Ireki menu nagusia

Mineralogian, kristal-habitua, kristal bat edo gehiagoren kanpoko itxura karakteristikoa da. Kristal baten habitua, honen itxura orokorraren eta kristalografikoaren deskribapena da, horrez gain, zein nolako garapena duen ere esaten digu.

Habitua ezagutzeak mirenala zein den jakiteko baliagarria da. Mineralaren arpegiak oso garatuak daudenean, mirenalen kantitatea txikia denean gertatzen den bezala, euhedrikoa deritzo. Arpegiak partzialki garatuak dituenean subehuedrikoa eta garatu gabeak dituenean, berriz, anhedrala. Kuartzo kristalaren ardatz nagusiak, normalean, sei aldeko prismaren habitua du, non arpegiak paraleloak eta kontrakoak diren. Agregatuak kristal indibidualez osatu daitezke, hauek pikor euhedral edo anhedralak izanez. Agregatuan kristal hauek duten antolaketa mineral batzuen ezaugarri propioa izan daiteke. Adibidez, amiantoaren isolaketan erabiltzen diren mineralak habitu fibratua izaten dute, fibra fin askoren masas osatzen dena.[1][2]

FaktoreakAldatu

Habituan eragiten duten faktoreak honakoak dira: bi kristal edo gehiagoren konbinazioa; garapenean zehar hartutako inpurutasunak; kistalen maklak eta honen garapen baldintzak (presioa, tenperatura...); eta garapen espezifikoen tendentziak, hala nola, estriazio garapena. Kristal bereko sistemetako mineralak ez dute habitu bera aurkeztu beharrik, mineral batzuen habitua oso berezia da bere barietate eta lokalizazioarengatik, adibidez, zafiro gehienak kanoi formako kristal luzeak osatzen dituzte, baina Montanan aurkitutakoak kristal tabulatu sendoak osatzen dituzte. Normalean bigarren habitua errubietan bakarrik ikusten da, nahiz eta biak mineral beraren barietateak diren, korindoiarenak zehazki.[1]

Zenbait mineralen beste mineral existenteak ordezkatu ditzakete hauen habitua mantenduz, prozesuari pseudomorfismo aldaketa deritzo. Honen adibide klasikoa tigre begi kuartzoan, krokidito amiantoa silizio dioxidoarengatik aldatzen dena. Kuartzoek normalean kristal prismatikoak osatzen dituzten bitartean, tigre begi kuartzoan krokidito amiantoaren habitu fibrosoa mantentzen da.

IzendapenaAldatu

Kristal habituen izenak honetatik eratortzen dira:

Kristalen arpegiak nagusiak direnean (prismatikoak, piramideak eta pinakoideak). Kristal formakoak (kubikoa, oktaedrala eta dodekaedrikoa). Kristalen agregatuak (fibrosoak, botrioidala, erradiantea eta masiboa). Kristal itxura dutenak (foliatuak, dentritikoak, azikularrak, lentikularrak, tabularrak eta zorrotzak).

Kristal habituen zerrenda:Aldatu

Habitua[3][4][5] Irudia Deskribapena Adibideak
Azikularrak Orratz antzekoa, finak eta/edo zorrotzak Natrolita, Rulita[6]
Amidalak almendra itxurakoak Helaundita, zirkon subehudrala
Zorrotzak zorrotza, fina eta berdindua aktionita eta kianita
Botrioidala, globularra mahats itxurakoa, masa hemisferikoa hemanita. pirita, malakita
kolumnarra fibren antzekoa, luzeak eta prisma finez osatuak. kaltzita, selenita
Coxcomba kristal ahul eta tabulatuez osatutako agregatua barita, markasita
Kubikoa kubo itxura du pirita, halita, galena
Dentridikoa edo adarkatua zuhaitz itxura dute, direkzio bat edo gehiagotan adarkatzen dira kuprea, magnesita
Dodekaedrikoa dodekaedro erronbiko itxura Granatea
Drusa Azal laua edo ganbil samarra estaltzen dute. ubarobita, malakita, azurita, kuartzoa
Enantiomorfoa irudi islatu itxura duen habitua. kuatzoa, plagioklasa, estaurolita
Equant Iia kubo itxura dute olibinoa, granatea
fibrosoa prisma oso finak serpentina taldea
kapilarra ile itxurakoak, oso finak zeolitak
foliatua kapetan osatutako egiturak mika, muskobita, diorita
granularra Anhedral agregatuez osatua bornita, olibinoa, scheelita
hemimorfikoa bi aldiz bukatutako kristalak, bi itxura ezberdineko amaierak izanik hemimorfita, elbaita
hexagonala hexagono itxurakoak, 6 aldekoak kuartzoa, kankesita
Tolba kristalak kubo itxurakoak, baino kanpoko aldearen garapena azkarrago ematen denez, konkabitateak osatzen dituzte Halita, kaltzita
Mamilarra bular itxura dute: esfera partzial itxura duten zatiak elkartzen dira. malakita, hemanita
Masiboa Itxurarik gabekoa. Limonita, kanabarra.
Nodularra esfera formen deposituak pertuberantzia irregularrekin kaltzedonia eta geoda batzuk
Oktaedrala zortzi aldeko oktaedroa osatzen dute diamantea, magnetita
Tabularrak taula itxurako egitura lauak osatzen dituzte waulfenita
Plumosak luma itxurako eskalak osatzen dituzte aurikaltzita, boulangerita
Prismatikoak arpegiak oso garatuak dituzte, luzeak dira turmalita
Pseudo-hexagonalak hexagono itxura senidetze ziklikoa dela eta. aragonita, krisoberilita
Dibergenteak irteera erradial bat erakusten dute puntu zentral batetik wabelita, pirita
Koloformea botroidalen antzekoa, giltzurrun itxurako mases osatua dago hematita, pirolusita
Retikulatua sare itxurako egiturak osatzen dituzte zerusita
Lentikularra erradial larrosa itxurako agreagatuak gipsuma, barita
Esfenoideak ziri forma izaten dute esfena
Estalaktikoak estalaktiten itxurako egiturak osatzen dituzte, zilindrikoak edo kono itxurakoak kaltzita, goetita, malakita
Izartuak izar itxura izaten dute, erradialak dira piropilitak

aragonitak

Estriatua Hau ez da habitu bat bera bakarrik, baizik eta mineral batzuen zenbait aurpegi kristal batzuetan hazten diren lerroen baldintza tourmalita, pirita, kuartzoa, feldespatoa
tetrahedralak tetraedo itxura duten kristalak tetraedrita, magnetita
gari grabillak eskuz jasotako gari grabilen antzeko itxura duten agregatuak estilbita

ErreferentziakAldatu

  1. a b 1937-, Klein, Cornelis, (2008) Minerals and rocks : exercises in crystal and mineral chemistry, crystallography, X-ray powder diffraction, mineral and rock identification, and ore mineralogy (3rd ed. argitaraldia) Wiley ISBN 9780471772774.
  2. 1941-, Wenk, Hans-Rudolf, (2004) Minerals : their constitution and origin Cambridge University Press ISBN 9780521529587.
  3. DESCRIPTIVE CRYSTAL HABITS . Noiz kontsultatua: 2017-11-30.
  4. Crystal Habit 2009-04-12 . Noiz kontsultatua: 2017-11-30.
  5. (Ingelesez) Crystal Habit | Gemstone Buzz . Noiz kontsultatua: 2017-11-30.
  6. Hanaor, Dorian A. H.; Xu, Wanqiang; Ferry, Michael; Sorrell, Charles C. (2012-11-15) «Abnormal grain growth of rutile TiO2 induced by ZrSiO4» Journal of Crystal Growth (Supplement C): 83–91 doi:10.1016/j.jcrysgro.2012.08.015 . Noiz kontsultatua: 2017-11-30.

Ikusi gaineraAldatu