Xuxtarreko sistema hidrauliko historikoa

Xuxtarreko sistema hidrauliko historikoa1
World Heritage Logo global.svg UNESCOren gizateriaren ondarea
Shushtar Historical Hydraulic System Darafsh (6).jpg
Mota Kulturala
Irizpideak i, ii, v
Erreferentzia 1315
Kokalekua Xuxtar  Iran
Eskualdea2 Asia-Pazifikoa
Koordenatuak 32° 1′ 7″ N, 48° 50′ 9″ E / 32.01861°N,48.83583°E / 32.01861; 48.83583
Izen ematea 2009 (XXXIII. bilkura)
1 UNESCOk jarritako izen ofiziala (euskaratua)
2 UNESCOren sailkapena

Xuxtarreko sistema hidrauliko historikoa (persieraz: سازه‌های آبی شوشتر‎) sasandar garaiko ureztatze sistema konplexu bat da, Khuzestango Xuxtar uharte-hirian dagoena. Azpiegituren artean daude errotak, zubiak, urtegiak, tunelak eta ubideak.

2009an, Unescok Gizateriaren Ondare izendatu zuen.

EzaugarriakAldatu

Dario I.ak abiatu zituen lanak K. a. V. mendean[1], baina sistema hidraulikoa mendeetan zehar aberastu zen, batez ere Sasandar Inperioaren garaian. Elememtu nagusia Gargar ubidea da, hiria urez hornitzen duena tunel eta erroten bidez[1]. Ura iristean, lurren ureztatzea eta landaketa ahalbidetu zuen[1].

Unescok banestutako eremuaren barruan daude Salasel gaztelua, nondik sistema hidraulikoa kontrolatzen den, Kolâh-Farangi dorrea, zeinak uraren maila neurtzen duen, eta Band-e Kaisar urtegi-zubia[1].

Band-e KaisarAldatu

 
Band-e Kaisar erromatar urtegi-zubia.

Band-e Kaisar ("Zesarren urtegia") 500 m luze inguruko erromatar zubi-urtegia zen Karun ibaian zehar. Band-i-Mizan urtegiarekin batera, sistema hidraulikoaren giltzarria zen, ura bildu eta berbiratzen baitzuen ureztatze kanaletara[2]. III. mendean erromatarrek eraikia sasandarrek aginduta[3], ekialderago dagoen erromatar zubi eta urtegia da[4] eta Irango lehen azpiegitura zubi bat urtegiarekin konbinatzen dituena[5].

Zubi hau Pasargada eta Ktesifon lotzen zituen bidean zegoen.

ErreferentziakAldatu

  1. a b c d (Frantsesez) Centre du patrimoine mondial (2017).
  2. Luzera: (Hodge 1992, 85 orr. ); (Hodge 2000, 337f. orr. ); ureztatze sastema: (O'Connor 1993, 130 orr. )
  3. (Smith 1971, 56–61 orr. ); (Schnitter 1978, 32 orr. ); (Kleiss 1983, 106 orr. ); (Vogel 1987, 50 orr. ); (Hartung & Kuros 1987, 232 orr. ); (Hodge 1992, 85 orr. ); (O'Connor 1993, 130 orr. ); (Huff 2010); (Kramers 2010)
  4. (Schnitter 1978, 28, fig. 7 orr. )
  5. (Vogel 1987, 50 orr. )

BibliografiaAldatu

  • Hodge (1992) Roman Aqueducts & Water Supply London: Duckworth 85  ISBN 0-7156-2194-7.
  • O'Connor, Colin (1993) Roman Bridges Cambridge University Press 130 (No. E42)  ISBN 0-521-39326-4.
  • Schnitter, Niklaus (1978) «Römische Talsperren» Antike Welt 8 (2): 25–32 (32).
  • Smith, Norman (1971) A History of Dams London: Peter Davies 56–61 or. ISBN 0-432-15090-0.
  • Vogel, Alexius (1987) Historische Talsperren Stuttgart: Verlag Konrad Wittwer ISBN 3-87919-145-X.

Ikus, gaineraAldatu

Kanpo estekakAldatu