Kultura batzuetan, abizena edo deitura gizaki baten izen pertsonalaren zati bat da, pertsona horren familia, leinua edo gizataldea adierazten duena. Pertsona baten izen ofizialaren parte bilakatzen da, ponte izen edo emandako izenaren ondoren.

Deitura kopurua eta ordenaAldatu

Euskal Herrian, Espainian gaztelerarekin eta Frantzian frantsesezko usadioarekin gertatzen den bezala, ohitura patriarkala egon da aitaren abizena jartzeko haurrei lehenbizi, eta ondoren amarena. Espainiako legedian, eta ondorioz Hego Euskal Herrian, bi deitura dira izena legala osatzen dutenak, baina hauen ordena erabakitzeko askatasuna dago 1999ko lege baten ondoren, lehenbizikoa amarena zein aitarena izan daiteke[1]. Frantziako legedian, 2005etik[2], eta 2013ko lege batek areago zehaztuta, deitura bat edo bi izan ditzake pertsona batek izen legalean, eta lehena (edo bakarra) amarena zein aitarena izan daiteke[3][4].

Euskaldunen usadioan, halaber, deitura kopurua legezko bi horietarik haratago doa. Pertsona batek X abizen izan ditzake, tartekatuta zenbagarren bakoiti eta bikoitietan aitarengandik jasoan eta amarengandik jasoak (edo amarenak lehenbizi jarriz gero, bakoitiak amarenak)[5]. Ohitura du euskaldun askok norberaren zortzi deitura behintzat gogoan hartzekoa, Ocho apellidos vascos filmerako izenburua emateko aitzakia eman zuen ohitura.

Ohiturazkoa izan da halaber Frantziako usadioan, emazteak bere deitura galtzea ezkontzean, eta senarrarena erabiltzea[6]. Euskaldunen artean ez da ohikoa hau, ezkonduta ere bere deiturei eusten die emakumezkoak.

Abizenak munduanAldatu

Portugesez, amaren abizena lehenetsiaAldatu

Portugalen pertsona batek legalki lau abizen ere izan ditzake (bat gutxienekoa), eta ohitura ohikoa da lehena amarengandik jasotzea. Baina aitarengandik ere jasotzen duenean bigarrena, aitak aitarengandik jaso duena pasatu ohi da. Deitura konposatuak ere ohikoak dira, eta horrek are konplikatzen du egoera. Esate baterako, José Maria / Almeida / de Pais Vieira ezkondu da Ana Rita / Pereira / Soares delakoarekin; alaba bat izan dute Leonor izenekoa, ba ohikoena (baina ez aukera bakarra) izango litzateke alaba izatea Leonor / Pereira / de Pais Vieira[7].

Portugalgo ohitura hauek oro har Brasilera ere transferitu dira[8].

Asian deitura aurreratzen duten herriakAldatu

Txina, Tailandia, Korea eta Vietnamen, abizena doa izenaren aurretik[9]. Mao Zedong buruzagi txinatarrak Mao zuen familiako deitura, eta Zedong emandako izena.

OharrakAldatu

ErreferentziakAldatu

  1. «Ley 40/1999, sobre nombre y apellidos y orden de los mismos.» web.archive.org 2003-12-14 Noiz kontsultatua: 2021-03-12.
  2. Press, Europa. (2017-05-31). «¿El de la madre o el del padre? Así se decide qué apellido va primero en otros países» www.europapress.es Noiz kontsultatua: 2021-03-13.
  3. «LOI n° 2013-404 du 17 mai 2013 ouvrant le mariage aux couples de personnes de même sexe - Légifrance» www.legifrance.gouv.fr Noiz kontsultatua: 2021-03-12.
  4. Perrault, Guillaume. (2013). «La transmission du nom de famille modifiée pour tous» archive.wikiwix.com Noiz kontsultatua: 2021-03-12.
  5. «Abizenak, gure hizkuntzaren lekuko • ZUZEU» ZUZEU 2018-12-16 Noiz kontsultatua: 2021-03-12.
  6. elkartea, IPARLA BAIGURA KOMUNIKAZIOA. (2015-01-23). «"Emazte batzuk entseatzen gara gure deitura atxikitzen, eta behin eta berriz hiltzen gaituzte sinbolikoki"» Kazeta.eus Noiz kontsultatua: 2021-03-12.
  7. (Ingelesez) «What's In a Name? Understanding the Art of Portuguese Names • A Portuguese Affair» A Portuguese Affair 2018-01-18 Noiz kontsultatua: 2021-03-13.
  8. (Ingelesez) «Brazilian Culture - Naming» Cultural Atlas Noiz kontsultatua: 2021-03-13.
  9. Estilo liburua. Egunkaria 1992, 72 or. ISBN 84-604-4519-4. PMC 434712843. Noiz kontsultatua: 2021-03-13.

Ikus, gaineraAldatu