Ireki menu nagusia

Casilda Iturrizar Urkijo, Epaltzaren alarguna bezala ere ezaguna, (Bilbo, 1818ko uztailaren 20a - Bilbo, 1900eko otsailaren 22a) bizkaitar filantropoa izan zen[1].

Casilda Iturrizar
DñaCasilda.jpg
Bizitza
Jaiotza Bilbo1818ko uztailaren  20a
Herrialdea  Bizkaia, Euskal Herria
Heriotza Bilbo1900eko otsailaren  22a (81 urte)
Familia
Ezkontidea(k) Tomas José Epaltza
Hezkuntza
Hizkuntzak gaztelania
Jarduerak
Jarduerak enpresaburua eta bankaria

BiografiaAldatu

José Ylarión Iturrizar Basabe (Bilbon jaioa 1799ko urtarrilean) eta Eugenia Nicolasa Urquijo Ziurtegaray (o Siurtegaray) (Begoñan jaioa) izan ziren bere gurasoak. Aita dendari txikia zen, baina ama familia onekoa zen (33.500 errealeko ezkonsaria izaan zuen). Aita 1832an arruinatu egin zen eta gartzelara joan ez zen arren, osasuna eta bere egoera asko txartu zitzaizkion. 1833ko irailean hil zen, izandako 8 seme-alabatatik, 4 oso egoera kaxkarrean utzita.

Aita hiltzean Bilboko merkatari garrantzitsu baten etxean neskame sartu zen, Tomás José Epaltzarenean (1798-1873) Santa Ana Boluetakoaren sortzaileetako bat zen (1841ean), Banco de Bilbaoren (1857) enpresaburuetako bat (bere lehengusu Pablo de Epalza Lecanda eta Domingo de Epalza Larraondorekin batera) eta Bilbotik Tuterara ziona trenarena (1859). Jbego handiak zituen Bilbon eta Portugaleten ere (Kai Berrian etxea eraiki zuen). Tomás Epaltza bere lehen emazte María Concepción Lequerica Bergarechearekin banatzeko dibortzioa eskatu zuen eta 1849an epaitegietra joan ziren. Epaiketa horretan esaten zen Casilda 1833an Barakaldon bizi zela aita ezezaguneko ume batekin, Epaltzarena zen etxe batean, eta Epaltzaren neskamea baino gehiago zela esan zuen María Concepción Lequericak, baina Epaltzak lekukotza hori erretiratzea lortu zuen. Epaltzak dibortzioa lortu zuen, baina ez Elizaren anulazioa, eta ez zen libre geratu 1857an bere lehen emaztea hil zen arte[2].

1859an Tomas José Epaltza Zubaran ezkondu zuen San Nikolas elizan. 1873an senarra hil zenean, Epaltzaren alarguna bezala sinatzen hasi zen eta senarraren negozioak eramaten. Merkataritza utzi zuen, baina banku eta inmobiliaria negozioak jarraitu zituen; tren eraikuntzan (La Roblakoa edo Bizkaiko Zentrala); ikatz meategiak (Hulleras de Sabero eta Anexas).

Dirutza handia egin zuten baina ez zuten seme-alabarik izan eta jaioterriko txiroei eman zien bere ondasuna. Horrela, Casilda Iturrizar parkea, Tivoliko eskolak (gero bere omenez "Viuda de Epalza" izena hartu zutenak), Ospitale Zibila eta Erruki Etxeak dohaintzak jaso zituzten. Bilboko Koral Elkartea lagundu zuen baita ere eta Bilboko eskola publikoetako ikasle azkarrei dirulaguntzak eman zizkien. San Frantzisko auzoko klaretarrak, La Najako Jesusen eta Portugaleteko agustindarrak ere lagundu zituen. Era berean Deustuko Unibertsitatea izango zenaren sorreran parte hartu zuen.

Arriaga antzokia eraiki eta kudateko elkartearen akzionista nagusietako bat izan zen.

Gaur egun bere izena daraman kalean zeukan etxean hil zen eta etxearen aurrealdean bere omenezko plaka dago.

Imagen del Parque de Casilda.

ParkeaAldatu

 
Casilda Iturrizarren omenezko monumentua bere izena daraman Bilboko parkean.

Bere izena daraman parkean Agustí Querolek egindako bere omenezko estatua bat dago, 1906an plaza Eliptikoan jarri zutena eta 1941ean Casilda parkera eraman zutena.

ErreferentziakAldatu

  1.   Auñamendi Eusko Entziklopedia Casilda Iturrizar .
  2.   Alonso Olea, Eduardo J., Casilda de Iturrizar y Urquijo (1818-1900), . Noiz kontsultatua: 2019-05-05 .


  Artikulu hau Bizkaiko biografia baten zirriborroa da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz.