Nepalera (nepaleraz: नेपाली) Nepalgo hizkuntza ofiziala da, baina mugakide diren lurretan ere hitzegiten da, hala Indian (batik bat Arunachal Pradesh, Assam, Himachal Pradesh, Manipur, Mizoram eta Uttarakhand estatuetan, 3 milioi hiztun inguru), nola Sikkimen eta Bhutanen (populazioaren laurden nat inguru). Indoeuropar hizkuntza da, indoariar taldekoa.

Nepalera
नेपाली भाषा
Datu orokorrak
Lurralde eremua Nepal, India eta Bhutan
Hiztunak 35 milioi
Rankinga 59
Ofizialtasuna Nepal
Eskualdea Hegoaldeko Asia
Araugilea Language Academy of Nepal
Hizkuntza familia
giza hizkuntza
hizkuntza nostratikoak
Hizkuntza euroasiarrak
Indoeuropar hizkuntzak
Indo-irandar hizkuntzak
Indoariar hizkuntzak
Informazio filologikoa
Hizkuntza-tipologia SOV hizkuntza
Alfabetoa Devanagaria
Hizkuntza kodeak
ISO 639-1 ne
ISO 639-2 nep
ISO 639-3 nep
Ethnologue nep eta npi
Glottolog nepa1254
Wikipedia ne

Sanskritoan du bere jatorria eta lexikoaren gehiengoa hizkuntza honetatik datorkio, nahiz eta hitz dezente ere badituen arabiera eta persieratik, hindi eta urdu hitzegiten zuten merkatariek ekarrita. Azken urteotan ingelesetik mailegu asko hartu ditu.

Alfabetoa Devanagaria du. Nepaleko toki askotan ez da beste idazkerarik ikusten.

AlfabetoaAldatu

 
Nepaleraren letrak, transkripzioa eta ahoskera.

Hizkuntzak sei bokal ahokari eta bost sudurkari ditu. Hamar diptongo ditu bestela: /ui/, /iu/, /ei/, /eu/, /oi/, /ou/, /ʌi/, /ʌu/, /ai/, eta /au/.

Kontsonanteei dagokienez, [j] eta [w] alofonoak ez silabikoak dira, [i] eta [u], hurrenez hurren. Kontsonante guztiak, [j], [w], /l/ eta /ɦ/ izan ezik, bokalen artean geminazioa daukate. /ɳ/ eta /ʃ/ existitzen dira mailegu batzuetan, /baɳ/ बाण "arrow" eta /nareʃ/ नरेश "king" bezala, baina soinu hauek batzuetan Nepalerazko fonemek ordezkatzen dituzte.

DialektoakAldatu

Acchami, Baitadeli, Bajhangi, Bajurali, Bheri, Dadeldhuri, Dailekhi, Darchulali, Darchuli, Doteli, Gandakeli, Humli, Purbeli eta Soradi nepaleraren dialektoak dira.

Bestela, Jhapali eta Syangjali hizkuntza hurbilak dira.

LiteraturaAldatu

 
"Adhyatma Ramayana" testuaren bertsoak.

Nepaleradunek garatu zuten literatura esanguratsua 100 urteko tarte labur bana emankor batean XIX. mendean. Eztanda kultural honetan Erdi Aroko "Adhyatma Ramayana" izeneko testua, "Sundarananda Bara" (1833), "Birsikka" (folk ipuinen izengabeko bilduma) eta "Ramayana" antzinako indiar epikaren bertsioa, Bhanubhakta Acharya-k eginda (1814-1868), aipatzekoak dira.

Lekhnath Paudyal, Laxmi Prasad Devkota eta Balkrishna Sama saridun hirukoteak nepalerazko literatura aberastu zuen XX. mendearen lehendabiziko erdialdean. Herrialdetik kanpo bizi diren idazleen lana ere nabarmentzekoa da, bereziki Darjeeling eta Varanasi-n, Indian.

Oinarrizko hiztegiaAldatu

 
Bhanubhakta_Acharya idazlea.
  • Namaste - Kaixo.
  • Namaskar - Agur.
  • Shuva pravat - Egun on.
  • Shuva ratri - Gabon.
  • Ho, hunchha - Bai.
  • Hoina, hudaina - Ez.
  • Sayad, sambhawata - Beharbada.
  • Dhanyabad - Eskerrik asko.
  • Kehi chhaina - Ez horregatik.
  • Mero naam Suku ho - Nire izena Pryanka da.
  • Ma eklai yatra garchhu - Bakarrik bidaiatzen ari naiz.
  • Tapaai english bolnuhunchha? - Badakizu ingelesez?

Ikus, gaineraAldatu

Kanpo estekakAldatu

Hizkuntza honek bere Wikipedia du: Bisita ezazu.