Ireki menu nagusia

Ohar medikoa
Oharra: Wikipediak ez du mediku aholkurik ematen. Tratamendua behar duzula uste baduzu, jo ezazu sendagilearengana.

Alzheimer edo Alzheimerren gaixotasuna zahartzaroan ematen den gaixotasun neurodegeneratiboa da, garuneko zelulak degeneratzen dituena, hauek hiltzen diren arte. Kalte intelektual sakona du ezaugarri.[1]

Alzheimer
Auguste D aus Marktbreit.jpg
Deskribapena
Mota taupatia
Espezialitatea neurologia
Sintoma(k) eguneroko bizitza oztopatzen duen memoria galtzea, espazioa eta denbora nahastea, arazoak planifikatzeko edo konpontzeko zailtasuna, etxean, lanean edo aisialdian ohikoak diren gauzak egiteko zailtasuna, irudiak edo espazio-harremanak ulertzeko arazoa, epaitzeko gaitasunaren murriztea, lan edo jarduera sozialetatik aldentzea, hitz egiterakoan edo idazterakoan hitzekin arazoaka, aldaketak izakera edo portaerana
gauzak ordenez aldatzea eta pausoak errepikatzeko ezintasuna
Asoziazio genetikoa APOE Itzuli, NKAIN2 Itzuli, BMPER Itzuli, SLC8A1-AS1 Itzuli, MS4A3 Itzuli, CR1 Itzuli, CD2AP Itzuli, ABCA7 Itzuli, INPP5D Itzuli, ZCWPW1 Itzuli, CELF1 Itzuli, FERMT2 Itzuli, CASS4 Itzuli, PTK2B Itzuli, SORL1 Itzuli, SQSTM1 Itzuli, NDUFAF6 Itzuli, AP2A2 Itzuli, IGH Itzuli, SPPL2A Itzuli, TRIP4 Itzuli, CD33 Itzuli, GLIS3 Itzuli, PRRC2C Itzuli, FMN2 Itzuli, CTNNA2 Itzuli, LIMS2 Itzuli, MOBP Itzuli, STK32B Itzuli, AFF1 Itzuli, ANKRD55 Itzuli, CAMK4 Itzuli, DMXL1 Itzuli, MEGF10 Itzuli, SAP30L Itzuli, PLEKHG1 Itzuli, CYCS Itzuli, ELMO1 Itzuli, HECW1 Itzuli, EXOC4 Itzuli, CSMD1 Itzuli, ST18 Itzuli, NCS1 Itzuli, PLPP4 Itzuli, ARHGAP20 Itzuli, SLC4A8 Itzuli, CRADD Itzuli, ANO4 Itzuli, GPC6 Itzuli, MYO16 Itzuli, CLMN Itzuli, GABRG3 Itzuli, VAT1L Itzuli, CACNA1G Itzuli, BCAS3 Itzuli, PPIAP59 Itzuli, TGM6 Itzuli, PARVB Itzuli, APOC1 Itzuli, NECTIN2 Itzuli, TOMM40 Itzuli, TREM2 Itzuli, MPZL1 Itzuli, ATXN7L1 Itzuli, LUZP2 Itzuli, CDON Itzuli, PCNX1 Itzuli, PICALM Itzuli, PPP1R3B Itzuli, SLC4A1AP Itzuli, POLN Itzuli, CNTNAP2 Itzuli, STK24 Itzuli, VSNL1 Itzuli, BIN1 Itzuli, MPP7 Itzuli, ZNF320 Itzuli, STK11 Itzuli, DIP2C Itzuli, DCHS2 Itzuli, CLU Itzuli, CCDC134 Itzuli, MTHFD1L Itzuli, RELN, PCDH11X Itzuli eta GAB2 Itzuli
Honen izena darama Alois Alzheimer
Tratamendua
Erabil daitezkeen botikak quetiapine Itzuli, aripiprazole Itzuli, galantamine Itzuli, donepezil Itzuli, risperidone Itzuli, memantine Itzuli, rivastigmine Itzuli, rivastigmine Itzuli, memantine Itzuli eta pyritinol Itzuli
Identifikatzaileak
GNS-10-MK G30.9 eta G30
GNS-9-MK 331.0 eta 290.1
OMIM 104300, 502500, 604154, 615590, 615711 eta 605526
DiseasesDB 490
MedlinePlus 000760
eMedicine 000760
MeSH D000544
GeneReviews NBK1161
Disease Ontology ID DOID:10652 eta DOID:10652

Dementziaren lehenengo eragilea da eta mundu mailan 29,8 miloi pertsona kaltetzen ditu. Normalean, 65 urtetik gorako jendeak pairatzen du, hasiera goiztiarraren agerpenak ere dauden arren.

Eduki-taula

HistoriaAldatu

Alois Alzheimer psikiatra alemaniarrak lehen kasua identifikatu zuen 1901ean, gaixotasunari izena emanez.

Gaixo ezagunak mundu mailan eta historian zehar Ronald Reagan presidente estatubatuarra eta Rita Hayworth eta Charlton Heston aktoreak izan dira. Gurean, Eduardo Txillida eskultorea eta Martin Ugalde kazetari, idazle eta politikaria ditugu, besteak beste.

SintomakAldatu

Gaixotasunaren sintomak gradualki agertzen dira, bai arlo fisikoan eta bai mentalean edota psikikoan, gaitasunen galera nabarmena delarik. Lehen fasean oroimen-galera, ezagutza berriak barneratzeko zailtasuna, lan egiteko arazoak, nortasun-aldaketa edota depresioa ager daitezke.

Aurrerago, hizkuntza arazoak edota mugimendu-arazoak agertzen dira. Gaixoa makurtuta eta hankak arrastaka ibiltzen hasten da. Denbora eta espazioarekiko desorientazioa ere pairatuko ditu. Gaixotasunaren fase aurreratuetan gaixoak galera sakonak jasaten ditu: inkontinentzia arazoak, ibiltzeko zailtasun handia eta bi edo hiru hitz baino gehiago zuzen esateko gai ez da izango, sarritan pertsona gutxi kenduta inor ez duelarik ezagutuko. Gaixotasuna, normalean, 7-10 urtez luzatzen da eta, oraingoz tratamendu eraginkorrik aurkitu ez denez, urte hauen buruan pertsona hil egiten da.

Mikroskopio bidez egindako azterketek agerian jarri dutenez, badirudi gaixotasun hau izan duten pertsonen garunak egitura-aldaketa nabarmenak jasaten dituela. Amiloide plaka deritzen egitura mikroskopiko jakin batzuk ohikoa dena baino askoz ere gehiago agertzen dira alzheimer-a duten gaixoen laginetan. Bestalde, azetilkolina (nerbio-bulkadak transmititzen ditu) neurotransmisorearen maila ohi baino baxuagoa da.[2]

Amiloide plakakAldatu

Amiloide proteina aitzindariaren (APP=Amyloid Precursor Protein) aminoazido sekuentzian mozketa baten ondorioz sortzen da.[3] APP mintz proteina bat da, ehun mota askotan aurkitzen dena eta neuronen sinapsian dago kontzentratuta. Beta-amiloidearen (42 aminoazidoko peptidoa) molekula aitzindari gisa ezagutzen da eta amiloide plaken osagai nagusiena da.

Aitzindari hau neuronetan, muskulu leuneko zelulen pareta baskularretan eta amiloide plaketan sintetizatzen da. Nahiz eta APP-aren funtzio zehatza oraindik ez ezagutu, proposatu da seinaleen transdukzioan parte har lezakeela.

Amiloide plaka hauek garuneko gune desberdinetan kokatzen dira alzheimer gaixotasuna duten pertsonei dagokien laginetan; ez ordea Alzheimer gabeko adineko pertsonen laginetan. Entzefaloaren eskualde horiek dira garunaren azala eta hipokanpoa.

Gaixotasun honekin erlazionatzen diren mutazio genetiko asko beta amiloide peptidoaren ekoizpenaren eta kontzentrazioaren igoera batekin erlazionatu dira.[4]

Porphyromonas gingivalis bakterioa eta Alzheimer gaixotasunarekin harreman posibleaAldatu

2019an argitaratutako ikerketa desberdinetan ikus daitekeen bezala, gizakietan alzheimerra eragiten duen mutazio genetiko espezifiko bat espresatzeko diseinatutako arratoietan, ikertzaileek Porphyromonas gingivalis bakterioa arratoi horien garuna infektatzeko gai dela ikusi zuten, beste bakterio batzuekin gertatzen ez zena.[5] Porphyromonas gingivalis-en zelulen kontzentrazio jakineko laginak inokulatu eta sei astera ikertzaileek bakterioaren presentzia detektatu zuten garunean, lesio neuronala eta beta amiloide plaken ugaritzearekin batera.[6] Farmako espezifikoen bidezko tratamentua aplikatzean beta amiloide plaken kopurua, neuroinflamazioa eta neurodegenerazioa txikitzen zirela deskribatu zuten ere egileek.[7]

 
P. gingivalis bakterioa

BilakaeraAldatu

Gaixotasun honen bilakaeran, lau urratseko sailkapena erabiltzen da oro har: Lehenengoa aurre-dementzia da, eta ondorengo hiruak fase goiztiarra, moderatua eta aurreratua.

Aurre-dementziaAldatu

Narriadura kognitibo arina gertatzen da.

Fase arinaAldatu

  • MEMORIA: Gaixoak bere hitzorduak, deiak, pertsonen izenak, familia, objektuak... ahazten ditu. Hortaz gain, zailtasunak ditu elkarrizketa bat jarraitzeko.
  • JARRERA: bat-bateko umore-aldaketak ditu. Bere inguruko gauzen gaineko kontrola galtzen duela konturatzean haserretu ohi da. Normalean bakandu egiten da familia eta ezagunengandik, besteak alde batera utziz.
  • HIZKUNTZA ETA ULERMENA: Besteekin ondo komunikatzen duen arren, gaixoak arazoak ditu hitz zehatzak aurkitzeko, esaldiak motzak izaten dira eta ideiak nahasten ditu.
  • KOORDINAZIOA: Fase honetan ez dira aldaketak ematen.
  • EGUNEROKO JARDUERAK: Normaltasun handiz aritzen da, arazo handirik gabe.


Fase moderatuaAldatu

  • MEMORIA: Aurrera joan ahala memoria alteratzen doa. Gaixoak gertatu berri diren gertakariak ahazten ditu. Zailtasunak ditu kontzeptu berriak bereganatu eta gertakari gogorrak onartu. Hala ere, orain dela asko gertatutako gertakariak gogoan ditu, nahiz eta denboran gaizki kokatu.
  • JARRERA: Erreakzio agresiboekin hasten da, batez ere besteen laguntza behar duenean, hau da, dependentzia kasuetan. Asko nekatzen da eta arrazoirik gabeko beldurrak esperimentatzen ditu.
  • HIZKUNTZA ETA ULERMENA: Besteekin komunikatzeko arazoak hasten dira. Gutxiago hitz egiten du, bere hiztegia murrizten da eta erantzutea kostatzen zaio, esaldiak amaitu gabe.
  • KOORDINAZIOA: Egiten dituen keinuak zehaztugabeak dira, oreka galtzen du eta poliki mugitzen da. Dardarak, giharretako kontrakturak eta konbultsioak bezalako mugimendu anormalak egin ditzake.
  • EGUNEROKO JARDUERAK: Geroz eta konfundituago dagoenez zaila egiten zaio egunerokotasunari aurre egitea. Ez da aukeratzeko gai, bai arropari dagokionez, bai bazkalorudei dagokionez eta baita komuneko edo dutxatzeko pausuei dagokionez.

Fase aurreratuaAldatu

  • MEMORIA: Gaixoak gertakariak ahazten ditu, bai berriak bai zaharrak. Ez ditu bere senideak ezagutzen, baina memoria emozionala mantentzen du.
  • JARRERA: Aurresan ezin den jarrera dauka, garrasi, negar edo astindu egiten da. Ez ditu azalpenak ulertzen, eta ez du koherenteki erreakzionatzen.
  • HIZKUNTZA ETA ULERMENA: Gaixoak zezeldu egiten du, hitz zentzugabeak errepikatzen ditu eta hitz gutxi batzuk erabiltzen ditu ongi. Ez du esaten zaiona ulertzen.
  • KOORDINAZIOA: Ez ditu bere keinuak kontrolatzen. Ez daki altxatzen, esertzen edota ibiltzen. Irenstea ere kosta egiten zaio. Esfinterrak ez ditu kontrolatzen eta inkontinentzia arazoak ditu.
  • EGUNEROKO JARDUERAK: Guztiz desagertu dira. Gehienetan ohean geratzen dira, arnas-aparatuan infekzioak sor ditzakeenak.

Heriotza normalean beste gaixotasun batengatik gertatzen da (minbizia, istripu kardiobaskularra, garun-heriotza) ohean geratzearen ondorioz sortzen dena.[8]

TratamenduaAldatu

Prebentzioaren arloan zeregin handirik ez badago ere, neurri batzuk har daitezke nolabait balizko agerpena luzatzeko, hala nola jatekoarekin, buru-ariketak eginez eta harreman sozialak landuta.

Tratamenduari dagokionez, sendagai erabat eraginkorrik ez dago, baina bizi-itxaropena luzatzeko baliogarriak izan daitezke, batez ere hasierako faseetan. Hala ere, alboko eragin sendagailogikoak ere kontuan hartu behar dira. Gaixotasuna aurrera joan ahala sortzen diren agitazio, depresio edo sintoma psikotikoak (aluzinazio edo delirioak) tratamendu batzuen bidez hobetu daitezke. Agindutako tratamendu gehienek kolinesterasa inhibitzaileak, glutamato inhibitzaileak eta medikamendu konbinazioak barne hartzen dituzte.

  • Kolinesterasa inhibitzaileak: "Administración de Alimentos y Medicamentos de los Estados Unidos (FDA)"-k baimendutako lau medikamendu existitzen dira, kolinesterasa inhibitzaileak bezala ezagutzen dira eta Azheimer gaixotasunaren sintomak erregulatu eta kontrolatzeko balio dute. Gaixotasun hau pairatzen duten pertsonek azetilkolina maila txikiak izaten dituzte, garuneko kimiko garrantzitsu bat zelulen komunikazioan sartua. Kolinesterasa inhibitzaileek azetilkolinaren degradazio metabolikoa atzeratzen du eta zelulen komunikaziorako garrantzitsua den kimikoaren iturri adizonala proportzionatzen du. Honek, narridura kognitiboaren prozesua atzeratzen laguntzen du eta eraginkorra izan daiteke gaixo batzuentzat alzheimer gaixotasunaren lehenengo eta erdiko fasean. Medikamendu horien artean hauek bereizten dira:
    • Razadyne
    • Exelon
    • Aricept
    • Cognex
  • Glutamato inhibitzaileak: Medikamendu batzuk, glutamato inhibitzaile bezala ezagutuak, garuneko zelulak babesten ditu komunikazio neuronalarekin elkartutako kimiko baten erregulazioaren bidez, glutamato deitua, kantitate handitan askatua Alzheimer zelula kalteekin batera. Orokorrean, glutamatoa memoria eta ikaskuntzaren tartean sartzen da, baina askatua denean gehiegi askatzen da eta N-metil-D-aspartato (NMDA) izeneko errezeptoreekin itsasten dira, non, kalte zelularra azkartzen duten. Gaur egun, glutamato inhibidore bakar bat existitzen da "FDA"-k baimendutakoa: Namenda.
  • Medikamendu bateratuak: "FDA"-k baimendutako medikamendu bat dago non kolinesterasa inhibitzaileak eta glutamato inhibitzaileak bateratzen dituen. Honek azetilkolinaren deskonposizioa saihesten du eta nerbio zelulak babestu. Medikamendu horren izena Namzaric da.[9]


ErreferentziakAldatu

  1.   «Enfermedad de Alzheimer - Síntomas y causas - Mayo Clinic» www.mayoclinic.org . Noiz kontsultatua: 2019-04-10 .
  2. (Ingelesez)  «Signos y Síntomas» BrightFocus Foundation 2015-06-18 . Noiz kontsultatua: 2019-04-10 .
  3. (Ingelesez)  KaiserJan. 23, Jocelyn; 2019; Pm, 2:00 (2019-01-23) «Gum disease–causing bacteria could spur Alzheimer’s» Science | AAAS . Noiz kontsultatua: 2019-04-10 .
  4. (Gaztelaniaz)  «El péptido beta amiloide y su relación con la enfermedad de Alzheimer» TiTi 2018-08-02 . Noiz kontsultatua: 2019-04-10 .
  5.   [http://scielo.isciii.es/pdf/peri/v12n2/original1.pdf Actinobacillus Actinomycetemcomitans y Porphyromonas Gingivalis como principales patógenos periodontales] .
  6.   www.newscientist.com . Noiz kontsultatua: 2019-04-10 .
  7. (Gaztelaniaz)  Chappotin, Dunia (2019-01-28) «Ya está aquí otra vez la teoría del origen infeccioso del alzhéimer: el sospechoso es una bacteria» TiTi . Noiz kontsultatua: 2019-04-10 .
  8. (Gaztelaniaz)  «Fases del Alzheimer - Fundación Azheimer España» www.alzfae.org . Noiz kontsultatua: 2019-05-09 .
  9. (Ingelesez)  «Tratamientos de la Enfermedad de Alzheimer» BrightFocus Foundation 2015-06-17 . Noiz kontsultatua: 2019-05-09 .

Kanpo loturakAldatu

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Alzheimer  
Gai honi buruzko informazio gehiago lor dezakezu Scholian