Judo (japonieraz, 柔道, «bide samurra» edo «malgutasunaren bidea») japoniar borroka arte modernoa (gendai budō) edo borroka-kirola da. Kirol horren helburua aurkaria bizkarra lurra ukituz botatzea edo geldiaraztea da. Judoan aritzen denari judoka deritzo.

Ōuchi-gari izeneko judoren jaurtiketa teknika

HistoriaAldatu

Japonian, XIX. mendearen amaieran, 1882. urtean, Jigorō Kanō (嘉納 治五郎 Kanō Jigorō) maisuak sortu zuen. Judoa auto-defentsa teknika samuraietatik, Jiu-jitsutik garatu zuen, min hartzeko beldurrik gabe praktika zitekeen kirola izan zedin. Kirolariek jūdōka dute izena.

Aurkariaren indarra erabili eta aprobetxatzean datza, palankaren legeak erabiliz, zangoen, besoen eta aldakaren bidez, hura lurrera botatzea eta mendean edukitzean. Borrokalariaren teknika maila adierazteko, zenbait koloretako gerrikoak erabiltzen dira; hala, hasi berriei zuria dagokie eta, hurrenez hurren, gainerakoak horia, laranja, berdea, urdina, marroia eta beltza dira (beltzak, gainera, hamabi maila edo dan ditu).

KategoriakAldatu

Judo kirol olinpikoa da 1964tik aurrera. Hona hemen kategoria nagusiak:

Gizonak
60 kg baino gutxiago 60~66 kg 66~73 kg 73~81 kg 81~90 kg 90~100 kg 100 kg baino gehiago
Emakumeak
48 kg baino gutxiago 48~52 kg 52~57 kg 57~63 kg 63~70 kg 70~78 kg 78 kg baino gehiago

SailkapenaAldatu

Kirolarien mailak bereizteko, gerrikoak erabiltzen dira. Gerrikoaren kolorearen arabera, kirolariaren trebezia atzeman daiteke. Hona hemen Australia, Europan eta Kanadan dagoen sailkapena:

Gerrikoen kolorea
Zuria  
Horia   5. kyua
Laranja   4. kyua
Berdea   3. kyua
Urdina   2. kyua
Marroia   1. kyua
Beltza  
  1. danetik 5. danera
Zuri-gorria   6. danetik 8. danera
Gorria   9. eta 10. danak

Tekniken sailkapenaAldatu

Nage - Waza: Jaurtitze teknikakAldatu

  • Tachi - Waza: Zutikako teknikak
    • Te - Waza: Esku teknikak
    • Koshi - Waza: Aldaka edo mokor teknikak
    • Ashi - Waza: Hanka teknikak
  • Sutemi - Waza: Sakrifikatze teknikak
    • Ma - Sutemi - Waza: Atzeraka sakrifikatze teknikak
    • Yoko - Sutemi - Waza: Alboraka sakrifikatze teknikak

Katame - Waza: Atzemate teknikakAldatu

  • Osaekomi - Waza: Euste teknikak
  • Shime - Waza: Itotze teknikak
  • Kansetsu - Waza: Luxatze teknikak

Atemi - Waza: Jotze teknikakAldatu

Teknika horiek katetan bakarrik onartzen dira: hortik kanpo, erabat debekatuta daude.

AriketaAldatu

Randori (Ariketa askea)Aldatu

Nahiz eta hitzez hitz “kaosa atzeman”esan nahi duen, randoria aurrez ikasitako defentsa eta eraso teknikak era askean egitean datza, beti ere judoko oinarrizko arauak errespetatuz. Helburua teknikak ahal den hobekien egitea da, erortzeko eragozpenik izan gabe, horrela, lehiaketarako buruz eta gorputzez prestatuz.

Hainbat randori mota daude, norekin egiten den, norberaren ezagutzaren, asmoen eta intentsitatearen arabera: alde batetik, Yakusoku-geiko dago, hots, aurrez hitzartutako ariketa; bertan bikote kide biek aurrez dakite zein teknika egingo duten. Bestetik, Kakari-geiko, etenik gabeko erasoa: maila txikienekoak etengabe erasotzen du, erortzeaz axolagabe, teknika ahal den eta ondoen egiteaz arduratuz. Azkenik, Gokaku-geiko, antzeko ezagutza duen kidearekin ia lehiaketa mailako intentsitatearekin egiten da, betiere randoria dela ahaztu gabe, hau da, ikasteko ariketa.

Kata (Formak)Aldatu

Ondorengoak Kodokanen irakasten diren zazpi kata (aurrezarritako forma) motak dira.

  • Randori no Kata (Ariketa askeko formak), bi Kataz osatua:
    • Nage no Kata (Jaurtitze formak)
    • Katame no Kata (Atzemate formak)
  • Kime no Kata (Erabakitze formak)
  • Kodokan Goshin Jutsu (Kodokan-go auto-defentsa gaitasunak)
  • Ju no Kata (Leuntasunaren formak)
  • Itsutsu no Kata (Bost formak)
  • Koshiki no Kata (Aintzinako formak)
  • Seiryoku Zen'yo Kokumin Taiiku no Kata (Eraginkortasun goreneko heziketa fisiko nazionalaren forma)

TxapelketakAldatu

NazioarteanAldatu

Beste txapelketa garrantzitsu batzukAldatu

ErreferentziakAldatu

Kanpo loturakAldatu

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Judo