpar-mendebaldeko bidea.
Geologia
Material nagusiaarroka sedimentario
GaraiaMiozeno

IzenaAldatu

Mendiaren izenari dagokionez, jatorria ez dago argi, eta horren inguruan bi teoria daude: alde batetik, maputxerazko Aconca-Hue hitza; bestetik, kitxuazko Ackon Cahuak.

Ezaugarri orokorrakAldatu

Aconcagua sumendi itzalia da. Ikerketek haren sorrera Permiar-Triasikoan kokatzen dute, orain dela 200-280 milioi urte inguruan. Nazca plaka hegoamerikar plakaren azpian sartzean eragin zen orogenia andinoan sortu zen.

Iparraldeko malda ez du oso pikoa; hegoaldekoak berriz 3.000 metroko pareta du. Gailurrean ez du elurrik urte osoan, bertan jotzen duen haizeak eramaten baitu. Hainbat glaziar daude: garrantzitsuenak Poloniarren glaziarra eta Ingelesen glaziarra dira. Aconcaguako Parke Naturalaren barnean dago.

IgoerakAldatu

Matthias Zurbriggen mendi-gidari suitzarra izan zen gailurrera iristen lehenbizikoa, 1897ko urtarrilaren 14an, espedizio-burua Edward FitzGerald britainiarra zelarik. 14 urte lehenago, 1883an, beste europar bat saiatu zen gauza bera lortzen, arrakasta gabe, Paul Güssfeldt geologo eta esploratzaile alemaniarra buru.

Mendiaren ekialdea eskalatu zuen lehenenego aldiz espedizio poloniar batek, Konstanty Narkiewicz-Jodko, Stefan Daszyński, Wiktor Ostrowski eta Stefan Osiecki-rekin, 1934ko martxoaren 9an, bidean "Poloniar Glaziarretik" igaroz. Hego-mendebaldeko bidea, bestela, ireki zuen aitzindari moduan 1953an talde suitzar-argentinar batek, Frederico eta Dorly Marmillod, Francisco Ibañez eta Fernando Grajales-ekin. Hegoaldeko aurpegi famatua konkistatu zuen frantziar talde batek, René Ferlet, Pierre Lesueur, Adrien Dagory, Robert Paragot, Edmond Denis, Lucien Berardini eta Guy Poulet-ekin 1954an.

Pertsonarik gazteena iristen Tyler Armstrong kaliforniarra izan zen, 9 urte zeukalarik, 2013ko abenduaren 24an. Zaharrena, ordea, Scott Lewis izan zen, 2007ko azaroaren 26an, 87 urterekin. 2014an, azkenik, Kilian Jornet kataluniarrak markarik azkarrena ezarri zuen, igo eta jaitsi 12 ordu eta 49 minututan.Bi hilabete baino gutxiago geroxeago, hala ere, Karl Egloff ekuadortar-suitzarrak marka berria lortu zuen, 11 ordu eta 52 minuturekin.

Ikus, gaineraAldatu

ErreferentziakAldatu

Kanpo estekakAldatu

  1. Euskaltzaindia. (2012-05-25). 170. araua: Amerikako toponimia. .