Urre-txirri arrunt

Urre-txirri arrunta (Pluvialis apricaria) charadriidae familiako hegazti zangaluzea da[1], Europa eta mendebaldeko Asiako iparraldeko kostaldetan bizi dena. Euskal Herrian negu aldean agertzen da.

Urre-txirri arrunt
Rohkunborri Pluvialis Apricaria.jpg
Iraute egoera

Arrisku txikia (IUCN 3.1)
Sailkapen zientifikoa
ErreinuaAnimalia
FilumaChordata
KlaseaAves
OrdenaCharadriiformes
FamiliaCharadriidae
GeneroaPluvialis
Espeziea Pluvialis apricaria
Linnaeus, 1758
Datu orokorrak
Masa 32,8 g (pisua jaiotzean)
175 g (helduen pisua)
Zabalera 72 cm
Kumaldiaren tamaina 4
Urre-txirri arruntak.

DeskribapenaAldatu

Hegazti limikolo ertaina da. 25-28 cm arteko luzera eta 53-59 cm arteko hego-zabalera ditu eta 150-220 gramo artean pisatzen ditu. Gorputz handi borobiltsua eta moko txikia ditu. Lumaia oso bizia du, aurpegia, eztarria, bularra eta sabelaldea beltzak dira, pileoan eta bizkarraldean aldiz luma beltzak, zuriak eta urre kolorekoak tartekatzen zaizkio. Zati bien arteko mugan zerrenda zuri deigarri bat dauka, albotik begiratuta "S" itxura hartzen duena. Ugalketa garaitik kanpora koloreak apaldu egiten dira, zati beltzak grisak bihurtzen dira eta urre-koloreko lumak ere desagertu egiten dira[2].

Urre-txirri gazteak ugalketa garitik kanpoko helduen lumaiaren antzekoa dute.

Azkar egiten du hegan, altuera txikian, eta sarritan aldatzen du norabidea[3]. Talde handiak eratzeko joera izaten du[4].

HabitataAldatu

Artikotik geru dauden eremuetan ugaltzen da uda partean eta neguan azaltzen da Euskal Herrian. Urrian iristen dira aurreneko aleak kostaldeko marearteko eremutean eta barnealdeko hezeguneetan. Sedimentu ugari pilatzen diren guneak bilatzen ditu, gainerako limikoloekin batera elikagaia bertan aurkitzen baitu[2].

ElikaduraAldatu

Phylum ugaritako ornogabeak harrapatzsen ditu, kakalardoak eta lur-zizareak gehienbat, baina landare jatorriko elikagaiak ere jaten ditu; baiak, haziak eta belarra. Harea edo lokatzetan mokoa sartuz harrapatzen ditu animaliak[2].

UgalketaAldatu

Artikoko tundrako lautada zabaletan ugaltzen da. Maiatza eta iraila artean izaten du ugalketa garaia eta orduan hegazti bakartia bihurtzen da. Landare artean lurrean aurkitzen duen zulo bat goroldioz estaltzen du eta lau arrautza jartzen ditu. Arrautzak arreak dira eta orban ilun ugari dutenez ingurunearekin bikain mimetizatzen dira. 25-33 egunetan zehar txitatu ondoren jaiotzen dira txitak[2].

TaxonomiaAldatu

Carl von Linneok deskribatu zuen 1758 urtean. Generoaren izena Pluvialis da. Latinez "Pluvia" hitzak "euria" esan nahi du, izan ere urre-txirriak taldekatzen direnean euria egiten berehala hasiko duela pentsatzen baitzen[5]. Apricaria izenak "eguzkitan bazkatu" esan nahi du[6]. Bi azpiespezie ezagutzen dira:

  • Pluvialis apricaria altifrons
  • Pluvialis apricaria apricaria

Islandiako folkloreaAldatu

Islandian komunikabideek urre-txirri arruntaren etorrera jarraitzen dute, berau iristeak udaberria hasten dela esan nahi baitu. 2017 urtean esate baterako martxoaren 27an iritsi zen aurreneko hegaztia[7].

IruditegiaAldatu

ErreferentziakAldatu

  1. Tomek, T. & Bocheński, Z.. (2005). «Weichselian and Holocene bird remains from Komarowa Cave, Central Poland» (PDF) Acta Zoologica Cracoviensia 48A (1-2): 43-65.
  2. a b c d «Chorlito dorado europeo» SEO/BirdLife.
  3. Mark Beaman, Steve Madge. (2010). The Handbook of Bird Identification: For Europe and the Western Palearctic (illustrated ed.).. A&C Black, 309 or. ISBN 9781408135235.
  4. «Spring has arrived in Iceland, according to folklore» Iceland Monitor . Noiz kontsultatua: 2019-12-23.
  5. «Download Limit Exceeded» citeseerx.ist.psu.edu . Noiz kontsultatua: 2019-12-23.
  6. Jobling, James A.. (2010). The Helm dictionary of scientific bird names [electronic resource : from aalge to zusii. ] London : Christopher Helm . Noiz kontsultatua: 2019-12-23.
  7. «Spring has arrived in Iceland, according to folklore» Iceland Monitor . Noiz kontsultatua: 2019-12-23.