Ireki menu nagusia
Bauhaus eta Bere Eremua Weimar eta Dessaun1
World Heritage Logo global.svg UNESCOren gizateriaren ondarea
Bauhaus.JPG
Mota Kulturala
Irizpideak ii, iv, vi
Erreferentzia 729
Kokalekua  Alemania
Eskualdea2 Europa eta Ipar Amerika
Izen ematea 1996 (XX. bilkura)
1 UNESCOk jarritako izen ofiziala (euskaratua)
2 UNESCOren sailkapena

Bauhaus (osorik, Staatliche Bauhaus) arte-, diseinu- eta arkitektura-eskola bat izan zen, Walter Gropiusek sortua Weimarren (Alemania) 1919n.

Gropius izan zen lehen zuzendaria, eta, geroago, Mies van der Rohe arkitekto maisuak zuzendu zuen. 1933.ean naziekin tratutan ibili zen Mies eskola itxia izan ez zedin; alabaina, azkenik itxi egin behar izan zuen naziek sortutako presio politiko eta ideologikoengatik.

Garai hartako zenbait artistak eman zuten eskola Bauhausen, hala nola Vasili Kandinski, Piet Mondrian, Paul Klee edo Laszlo Moholy-Nagyk.

HistoriaAldatu

1919an, Walter Gropius arkitekto alemaniarrak arte- eta lanbide-institutu bat sortu zuen Weimarren (Alemania), Bauhaus institutua, arte aplikatuen eskola baten eta akademia baten fusioz. Institutu berriaren programetan alde batera utzi ziren bai akademiaren tradizio historikoa bai lanbide-eskolaren manufaktura-metodologia. Bauhausek XIX. mendean artearen eta manufakturaren artean izan zen haustura gainditzeko ahalegina egin zuen, industria-produkzioaren arazoei aurre eginez, hala alderdi sozialean (manufakturaren kalitatea galtzea lan masifikatuan) nola alderdi espresiboan. Garai hartan, artista talde batek artisautza lan egiteko modura itzultzea bultzatu zuten, ikuspegi artistikoarekin eta makinen erabilpenarik gabe. William Morris horietako bat izan zen. Mendearen azken herenean, Morrisek, banakako estiloarekin ekoizten zen lan tailerrak sortu zituen, tailer hauetan artista eta artisauen arteko bereizketekin bukatzea bilatzen zuen eta arte nagusien (pintura, arkitektura eta eskultura) eta bigarren mailako arte (tapizatuak, zeramikak eta oholtzak) hierarkiarekin apurtu nahi zuen. Horrenbestez, hizkuntza komun bat eraikitzen saiatu zen, zeregin artistikoaren zuzeneko praktiken eta teknologia berrien eta gizabanakoaren behar fisiologiko eta psikologikoen azterketa metodologiko zehatzean oinarritua.

Walter Gropius, 1923an esan zuen Bauhausen sorrera ezinezkoa izango zela aurretiko esperientzia hauek kontuan hartu barik; Ruskin, Morris, Arts & Crafts mugimendua, Henry van de Velde, Peter Behrens eta Weskbund besteak beste. Bauhausaren lehengo bideak ireki zituztenak izan ziren esperientzia hauek.

Europa osoko abangoardiako artistak lotu zitzaizkion proiektuari, eta itzal handiko arkitekto, eskultore eta pintoreak aritu ziren Bauhausen irakasle: Johannes Itten, Lyonel Feininger, Adolf Meyer, Oskar Schlemmer, Vasili Kandinski, Laszlo Moholy-Nagy eta Paul Klee, besteak beste, Josef Albers eta Marcel Breuerez gainera, eskolan bertan ikasitakoak biak. Ikastaroak hiru urte eta sei hilabeteko iraupena zuen. Materialen gaitasunei eta lantze-prozesuen ezaugarriei buruzko irakaspenei eta esperimentazioei sinbologia formalari buruzko ikasgaiak (ikuspena, irudikapena, konposizioa) gehitu zitzaizkien, alor askotako esperimentazioak modu organiko batez sintesi batera ekartzeko, zeinaren azken buruko adierazpenak -hots, arkitekturak- arazo estrukturalak eta apaingarriak konpondu beharko zituen. Gropiusk bere ikasleen erdiak emakumeak zirela konturatu zen, esanez, bere ikasleria "giro afizionatu" bat emanten ziola bere eskolari. Horrela, bera eta bere irakasleen kontseiluak, sarrerak kontrolatzen eta manipulatzen hazi ziren. Ikastetxeko programak honako hau esan zuen: "Pertsona guztiek onartuak izango dira, adina eta sexua kontuan hartu gabe, Bauhaus irakasleentzako baliagarria bada ikasleen aurreko formazioa". Eskolak bere lanak erakusketa, hitzaldi, ikuskizun, liburu eta manifestuen bidez zabaltzeko era berritzaileak ingurune akademikoaren eta Weimarreko burgesiaren etsaitasuna piztu zuen berehala. 1925ean boltxevismoz akusatu zuten, eta Dessaura aldatu behar izan zuen Bauhausek. Walter Gropiusek, bere lantegiko beste irakasle eta ikasleen laguntzarekin, bere egitarauaren estandar analitikoen neurrira ebakitako eraikin bat egiteko aukera izan zuen horrela, funtzioen arabera hiru multzo nagusitan banaturik eraikina: lantegiak, ikasleen etxebizitzak eta ikasgelak, eta, agintariek hala eskatuta, Dessauko institutu teknikoko ikasgelak.

 
Wassily aulkia –B3 aulkia ere deitua–, Marcel Breuer arkitektoarena.

Hiru eraikinok, desberdinak fatxadan, bolumenean eta garaieran, igarobide baten bidez komunikatu zituen bulegoen aldearekin, eta loturazko hegal apal baten bidez areto nagusiarekin, antzokiarekin eta tabernarekin, multzo angeluzuzen orekatu bat osatuz. Eraikin-multzoaren parterik ikusgarriena lantegien eraikina da, non hormigoizko egitura kristalezko fatxada mehe batez estalia baitago hiru aldetan, eta altzairu beltzezko zerrenda meheen segida batez ildaskatua, halako eran non gorputz prismatikoak arinagoa eta gardenagoa ematen baitu. Eraikin hori ezinbesteko erreferentzia da Europako arrazionalismoaren historian: Bauhausen bilaketaren sintesi espresibo perfektua da.

Bauhausen garaian muturreraino eraman zen hirigintzaren eta gizarte-arazoen ikerketa, are egoera politiko gero eta itogarriagoaren erantzun gisa ere. 1928an, Gropiusek Hannes Meyeren eskuetan utzi zuen eskolaren zuzendaritza, eta 1932an agintariek institutua itxi eta irakasle guztiak kaleratu zituzten.

Geroxeago, Berlinen zabaltzeko ahalegina egin zuten, baina 1933an naziek behin betiko desegiteko agindua eman zuten. Irakasleetako batzuk Estatu Batuetara joan ziren.

1937an Moholy-Nagy New Bauhaus baten zuzendari izan zen Chicagon (1937-1938), alemaniar eskolaren programa eta metodologia berberarekin.

Emakumeak BauhausenAldatu

Bauhaus sortu zenean, haren estatutuak emakumeak onartzen zituzten, eta berritzailea zen, izan ere, momentu horira arte eskulan- eskoletan soilik onartuak izaten ziren. Hala eta guztiz ere, ez zen erabat egia, arkitektura bezalako zenbait tailerretan izena ematea debekatuta zeukaten. Walter Gropius-ek gutun hau idatzi zuen, eta gutun horretan zera dio:

"Gure esperientziak kontuan hartuta, ez da komenigarria emakumeek artisau-lantegi gogorrenetan lan egiten egotea, adibidez, aroztegia, etab. Horregatik, Bauhaus-en tailer femeninoak sortu ditugu, esate baterako, ehuna lantzen dutenak. Ere, koadernaketa, zeramika eta buztigintza, emakume arkitektoen aurka altxatzen gara, batik bat".

Emakumeen horien artean Annie Albers, Gertrud Arndt, Gunta Stölzl, Lucia Moholy, Alma Siedhoff-Buscher, Lilly Reiche, Friedl Dicker, Marianne Brandt, Otti Berger eta Grete Stern zeuden.

1919an, Bauhausek bere ateak ireki zituenean, gizonezkoak baino emakume gehiago izena eman zuten. Gure eguneroko bizitzan ezagutzen eta erabiltzen ditugun objektu asko Bahauseko emakuengandik diseinatuak izan ziren. Baina haien lanei buruz dakigun arabera, beren lankideen izenarekin lotzen dira; ohikoena laguntzaile gisa agertzea zen, ez autore gisa. 1928an, hiru pertsona Le Corbusier diban klasikoa diseinatu zuten: Charlotte Perriand, Pierre Jeanneret eta Le Corbusier. Gizonek zirriborro batzuk egin zituzten, baina Perriand izan zen diseinua bukatu zuena. Hala ere, Le Corbusierren izenarekin lotuta dago disenua. Hori dela eta, askatasunez lan egin ahal izateko, emakume askok Bauhaus utzi behar izan zuten, beren tailerrak sortu, emigratu edo erbestera joan. Frantzian, adibidez, Eileen Gray eta Charlotte Perriand arkitektoek lan bikaina egin zuten.

Bauhaus eskolak arkitekturan, industrian eta diseinu grafikoan ukaezina den arrastroa utzi du, bere bizitza laburra (1913-1933) eta bere egoitza aldaketa etengabea izan arren: Weimar (1919-1932), Dessau (1925- 1932) eta Berlinen (1932-1933), non berrehun polizia nazi eraikina okupatzearen ondoren desagertzen da.

Bauhasen sistema eta oinarriakAldatu

Bauhausen parte hartzeko aurretiazko sei hilabeteko ikastaro bat gainditu behar zuten, Vorkurs izenekoa, non ikasleen sortzeko ahalmenak aztertzen ziren, koloreei, formeei dagokionez. Ahalmen horiek erakusteko ikasleek erabateko sormen askatasuna zuten. Kurtsoaren jatorrizko oinarriak hurrengoak ziren: forma geometriko sinpleak eta oinarrizko koloreen erabilpena, objektuen funtzionalitatea, industria materialen medioz objektu ohikoak egitea eta merkeak izatea, publiko guztien eskura. Tailer bakoitzak formaren inguruko maisua (irakaskuntzaz arduratzen zena) eta tailer irakasle bat (zati teknikoaren arduraduna) zeuzkan. Epe laburretan tailerretan praktikatzen zuten, teknika kontrolatzeko nahiko denbora, diseinuan jarriko baitzen gehienengo arreta.

Hala nola, eskolan kode pedagogiko eta bisual garrantzitsu bat garatu zen, eta horrek, artisautza eta teknologia konbinatzen zituen zentroa burutu zuen Gropius-ek, baina denborarekin, formaren, funtzioaren eta industrializazioaren inguruan hausnartzeko espazioa ere bihurtu zen Bauhaus eskola. Ikastaro honek Itten medioz martxan jarri zen eta Gertrud Grunow-en laguntza izan zuen. Emakume honek eragin handia izan zuen Bauhausen baina, berriz ere, oso ikuskapen gutxikoa izan zen.

Vorkurs gainditu ondoren Eskolan hiru urteetan zehar ikasteko onartuta zeuden. Horretaz aparte, irakasleek ikasleei, haien gaitasunetan oinarrituta, zein motatako tailerrak aukeratu behar zituzten “iradokitzen” zieten. Halabeharrez, emakumeak beti bideratutako ziren ehungintza tailerretara. Haren arrazoia, dirudienez, hiru dimentsioko ikusmena ez zelako haien indar gunea zen, eta bi dimentsioko gainazaletan lan egitea gomendatzen zieten. Pintura, bi dimentsioko eremua zen ere, baina Carl Shlemmerrek agintean egon zen bitartean ez zuen emakume bat ere tailerrean onartu.

Garrantzitsuena da, Bauhausen hiru urte igaro ondoren, ehungintza diseinatzaile profesional gisa hartzen zirela. Honek emakumeak industrian lan egiteko gaitasuna ematen zioten lehenetariko eskola izan zen. Ehungintza tailerra emakumeak soilik parte hartzen zuten sormen espazioa zen eta, hasiera batean bere etorkizunean lanbidea aukeratzerakoan dudarik gabeko desabantaila izan bazen ere, haiek probetxua ateratzen jakin izan zuten, tailer hau osatzen zuten nesken lanek emaitza zoragarriak emango baitzioten eskolari. Izan ere, haien produktuak ikuslearengan arrakasta gehiena izan zuten.

Neskek, gainera, "mutilen" tailerretara entzule bezala joaten ziren. Tailerraren arrakastak heldu zen zuzendari bezala Gunta Stolz izendatu zutenean Dessauen. Eskolaldi emankorrena izan zen. Horrelako arrakasta izan zuten haien produktuak patentatu eta industriak ikasleen prototipoak ekoizteko interesa izan zutelako. Tailerrean eremu plastiko bat izan zuen (Anni Albers) eta beste bat industriarekin lotuta (Gunta Stölz) .

Kanpo estekakAldatu


  Artikulu hau Arkitekturari buruzko zirriborroa da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz.

ErreferentziakAldatu