Saladin I.a

Ajubtarren leinua sortu zuen Egipto eta Siriako lehen sultana
Saladin» orritik birbideratua)

Saladin I.a[1][2] edo An-Nasir Salah ad-Din Yusuf ibn Ayyub (arabieraz: صلاح الدين يوسف بن أيوب‎, Ṣalāḥ ad-Dīn Yūsuf ibn Ayyūb, «Jusuf, Aiuben semea»; kurdueraz: سەلاحەدینی ئەییووبی, Selahedînê Eyûbî; Tikrit, 1137Damasko, 1193ko martxoaren 4a), Egiptoko sultan aiubtarra izan zen 1171-1193 urteetan, eta Siriakoa 1174-1193 bitartean. Historiako agintari islamikorik handienetarikoa izan zen.

Saladin I.a

emir of Kerak (en) Itzuli

1188 - 1188 - Al-Adil I.a
Diyar Bakr (en) Itzuli Emir

1185 - 1193
Aleppoko emirra

1183 - 1193 - Az-Zahir Ghazi (en) Itzuli
Damaskoko sultan

1174 - 1193 - Al-Afdal ibn Salah ad-Din
Egiptoko sultan

1169 - 1193 - Al-Aziz Uthman (en) Itzuli
Vizier of the Fatimid Caliphate (en) Itzuli

1169 - 1174
Shirkuh (en) Itzuli
Bizitza
Jaiotzako izen-deiturakيُوسُف بن نجم الدين أيُّوب, יוסוף בן נג'ם א-דין איוב
JaiotzaTikrit1137
Talde etnikoaEtnia kurdua
HeriotzaDamasko1193ko martxoaren 4a (54/55 urte)
Hobiratze lekuaOmeiatarren meskita
Heriotza modua: gaixotasun infekziosoa
Familia
AitaKarim Ali Abdallah Ayoub
AmaSitt al-Mulk Khatun
Ezkontidea(k)Ismat ad-Din Khatun (en) Itzuli
Seme-alabak
Anai-arrebak
Familia
LeinuaAiubtar leinua
Hezkuntza
Hizkuntzakarabiera
kurduera
Jarduerak
Jarduerakmilitarra eta buruzagi militarra
Zerbitzu militarra
Parte hartutako gatazkakCrusader invasions of Egypt (en) Itzuli
Battle of Montgisard (en) Itzuli
Siege of Kerak (en) Itzuli
Battle of Marj Ayyun (en) Itzuli
Battle of Jacob's Ford (en) Itzuli
Battle of Belvoir Castle (en) Itzuli
Battle of Al-Fule (en) Itzuli
Battle of Cresson (en) Itzuli
Hattingo gudua
Siege of Jerusalem (en) Itzuli
Siege of Tyre (en) Itzuli
Akreko setioa
Battle of Arsuf (en) Itzuli
Battle of Jaffa (en) Itzuli
Battle of the Horns of Hama (en) Itzuli
Sinesmenak eta ideologia
Erlijioaislama

Find a Grave: 8092624 Edit the value on Wikidata

Islamaren defendatzailea, bereziki sunismoarena, Ekialde Hurbila batu zuen politikaren eta erlijioaren aldetik, kristauei aurre eginez eta Abbastar Kalifa-herriko kultu ofizialetik urrun zeuden edozein doktrina amaiaraziz. Bereziki ezaguna da Lurralde Santuak gurutzatuei kentzeagatik eta Jerusalem musulmanei itzultzeagatik. Gertaera hura kolpe latza izan zen Mendebaldearentzat, eta beste gurutzada bat antolatu zen, Rikardo I.a Ingalaterrakoa buru zela.

Bizitza aldatu

Familia kurdu ahaltsu bateko semea zen. Dinastia Ararat mendiaren oinean zegoen hiri oparo batetik zetorren, Dwin izenekoa, Aras ibaiaren ekialdeko ertzean, Armenia eta Turkiaren arteko mugan. Han armeniar kristau eta kurdu mahometarrak bizi ziren, horien artean Ayub, Saladinoren familia, geroago Irakera joango zena Zengi Mosulgo gobernadore turkomanoaren zerbitzura jartzeko. Ayub Najim, Saladinoren aita eta aiubidar dinastiaren sortzailea, 1130 inguruan bere kontrola Tikrit alderaino hedatuko zuen, Tigris ibaiaren gainean, non Saladin jaio zen zortzi urte beranduago, horregatik Irakeko probintzia honek Salahattin izena darama. Haren aita, Ayub Najimek, Zengiren bizia salbatu zuen Bagdadeko sultan selyuzidoak galdu ondoren, eta, horregatik, kurduek eta turkmeniarrek osatutako armadaren buru jarri zuen Damaskoko arabiarrei laguntzeko, kristauen inbasio baten mehatxupean baitzeuden.

Saladin, beraz, Alepo, Baalbek eta Damaskon hazi zen eta hiri horietan egin zituen erlijio ikasketak. Egiptora abiatutako hiru espedizio militarretan parte hartu zuen lurraldea gurutzatuen esku gera ez zedin, Palestina haien mende baitzegoen jada. 1169. urtean Egiptoko bisir izendatu zuten, eta 1174. urtean, Siriako emirra hil zenean, musulmanen mendeko Siriaz jabetu zen. Hurrengo hamabi urteetan Siria, Mesopotamia, Palestina eta Egiptoko indar musulmanak batzen saiatu zen.

1187. urtean Saladinen armadek gurutzatuenak garaitu zituzten Seforis eta Hatinen (Tiberiadestik gertu), Palestinako iparraldean. Onodorioz, hiru hilabeteren buruan ia Jerusalemgo Erresuma guztia zegoen Saladinen mende. 1187. urteko urrian, 88 urtez kristauen mende egon ondoren, Jerusalem hiri santua hartu zuten Saladinen gizonek.

Musulmanek Jerusalem hartu zuteneko albistea Europara heldu zenean, Hirugarren Gurutzada antolatu zen eta Europako hiru errege abiatu ziren, nor bere armadaren buru zela, hiri santura Saladin garaitzeko asmoz. 1192. urtean Rikardo Lehoibihotzak, Saladinen areriorik handienak, Europarako bidea hartu zuenean, gerra irabazitzat jo zuen Saladinek eta Damaskora erretiratu zen betiko.

Izan ere, 1192an, Nafarroako Berengela printzesa, Antso VII .aren arreba, senarrarekin, Rikardo Lehoi Bihotzarekin, izan zen Hirugarren Gurutzada hartan. Rikardo Ingalaterrakoak ezin izan zuen Jerusalem birkonkistatu, eta bake-negoziazioei ekin zien. Negoziazio horietan Malek, Saladinoren anaia gaztea, eta Juana, Ricardoren arreba, ezkontzea ere proposatu zuten. Ezkontza ez zen gauzatu, baina Jerusalem "hiri irekia" izendatu eta kristautasunaren leku santuak errespetatzen zituen akordio onuragarria lortu zen.[3].

Saladinok jarrera tolerante izanaren irudia utzi du, ezberdinen arteko bizikidetzak erraztearena, bai Armenian, bai Irakeko iparraldean, edo korronte musulman ezberdinen artean, suniten eskola teologikoko jarraitzailea, tolerante jotzen dena, kurduen artean gehiengoarena.

Tifusak jota hil zen 1193an bertan eta Damaskoko Omeiatarren meskitaren kanpoaldean berari eskeinitako mausoleo batean lurperatu zuten. Gilen II .a enperadore alemaniarrak marmolezko sarkofago bat eman zuen, baina bere gorputza ez dago bertan. Bere hilobian originala erakusten da, egurrezkoa, non gorputza dagoen, eta marmolezkoa, berriz, hutsik dago.

Bere seme Al-Afdal izan zuen oinordeko Siriako tronuan, honela Ayyubtarren dinastiari tokia emanez.

Genealogia aldatu

Erreferentziak aldatu

  1. Euskaltzaindia. (2016-09-30). (PDF) 181. araua: Erdi Aroko pertsona-izenak. Iruñea, 14 or..
  2. Eskola-liburuetako onomastikaren, gertaera historikoen eta artelanen izenak, hezkuntza.ejgv.euskadi.eus
  3. (Gaztelaniaz)Martorell, M. (2016). Kurdos. Madril: Los libros de la catarata argitaletxea. ISBN 978-84-9097-125-3
Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Saladin I.a