Larre

abereak bazkatzen diren leku belartsu eta irekia.

Larrea edo alhapidea[1] belarjale handiak larratzen diren leku belartsu eta irekia da.[2] Larreak landa paisaiaren parte dira, eta zaldi, behi edota ardi azienden larratze-sistema estentsiboei loturik daude.[3] Landaredian landare belarkarak dira nagusi, gramineoak eta lekadunak batez ere.

Larrungo larreak, abereen bazkarako onak: Larre un

EzaugarriakAldatu

Garaiera urriko landare belarkara iraunkorrez osaturik egoten dira, soropil trinkoa eratzen dutenak. Konposizio floristikoa aldakorra da, baldintza ekologikoen eta giza erabileraren araberakoa, baina gramineoak izan ohi dira nagusi. Mendi larreetan ohikoak dira Agrostis capillaris, Bellis perennis, Brachypodium pinnatum subsp. rupestre, Carex caryophyllea, Cerastium fontanum, Danthonia decumbens, Festuca rubra, Galium saxatile, Hypochoeris radicata, Jasione laevis, Lotus corniculatus, Luzula campestris, Plantago lanceolata, Potentilla erecta, Potentilla montana, Ranunculus bulbosus, Trifolium repens eta Veronica officinalis.[4]

Toki geografiko batzuetan, ekosistema hauetako landaretza, klimax egoerara iritsi da, larre naturalak izaki. Hau da alpetar erako mendi larreen kasua.

Euskal Herriko larreen bilakaeraAldatu

Egungo euskal paisairen konfigurazioa ulertzeko, beharrezkoa da azken milioika urteetako fenomeno geologikoei erreparatzea. Duela 35-25 milioi urte inguru, Aro Zenozoikoaren erdialdean, plaka kontinentalen mugimenduek Alpetar orogenesia eragin zuten, eta, prozesu horretan, Kantauriar mendikatea, Pirinioak eta Euskal Herriko arkua eratu ziren. Kontinenteen konfigurazio berriak aldaketak eragin zituen ozeanoen zirkulazioan, eta, ondorioz, atmosferako CO2-kontzentrazioa eta tenperatura globala jaitsi ziren. Baldintza berri horietan, larre-ekosistemak hedatu ziren urtaroko lehorte-baldintzak zituzten guneetan.[3]

Azken 12.000 urteetan (Holozenoa), habitat irekien hedadurak gorabehera ugari izan du Europan. Halere, badirudi habitat horiek nahiko egonkor mantendu zirela nekazaritza iritsi aurretik ere, estalduraren % 12-30etik jaitsi gabe. Europako paisaia mosaiko-erakoa zatekeen beraz, habitat irekiak eta basoak tartekatzen baitziren. Herbiboro basatiek eragin zuzena zuten paisaiaren konfigurazio horretan, basoak irekita mantentzen baitzituzten han larratzen eta alhatzen ziren [3] zaldi basatiek, orkatzek, oreinek, uroek, bisonte europarrek.[3]

Larre erdinaturalaren sorrera eta gainbeheraAldatu

Nekazariak Ekialde Hurbiletik Europan zehar hedatu zirenean (duela 7.000 urte inguru) baso primarioak garbitu zituzten, eta jatorrizko herbiboro basatiak etxekotutako abereekin ordeztuz joan ziren. Prozesua graduala izan zen, halere; esaterako, Nafarroan ehizatutako azken bisontearen dokumentazioa XII. mendekoa da. Nekazarien iritsierarekin paisaiaren zati handi bat aldatu bazen ere, larreak eta sastrakadiak osatzen zituzten espezie gehienak lehendik ere bertan zeuden, jatorrizko habitat irekietan.[3]

Aldaketa sakonak XIX. mendearen erdialderako iritsi ziren. Nekazaritzaren mekanizazioak eta pestiziden erabilera masiboak intentsiboki landatutako egungo paisaia sortu zuen Europan. Floran eta faunan aldaketa sakonak eragin zituen gizakiak: hainbat espezie desagertu zen eta espezie exotiko ugari sartu zen.[3]

Egun, herbiboro basati gehienak desagertuta daudenez Europan, geratzen diren kontserbazio-balio altuko ia larre guztiak larratze-sistema estentsiboei lotuta daude [4]. Dena dela, sistema horiek gainbehera doaz, landaguneak hustearekin batera. Euskal Herriko mendien egoera ere ez da bestelakoa, mendiko larreen erabilera apurka beherantz baitoa bertako larre-sistemetan.[3]

ErreferentziakAldatu

  1. Larre. Euskaltzaindiaren Hiztegia, euskaltzaindia.eus Noiz kontsultatua: 2021-6-12.
  2. Larre. Euskalterm Terminologia Banku Publikoa, euskadi.eus Noiz kontsultatua: 2021-3-26.
  3. a b c d e f Odriozola, Iñaki. CAF-Elhuyar 2018: Euskal Herriko mendiak: herbiboro handiek zizelkatutako paisaia. Elhuyar, 330. zenbakia, 2018/05/16, CC-BY-SA-3.0, aldizkaria.elhuyar.eus Noiz kontsultatua: 2021-3-18.
  4. Prados acidófilos cantábricos. cfnavarra.es Noiz kontsultatua: 2021-3-18.

Kanpo estekakAldatu