Sakarosa

Fruktosa- eta glukosa-molekula banaz osatutako gluzidoa. Kanabera eta erremolatxatik lortzen den azukrea da

Sakarosa etxeko azukre arrunta da, glukosaz eta fruktosaz osatutako disakaridoa. Oso ugaria da landareetan, eta baita eztian ere. Azukre-kanaberatik eta erremolatxatik ateratzen da maila industrialean.

Sakarosa
Saccharose2.svg
Formula kimikoa C₁₂H₂₂O₁₁
SMILES kanonikoa 2D eredua
SMILES isomerikoa
OC[C@H]1O[C@@](CO)(O[C@H]2O[C@H](CO)[C@@H](O)[C@H](O)[C@H]2O)[C@@H](O)[C@@H]1O
InChl 3D eredua
Osatuta oxigeno, karbono eta hidrogeno
Ezaugarriak
Dentsitatea
1,59 g/cm³ (20 °C, solido)
Disolbagarritasuna 200 g/100 g (ura, 20 °C)
Fusio-puntua 183 °C
188 °C
Deskonposizio-puntua 186 °C (maximo)
160 °C (minimo)
Lurrun-presioa 0 mmHg (20 °C)
Masa molekularra 342,116 u
Erabilera
Rola Edulkoratzaile
Arriskuak
NFPA 704
NFPA 704.svg
1
0
0
GHS arriskua baliorik ez
Arrisku motak baliorik ez
Prekauzio motak baliorik ez
Batezbesteko dosi hilgarria
Denboran ponderatutako esposizio muga 5 mg/m³ (10 h, Ameriketako Estatu Batuak)
10 mg/m³ (10 h, baliorik ez)
15 mg/m³ (8 h, Ameriketako Estatu Batuak)
Lehergarritasun gutxieneko kontzentrazioa 45
Eragin dezake sucrose exposure (en) Itzuli
Identifikatzaileak
InChlKey CZMRCDWAGMRECN-UGDNZRGBSA-N
CAS zenbakia 57-50-1
ChemSpider 5768
PubChem 5988
Reaxys 1435311 eta 90825
Gmelin 17992
ChEBI 97695
ChEMBL CHEMBL253582
RTECS zenbakia WN6500000
ZVG 11990
DSSTox zenbakia WN6500000
EC zenbakia 200-334-9
ECHA 100.000.304
CosIng 38376
MeSH D013395
RxNorm 10159
Human Metabolome Database HMDB0000258
KNApSAcK C00001151
UNII C151H8M554
NDF-RT N0000147528
KEGG C00089 eta D00025
PDB Ligand SUC

IzenaAldatu

William Miller kimikari ingelesak "sucrose" izena eman zion 1857an[1]. Horretarako frantseseko sucre (azukre) hitza eta monosakaridoen -osa atzizkia elkartu zituen. Ingelesez hau erabiltzen da. 1860 urtean Marcellin Berthelot[2] kimikari frantsesak sakarosa izena eman zion. Raymond Lemieux-ek lehenengo aldiz sintetizatu zuen kimikoki, 1953 urtean[3].

EgituraAldatu

Sakarosaren formula enpirikoa   da. Glukosaren eta fruktosaren karbono anomerikoen artean α(1→2) lotura O-glikosidikoa. Lotura hori osatzerakoan ura askatzen da eta oxigeno monokarboniliko batek zubi-lana egiten du bi molekulen artean. Honako hau da beraz sakarosaren izen sistematikoa:

α-D-glukopiranosil-(1→2)-β-D-fruktofuranosa[4]

Lotura osatzeko karbono anomeriko biak erabiltzen direnez ez da hidroxilo talde askerik gelditzen eta beraz ahalmen erreduzitzailerik ez du[5]. Zapore gozoa badu ordea, hori da bere ezaugarri nagusia.

Sakarosaren gramo bakoitzak 3'94 kilokaloria edo 17 kilojoule ematen ditu.

MetabolismoaAldatu

Urdailera iristen denean hidrolisi azidoak bere osagaietan banantzen du, glukosa eta fruktosa agertuz. Baina sakarosaren hidrolisi jarduera handiena duodenoko mikrobiloetan gertatzen da[6]. Sakarasa eta isomaltasa entzimek burutzen dute hidrolisia. Lorturiko glukosa eta fruktosa odol hodietara pasatzen dira eta honek gorputz osoan barreiatzen ditu.

Garrantzia biologikoaAldatu

Fotosintesiaren tarteko konposatu bat da eta landare askotan fotintesiaren produktuak gainerako ataletara garraiatzeko erabiltzen da. Ernetutako hazietan bildutako gantz eta proteinak sakarosa bihurtzen dira haziko den landarearen energia iturri izateko.

ErabilerakAldatu

Gozagarri edo edulkoratzailerik erabiliena da mundu osoan, janariak gozatzeko. 2013. urtean 175 milioi tona azukre ekoiztu ziren mundu mailan[7].

Azukre honen gehiegizko kontsumoak loditasuna, diabetesa eta txantxarra eragiten du.

 
Azukre arruntaren osagai nagusia da sakarosa.

ErreferentziakAldatu

  1. Miller, William Allen. (1857). «Elements of Chemistry: Theoretical and Practical» Organic Chemistry (Londres) III.
  2. Berthelot, Marcellin. (1860). Chimie organique fondée sur la synthèse. Mallet-Bachelier, 254-55 or..
  3. (Ingelesez) Lemieux, R. U.; Huber, G.. (1953-08). «A CHEMICAL SYNTHESIS OF SUCROSE» Journal of the American Chemical Society (16): 4118–4118 doi:10.1021/ja01112a545 ISSN 0002-7863 . Noiz kontsultatua: 2018-11-11.
  4. «Proyecto Biosfera» recursos.cnice.mec.es . Noiz kontsultatua: 2018-11-10.
  5. (Gaztelaniaz) Teijón, José María. (2006). Fundamentos de bioquímica estructural. Editorial Tebar ISBN 9788473602280 . Noiz kontsultatua: 2018-11-10.
  6. (Ingelesez) Gray, G M. (1971-02). «Intestinal Digestion and Maldigestion of Dietary Carbohydrates» Annual Review of Medicine (1): 391–404 doi:10.1146/annurev.me.22.020171.002135 ISSN 0066-4219 . Noiz kontsultatua: 2018-11-10.
  7. (Ingelesez) «Sugar: World Markets and Trade» United States Department of Agriculture 2013.


Kanpo estekakAldatu