Abu l-Mudhaffar Muhammad Muhyi l-Din Awrangzib Alamgir Badxah i-Ghazi, ezagunagoa Aurangzeb (persieraz اورنگزیب‎, "tronuaren apaingarri") izen laburrarekin (1618 - 1707) 49 urtez ia indiar kontinente osoa gobernatu zuen mogol enperadorea izan zena, dinastia horretan seigarrena, tronu-izen gisa Alamgir (persieraz: "munduaren menderatzaile") izena erabili zuelarik.[1] Inperio horren azken agintari efikaztzat jotzen da historia askotan, ondoren India dekadentzian sartu zelakoan.

Aurangzeb
Aurangazeb.jpg
6. Mogol enperadorea

1658ko uztailaren 31 - 1707ko martxoaren 3a
Shah Jahan - Azam Shah (en) Itzuli
Bizitza
JaiotzaDahod(Gadi Fort) (en) Itzuli1618ko azaroaren 3a
Herrialdea Mogol Inperioa
HeriotzaAhmednagar (en) Itzuli1707ko martxoaren 3a (88 urte)
Hobiratze lekuaTomb of Aurangzeb (en) Itzuli
Familia
AitaShah Jahan
AmaMumtaz Mahal
Ezkontidea(k)Dilras Banu (en) Itzuli
Nawab Bai (en) Itzuli
Aurangabadi Mahal (en) Itzuli
Seme-alabak
Anai-arrebak
LeinuaTimurid dynasty (en) Itzuli
Mughal dynasty (en) Itzuli
Jarduerak
Sinesmenak eta ideologia
Erlijioaislama
sunismoa

Eragin politikoaAldatu

Xaria legea eta ekonomia islamiarra Indiako azpikontinente osoan erabat ezarri zuen. Buruzagi militar efektiboa izan zen, eta haren gobernua goraipatu egin dute, nahiz eta Indiako historiako gobernari eztabaidagarrientzat ere deskribatu duten.[2] Hedatze nabarmena izan zuen inperioak bere agintaldian, hedadura handiena lortuz, Indiako azpikontinente ia osoa. Bere bizitzan zehar, hegoaldeko garaipenek 4 milioi kilometro koadrora zabaldu zuten Mogol Inperioa, eta 158 milioi bizilagun baino gehiago zeuden esparru horreta.[3][4] Bere erregealdian, Indiak Qing Txina gainditu zuen aberastasunean, eta munduko ekonomiarik handiena eta fabrikazio-ahalmen handiena bihurtu zen. Munduko Barne Produktu Gordinaren ia laurdena da India hartan sortzen zela kalkulatzen da, Mendebaldeko Europa osoa baino gehiago, eta haren parte handiena eta aberatsena, Bengalako Subah, proto-industralizazio egoera batean egon zen. Aurangzeb bere fede erlijiosoagatik ezaguna zuten; Koran osoa buruz ikasi zuen, hadithak ikasi eta Islamaren erritualak zorrotz bete. Ez zuen luxuzko bizitzarik, eta bere gastu pertsonalak eta meskita txikien eraikuntzak bere diru-sarrerek estaltzen zituzten, besteak beste, azalen josturak eta Koranaren kopia idatzien salerosketak.[5][6] Kaligrafia islamiko eta arabiarreko lanak ere babestu zituen.

Historialariek Aurangzeben bizitzaren eta erregealdiaren interpretazio ugari egin dituzte urteetan zehar, eta horrek oso ondare konplexua ekarri du. Kritikoek argudiatzen dute bere aurrekoen tolerantzia erlijiosoa ezabatu zuela, jizya zerga eta etika islamikoan oinarritutako beste politika batzuk sartu zituztela, Indiako tenplu hinduak bota zituztela, eta hainbat aurkari politiko hil zirela bere aginduz: Dara Shikoh anaia zaharrena, Sambhaji maratha erregea eta jokoaren Tegh Bahadur guru sikha.[7][8] Aurangzeb modu positiboagoan baloratzen dutenek diote tenpluen suntsiketa ez zela hainbestekoa izan izan dela, eta suntsituak baino tenplu gehiago eraiki zituela, haiek mantentzeagatik ordaindu zuela. Halaber hindu gehiago erabili zituela bere burokrazia inperialean bere aurrekoek baino, eta hinduen eta musulman xiiten aurkako intolerantzia borrokatu zuela.

ErreferentziakAldatu

  1. ISSN 1076-156X..
  2. Catherine Blanshard Asher, (1992) "Architecture of Mughal India – Part 1", Cambridge university Press, Volume 1, Page 252.
  3. Rein Taagepera. Expansion and Contraction Patterns of Large Polities: Context for Russia. doi:10.1111/0020-8833.00053..
  4. Aipuaren errorea: Konpondu beharreko erreferentzia kodea dago orri honetan: ez da testurik eman borocz izeneko erreferentziarako
  5. Dasgupta, K.. How Learned Were the Mughals: Reflections on Muslim Libraries in India. .
  6. Qadir, K.B.S.S.A.. The Cultural Influences of Islam in India. .
  7. Abraham Eraly (2000), Emperors of the Peacock Throne: The Saga of the Great Mughals, Penguin Books, ISBN 978-0141001432, pages 398–399. According to Abraham Eraly, "in 1670, all temples around Ujjain were destroyed" and later "300 temples were destroyed in and around Chitor, Udaipur and Jaipur" among other Hindu temples destroyed elsewhere in campaigns through 1705.



    Avari writes, "Aurangzeb's religious policy caused friction between him and the ninth Sikh guru, Tegh Bahadur. In both Punjab and Kashmir the Sikh leader was roused to action by Aurangzeb's excessively zealous Islamic policies. Seized and taken to Delhi, he was called upon by Aurangzeb to embrace Islam and, on refusal, was tortured for five days and then beheaded in November 1675. Two of the ten Sikh gurus thus died as martyrs at the hands of the Mughals. (Avari (2013), page 115)
  8. Mughal dynasty | History, Map, & Facts. .

Kanpo estekakAldatu