Ireki menu nagusia

Gimnospermo

Hazi biluziak, perikarporik gabeak, eta ezkata baten gainean hazten diren obuluak dituzten zenbait landarez esaten da. Gehienak zurezkoak eta hostoiraunkorrak dira, eta estrobilo ar eta emeak bananduta daude.

Gimnospermo deritze (Gymnospermae)[1] haziak sortzen dituzten landare taldeari.Landare baskular eta espermatofitoak dira, hau da, haziak sortzen dituzten benetako ehundun landareak dira. Izena antzinako grezieratik dator, γυμνόσπερμος (γυμνός "gymnos", biluzik eta σπέρμα "sperma" hazi) eta "hazi biluziak" esan nahi du. Denominazio hori landare hauen haziak obario baten barruan sortzen ez direlako Egokitzen zaie, hau da, biluzik sortzen direlako lore emeetan. Angiospermoen kasuan Pistilo baten barruan sortzen dira haziak eta ondoren pistilo hori fruitua bilakatzen da.

Gimnospermo
Devoniar-gaur egun

Forest in Yatsugatake 11.jpg
Sailkapen zientifikoa
ErreinuaPlantae
Dibisioa Gymnospermae
Dibisioak

Bizirik dirauten Gimnospermoen taldearen azpitaldeak hauek dira: Cycadophyta, Gnetophyta, gingkophyta eta Pinophyta. Guztira 14 familia, 88 genero eta 1000 bat [2][3]espezietan daude banatuta. Mundu osoan zehar 72º iparretik 55º hegoraino ageri dira eta landareen gehiengoa osatzen dute ingurune hotzenetan (artikoa eta garaiera handiko inguruak). Munduko landare zaharrenak eta garaienak dira gimnospermoak.Gimnospermoen moldaera arrakastatsuenak xilemaren egitura eta ugalketarako estrategiak direla esan daiteke. Gimnospermo guztiek dituzte trakeidak xileman gnetopsidoek izan ezik. Hori dela eta, zenbait egoeratan ura garraiatzeko gaitasun hobea dute. Gimnospermoak ondo egokituta daude obulua ondo babesteko eta hazia hedatzeko.

Gimnospermo batzuk astiro ugaltzen dira, izan ere, batzuetan urte bat pasatzen da polinizaziotik zigotoa sortu arte eta beste hiru urte hazia heldu arte. Hala ere, gimnospermo gehienek ziklo arinagoa dute. Polinizazioa haize bidez egiten dute zikadopsidoek eta gnetopsido batzuek izan ezik.

Eduki-taula

Jatorria eta aniztasunaAldatu

Mila espezietik gora gimnospermo daude.[2]Gaur egun onartuta dago karboniferoaren amaieran sortu zirela lycopsidioen oihanak ordezkatuz eskualde tropikaletan.[4][5] Genomaren duplikazio baten eraginez gertatu zen gertakari hura duela 319 urte inguru.[6] Devoniar garaian agertu ziren lehen progimnospermoak eta, haiekin bat, hazidun landareak.

Koniferoak dira gimnospermoen artean talderik handiena, 65-70 genero eta 600-630 espeziek osatuta. Zurezko landareak dira eta gehienak hostoiraunkorrak dira.

Cycadak dira hurrengo talde ugariena, bi edo hiru familiekin, 11 generorekin eta 338 bat espezierekin. Cycada gehienak klima tropikaletan hazi dira . Gainerako bi taldeak 95-100 bat gnetalek eta Ginkgo biloba espezieak osatzen dituzte.

SailkapenaAldatu

Cycadidae azpiklaseaAldatu

Cycadales ordenaAldatu

Cycadaceae familia:Aldatu
 
Cycas revoluta
Zamiaceae familia:Aldatu

Ginkgoidae azpiklaseaAldatu

Ginkgoales ordenaAldatu

Ginkgoaceae familia:Aldatu
 
Ginkgo biloba arra

Gnetidae azpiklaseaAldatu

Welwitschiales ordenaAldatu

Welwitschiaceae familia:Aldatu

Gnetales ordenaAldatu

Gnetaceae familia:Aldatu

Ephedrales ordenaAldatu

Ephedraceae familia:Aldatu

Pinidae azpiklaseaAldatu

Pinales ordenaAldatu

Pinaceae familia:Aldatu

Araucariales ordenaAldatu

Araucariaceae familia:Aldatu
Podocarpaceae familia:Aldatu

Cupressales ordenaAldatu

Sciadopityaceae familia:Aldatu
Cupressaceae familia:Aldatu
Taxaceae familia:Aldatu

ErabilerakAldatu

 
egur mintegia

Gimnospermoek, garrantzi handiko erabilera ekonomikoa dute. Konifero gehienak egurra egiteko eta papera eta erretxina ekoizteko erabiltzen diren zuhaitz motak dira. Gimnospermoen beste erabilera bat da, xaboia, berniza, azazkal-esmaltea, janaria, txiklea eta perfumeak sortzeko lehengaia izatea.

Bizitza zikloaAldatu

 
koniferoen bizitza zikloa

Gimnospermoek, esporofito gainartzaile izeneko bizitza zikloa dute. Honek esan nahi du, ia bizitza osoan zehar zelula diploideak dituztela. Gametofitoak, berriz, denbora gutxi irauten du. Bi mota desberdinetako esporak, mikroesporak eta megaesporak, sortzen dira pinaburuetan. Gametofitoak esporako hormaren barruan ugaltzen dira, heterospora motatako beste landareetan gertatzen den bezala. Polen aleak microesporetatik garatzen dira eta, azkenean, hazi-zelulak osatzen dituzte. Megagametofitoak megaesporetatik garatzen dira eta obuluaren barruan geratzen dira. Gimnospermoak hainbat arkegonio sortzen dituzte. hauek, gameto emea sortzen dute.

GenetikaAldatu

Lehen genoma gimnospermoa 2013. urtean sekuentziatu zen. genoma hori Picea abies izeneko espeziarena zen.

ErreferentziakAldatu

  1. (Ingelesez)  D., Cantino, Philip; A., Doyle, James; W., Graham, Sean; S., Judd, Walter; G., Olmstead, Richard; E., Soltis, Douglas; S., Soltis, Pamela; J., Donoghue, Michael «Towards a phylogenetic nomenclature of Tracheophyta» www.ingentaconnect.com . Noiz kontsultatua: 2018-11-15 .
  2. (Ingelesez)  «Gymnosperms (Conifers, cycads and allies) — The Plant List» www.theplantlist.org . Noiz kontsultatua: 2018-11-15 .
  3. (Ingelesez)  CHRISTENHUSZ, MAARTEN J.M.; BYNG, JAMES W. (2016-05-20) «The number of known plants species in the world and its annual increase» Phytotaxa (3): 201 doi:10.11646/phytotaxa.261.3.1 ISSN 1179-3163 . Noiz kontsultatua: 2018-11-15 .
  4. (Ingelesez)  «Geology | GeoScienceWorld» geology.geoscienceworld.org . Noiz kontsultatua: 2018-11-15 .
  5.   Campbell and Reece; Biology, Eighth edition .
  6.   Jiao Y, Wickett NJ, Ayyampalayam S, Chanderbali AS, Landherr L, Ralph PE, Tomsho LP, Hu Y, Liang H, Soltis PS, Soltis DE, Clifton SW, Schlarbaum SE, Schuster SC, Ma H, Leebens-Mack J, Depamphilis CW (2011) Ancestral polyploidy in seed plants and angiosperms. Nature .

Kanpo loturakAldatu

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Gimnospermo