Gipuzkoako Probintziako Artxibo Historikoa

Gipuzkoako Probintziako Artxibo Historikoa 2005. urtetik Oñatin dagoen titulartasun publikoko artxiboa da. Gipuzkoako Foru Aldundiko artxibo historikoa eta Estatuko administrazioaren erdi-mailako artxiboa da. Hori horrela, bere funtzio nagusia diputazio gipuzkoarrak zein Estatuko administrazioak Gipuzkoan dituen lurralde ordezkaritzek sortutako dokumentazioa zaindu, antolatu, kudeatu eta kontserbatzea da.

Gipuzkoako Probintziako Artxibo Historikoa
Gipuzkoako Probintziako Artxibo Historikoa.jpg
Kokapena
Herrialdea  Euskal Herria
Probintzia  Gipuzkoa
Udalerria Oñati
Koordenatuak 43° 02′ 05″ N, 2° 25′ 13″ W / 43.0345956°N,2.4203644°W / 43.0345956; -2.4203644Koordenatuak: 43° 02′ 05″ N, 2° 25′ 13″ W / 43.0345956°N,2.4203644°W / 43.0345956; -2.4203644
Historia eta erabilera
Irekiera2005
Webgune ofiziala

2005.ean jarri zen martxan eta gaur egun, bere titulartasuna estatuaren esku egon arren, 2018tik bere kudeaketa Gipuzkoako Foru Aldundiaren esku dago. Eskumen aldaketa horri esker, Gipuzkoako Protokoloen Artxibo Historikoa probintziako artxibo historiko honetan barneratua izan zen eta horren ondorioz, protokoloen artxiboak Oñatiko Unibertsitateko eraikina utzi eta eraikin berrira mugitu zen.

FuntsakAldatu

Gipuzkoako Probintziako Artxibo Historikoaren funtsa nagusiak ondorengoak dira:

Notario funtsakAldatu

Notario funtsak eskribauek edo notarioek haien eginkizunetan sortutako agirien bildumak dira. Eskribau eta notarioek partikularrek bultzatutako ekintza juridikoen testigantza ematen dute, ekintza horiei balore juridikoa ematearren (salmentak, ahalordeak, testamentuak, ezkontzak, etab.). Ekintza horien testigantza bakoitza notario eskritura bat da eta hauek protokolo deituriko liburuetan batzen dira (notario batek urte batean sortutako eskriturak jasotzen dira protokolo batean). Artxiboan Gipuzkoako 3 notario barrutiko protokoloak kontserbatzen dira (Tolosako barrutia, Gipuzkoako Artxibo Orokorrean kontserbatzen da):

Gipuzkoako Hipoteka Kontularitzen funtsakAldatu

Gaur egungo jabetza erregistroen aurrekari zuzenak dira. Gipuzkoan Hipoteka Kontularitzak 1768tik 1862ra bitartean funtzionatu zuen. Bertan, hainbat ekintza juridiko jasotzen ziren (salerosketak, jaraunspenak,…), non mailegu baten berme moduan ondasun higiezinak (etxeak, baserriak, lursailak…) jartzen ziren. Erregistroaren helburua, erosleen eskuetara pasatzen ziren ondasun higiezin horien egoera jakitea zen, alegia, hauek zein karga edo hipotekari egin behar zioten aurre jakitea. XVIII eta XIX. mendeko Gipuzkoan ondasunak hipotekatzea horren ohikoa zenez, Gipuzkoako historiarako funts hauek duten garrantzia begi-bistakoa da, bai baserri eta etxeen nondik norakoak jakiteko, bai eta ekonomia zein gizarteari dagozkion hainbat arlo ikertzeko ere. Funts honetan Azpeitiko, Bergarako, Donostiako eta Tolosako barrutietako agiriak biltzen dira.

Oñatiko Sancti Spiritus Unibertsitatearen artxiboa eta liburutegiaAldatu

Oñatiko Sancti Spiritus Unibertsitatearen artxibo funtsa eta liburutegia dira, 1480-1913 bitarteko agiriak biltzen dituena.

Estatuko administrazio periferikoaren funtsakAldatu

Gipuzkoan Estatuko administrazioak dituen ordezkaritzek sortutako funtsak dira. Behin dokumentu hauek fase aktiboa igarota, probintziako artxibora transferituak izaten dira. Hauen artean onodorengo funtsak aukitzen dira:

  • Meteorologia: AEMET-en Euskadiko Lurraldeko ordezkartizak eta Igeldoko Meteorologia Behatokiak sortuak.
  • Estatistikako Institutu Nazionalaren Probintzia-ordezkaritza (INE)-ren funtsa (1877-1969).
  • Donostiako Merkataritzako probintzia-ordezkaritzaren funtsa.
  • Hornikuntza eta Garraioen Komisaldegiaren Probintzia-ordezkaritzaren funtsa.
  • Gipuzkoako Probintziako Administrazio Ekonomikoaren funtsa.
  • Gipuzkoako Ogasun Probintzia-ordezkaritzaren funtsa.
  • Gobernu Zibilaren funtsa.
  • Gobernuaren ordezkariordetzaren funtsa.
  • Espetxeen funtsak: Donostiako Probintzia-espetxea, Azpeitiko Barrutiko espetxea, Tolosako Barrutiko espetxea, Bergarako Barrutiko espetxea, Saturrango Emakumeen Espetxe-zentrala.
  • Hirigintza eta Herri-lanen probintzia-ordezkaritzaren funtsa.
  • Lanaren probintzia-ordezkaritzaren funtsa.
  • Enplegu Institutu Nazionalaren probintzia-ordezkaritzaren funtsa.
  • Erakunde Sindikalaren Probintzia-ordezkaritzaren funtsa.

Familia eta ondarezko funtsakAldatu

Jauregui- Muñoz familiaren funtsa kontserbatzen da (1777- 1934).

Merkataritza eta enpresa funtsakAldatu

Donostiako Tabako fabrikaren agiriak gordetzen dira (1883-2003).

Agiri ezagunakAldatu

Artxibo honetan gordetzen da Ene laztan gozo ederra... izeneko olerkiaren agiria. 2020an aurkitu zuten ikerlariek, gaztelaniazko notario agiri baten ertzetan idatzia.

ErreferentziakAldatu

BibliografiaAldatu

  • Fausto Arotzena (1947) Los protocolos guipuzcoanos . Donostia.
  • Askoren artean (1990) 1530–1990: Batzarre eta Aldundietako Artxibategitik Gipuzkoako Artxibategi Orokorrera . Tolosa.
  • Jose Berruezo (1953) Historia del Archivo General de Guipúzcoa . Donostia.
  • Juan Jose Munita (1887) Índice de los documentos y papeles del Archivo General de la M.N. y M.L. Provincia de Guipúzcoa existente en la Iglesia Parroquial de la M.N.L. y V. Villa de Tolosa . Donostia.
  • Nikolas Soraluze Zubizarreta (1866) Fueros de Guipúzcoa, títulos adicionales y consideraciones, reglamento, sumario histórico, etc., etc . Madril.

Ikus, gaineraAldatu

Kanpo estekakAldatu