Pailazo

zirkuaren mundura lotutako pertsonai komikoa

Pailazo bat (italierazko pagliaccio hitzetik) estereotipatutako pertsonaia bat da, janzkera bitxiz, gehiegizko makillajez eta ileorde deigarriz irudikatua, eta maiz sudur gorriarekin. Oro har, zirkuko artista batekin lotzen da, eta bere funtzioa jendeari barre eragitea, txantxak gastatzea, piruetak egitea eta batzuetan trikimailu dibertigarriak egitea da, baina egunerokotasunari iseka egiten dion aktore satirikoa ere bada.[1] Kultura batzuetan, pailazoaren janzkerak eta makillajeak hierarkia bat adierazten dute, arlote baten makillajetik aurpegi zuriraino. Artistak olio- edo ur-oinarriko makillajea erabil dezake. Era berean, gizarte batzuetan pailazoak beste esparru eta gai batzuekin erlazionatzen dira, batez ere telebistan, non pertsonaia gaizto gisa ere agertzen diren.

Porrotx pailazo ezaguna, Pirritx, Porrotx eta MariMotots taldeko kidea. Sudur gorria izaten da pailazoak identifikatzen erabiltzen duen osagarria.

EtimologiaAldatu

Euskaraz pailazo hitza erabiltzen da, italierako pagliaccio hitzetik datorrena. Paglia, bere horretan, lastoa esateko hitza da. Pagliaccioa lastozko oheak estaltzeko erabiltzen zen oihal eskasekin jantzi ohi zen.[2]

Clown ere esaten zaio, jatorri ingeleseko hitza, «baserritarra, landakoa» esan nahi duena.[3]

HistoriaAldatu

Pailazoaren figura Antzinaroan jada existitzen zen, K.a. 2400ean Egiptoko V. dinastian dokumentatu baita.[4] Orain dela 4.000 urte Antzinako Txinako agintariek pailazoak edo bufoiak zituzten euren gortean. Yu Sze pailazoak, K.a. 300.ean konbentiztu zuen enperadorea ez margotzeko Txinako Harresi Handia oso garestia izango zen ekimena.[4] Pailazoek, eta agian bufoiek ere, postu sozio-erlijioso bat betetzen zuten, maiz psikologiaren are, eta baliteke garai batean pailazoaren eta apaizaren figura nahasita agertzea, baita pertsona berean ere.[4] Peter Bergerren arabera, probablea da "eroak eta txantxagileak, erlijioa eta magia bezala, gizartean erro sakona duen behar bati erantzutea".[5] Arrazoi hau dela eta, pailazo gisa trebatzea garrantzitsua izaten da arte-eszenikoetan, gai delikatuak tratatzeko ohitura izaten dutelako, baina baita ere pailazoak arrisku handiak har ditzakeelako bere eginbidean.[6]

Pailazo motakAldatu

Beste mota batzukAldatu

Pailazoen moten artean rodeoetako pailazoa dago, funtzio garrantzitsua baitute, zezenak distraitu eta erakarri behar baitituzte, animaliak behizainari min eman ez diezaion. Bere janzkerak gerrikoan zintzilikatutako zapiak izan ditzake. Beste pailazo mota kale-pailazoa da, kale handi eta jendetsuetako elkarguneetan bakarrik egiten du bere lana, eta emanaldi laburra egiten du, malabarismoak normalean, semaforoaren gainak irauten duen tarte bera irauten duena, eta noizean behin automobiletako gidariek edo oinezkoek uzten dioten dirua biltzen du. Azkenik, pailazo doktorea ere badago; horrelako pailazoen funtzioa ospitaleetan barrea eragitea da, pazienteei laguntzeko; izan ere, barre egiteak endorfinak sortzen ditu, eta horrek azkarrago sendatzen laguntzen du.[7]

ErreferentziakAldatu

  1. Double, Oliver. (2014). Getting the joke : the inner workings of stand-up comedy. (Second edition. argitaraldia) ISBN 978-1-4081-7770-9. PMC 868919484. (Noiz kontsultatua: 2022-02-10).
  2. «payaso | Castellano - La Página del Idioma Español = El Castellano - Etimología - Lengua española» www.elcastellano.org (Noiz kontsultatua: 2022-02-10).
  3. (Ingelesez) «clown | Etymology, origin and meaning of clown by etymonline» www.etymonline.com (Noiz kontsultatua: 2022-02-10).
  4. a b c Bala, Michael. (2010). «The Clown: An Archetypal Self-Journey» Jung Journal: Culture & Psyche 4 (1): 50–71. doi:10.1525/jung.2010.4.1.50. ISSN 1934-2039. (Noiz kontsultatua: 2022-02-10).
  5. Berger, Peter L.. (1997). Redeeming laughter : the comic dimension of human experience. ISBN 978-3-11-081066-0. PMC 857467575. (Noiz kontsultatua: 2022-02-10).
  6. Callery, Dymphna. (2001). Through the body : a practical guide to physical theatre. Routledge ISBN 1-85459-630-6. PMC 46848328. (Noiz kontsultatua: 2022-02-10).
  7. (Ingelesez) Hospital clown images 'too scary'. 2008-01-15 (Noiz kontsultatua: 2022-02-10).

Kanpo estekakAldatu