Sodio zianuro
Sodio zianuroa azido zianhidrikoaren sodio gatza da[1], NaCN formula duena. Uretan disolbatzen den solido zuri pozoitsua da. Metalekiko afinitate handia du eta horregatik usatzen da meatzaritzan. Sendotasun apaleko basea da. Azidoz tratatzen denean hidrogeno zianuroa isurtzen da.
Sodio zianuro | |
---|---|
![]() | |
Formula kimikoa | CNNa |
SMILES kanonikoa | [C-#N.[Na+]&zoom=2.0&annotate=none 2D eredua] |
MolView | [C-#N.[Na+] 3D eredua] |
Konposizioa | Nitrogeno, sodio eta karbono |
Mota | konposatu kimiko |
Ezaugarriak | |
Dentsitatea | 1,6 g/cm³ (20 °C) |
Disolbagarritasuna | 58 g/100 g (ur, 25 °C) |
Fusio-puntua | 564 °C |
Irakite-puntua | 1.496 °C (760 Torr) |
Lurrun-presioa | 0 mmHg (20 °C) |
Masa molekularra | 48,993 Da |
Erabilera | |
Rola | Entzimen inhibitzaile eta Pozoi |
Arriskuak | |
NFPA 704 | |
Denboran ponderatutako esposizio muga | 5 mg/m³ (8 h, Ameriketako Estatu Batuak) |
Esposizioaren goiko muga | 5 mg/m³ (baliorik ez) |
IDLH | 25 mg/m³ |
Eragin dezake | sodium cyanide exposure (en) ![]() |
Identifikatzaileak | |
InChlKey | MNWBNISUBARLIT-UHFFFAOYSA-N |
CAS zenbakia | 143-33-9 |
ChemSpider | 8587 |
PubChem | 8929 |
Reaxys | 3587243 |
Gmelin | 33192 |
ChEBI | 1041163 |
ChEMBL | CHEMBL1644697 |
NBE zenbakia | 1689 |
RTECS zenbakia | VZ7525000 |
ZVG | 2420 |
DSSTox zenbakia | VZ7525000 |
EC zenbakia | 205-599-4 |
ECHA | 100.005.091 |
MeSH | D012966 |
UNII | O5DDB9Z95G |
KEGG | C18673 |
Ekoizpena eta ezaugarri kimikoak
aldatuSodio zianuroa hidrogeno zianuroa sodio hidroxidoz tratatuz sintetizatzen da[2].
Sodio zianuroaren egitura eta sodio kloruroarena antzekoak dira. Bietako anioiek eta katioiek 6ko koordinazio-indizea dute. Potasio zianuroak ere egitura hori hartzen du.
Sodio zianuroa erraz hidrolizatzen da. Nahikoa da hezetasun apur bat egotea zianuro solidoak hidrogeno zianuro apurka isurtzen hasteko, zeinak arbendol garratzen usain tipikoa duen.
Azido sendoekin azkar erreakzionatzen du hidrogeno zianuroa sortuaz zeina oso toxikoa den. Halaber, sozio zianuroa arnasketaren inhibitzaile ahaltsua da. Oxigenoa odolean sartzea eragozten du eta nahikoa da 200-300 mg-ko dosia irenstea heriotza eragiteko[3].
Erabilera
aldatuGorago esan bezala meatzaritzan du sodio zianuroak erabilerarik handiena. Urrea eta beste metal preziatuak meatik erauzteko baliatzen da[4]. Urre(I) katioiak afinitate handia du zianuro anioiarekiko eta horrek eragiten du urre metalikoa oxigenoaren presentzia oxidatzea eta disolbatzea, urre eta sodio zianuroa eratzen delarik:
Sintesi organikoan era sozio zianuroak erabilera adierazgarri adu oso nukleozale sendoa delako. Esaterako nitriloak sintetizatzeko usatzen da, botika askoren osagarrietako bat direnak[5]. Adibide bat izan daiteke bentzil zianuroaren sintesia[6].
Arrantzarako ere erabili izan da sodio zianuroa itsaso tropikaletan[7] leherkari bidezko arrantzaren ordezko moduan.
Historial zehar etsaiak hiltzeko edo norbere buruaz beste egiteko sarri erabili izan da sodio zianuroa.
Erreferentziak
aldatu- ↑ «ZT Hiztegi Berria» zthiztegia.elhuyar.eus (Noiz kontsultatua: 2022-01-12).
- ↑ (Ingelesez) Rubo, Andreas; Kellens, Raf; Reddy, Jay; Steier, Norbert; Hasenpusch, Wolfgang. (2006). «Alkali Metal Cyanides» Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry (John Wiley & Sons, Ltd) doi: . ISBN 978-3-527-30673-2. (Noiz kontsultatua: 2022-01-12).
- ↑ (Ingelesez) PubChem. «Sodium cyanide» pubchem.ncbi.nlm.nih.gov (Noiz kontsultatua: 2022-01-12).
- ↑ Iñaki, Antiguedad. (1998-06-01). «Gabiriako meatzea, zaharra berri» Zientzia.eus (Noiz kontsultatua: 2022-01-12).
- ↑ Mijangos, Fernando et als. (1998). Kimika orokorra. Udako Euskal Unibertsitatea, 694 or. ISBN 84-86967-71-6. PMC 431201681. (Noiz kontsultatua: 2022-01-12).
- ↑ (Ingelesez) «Organic Syntheses Procedure» orgsyn.org (Noiz kontsultatua: 2022-01-12).
- ↑ Beñardo, Kortabarria Olabarria. (2001-12-02). «Zianuro bidezko arrantzaren ondorioak» Zientzia.eus (Noiz kontsultatua: 2022-01-12).