Ireki menu nagusia

Malmö (suedieraz ˈmalːˈmøː ahoskatua) Suediako hiria da, populazioaren arabera hirugarrena. Suedia hegoaldeko Eskaniako konderriko hiriburu eta hiri handiena da. 2012ko erroldaren arabera 318.107 biztanle ditu eta metropoli eremuak 687.481 biztanle biltzen ditu.

Malmö
 Suedia
Malmö collage.PNG
Hiriaren hainbat irudi. Ezkerretik eskuinera eta goitik behera: Turning Torso etxeorratza, Malmöko gaztelua, Grifo eskultura, Kronprinsen etxeorratza, eta Øresund zubia.
Malmö fulla vapen.svg
Administrazioa
Herrialdea  Suedia
Konderria Eskania
Alkatea Katrin Stjernfeldt Jammeh Itzuli
Izen ofiziala Malmö
Posta kodea 21X XX
Geografia
Koordenatuak 55° 35′ 35″ N, 13° 01′ 17″ E / 55.593188589918°N,13.021423031021°E / 55.593188589918; 13.021423031021Koordenatuak: 55° 35′ 35″ N, 13° 01′ 17″ E / 55.593188589918°N,13.021423031021°E / 55.593188589918; 13.021423031021
Malmö hemen kokatua: Suedia
Malmö
Malmö
Malmö (Suedia)
Tätort Malmö.jpg
Azalera 77 km²
Altuera 12 m
Demografia
Biztanleria 317.245 bizt. (2018ko abenduaren 31)
Metropolia 687.481
Dentsitatea 4.117,39 bizt/km²
Informazio gehigarria
Sorrera 1353
Telefono aurrizkia 040
Ordu eremua UTC+01:00 eta UTC+02:00
http://www.malmo.se/

EtimologiaAldatu

Izen orijinala Malmhaug da eta "hartxintxar pila" edo "meazko muinoa" esan nahi du.

GeografiaAldatu

Suediako hegoaldeko muturrean kokaturik dago eta Øresund zubiak Danimarkako hiriburu den Kopenhagerekin elkartzen du.

KlimaAldatu

Datu klimatikoak (Malmö)
Hila Urt Ots Mar Api Mai Eka Uzt Abu Ira Urr Aza Abe Urtekoa
Batez besteko tenperatura maximoa (°C) 2 2 5 10 16 20 21 21 17 12 7 4 11.4
Batez besteko tenperatura minimoa (°C) -3 -3 -1 2 7 11 13 12 10 7 3 -1 4.8
Pilatutako prezipitazioa (mm) 49 30 40 38 41 52 61 58 59 57 61 58 604
Prezipitazio egunak (≥ 1 mm) 17 13 14 12 12 12 14 13 14 15 17 16 169
Iturria: World Weather Information Service[1]

HistoriaAldatu

Danimarkako hiriaAldatu

Malmören aipamenik zaharrena 1275ko agiri batean aurkitzen da, baina hamarkada pare bat lehenago sortu zela uste da. Lundeko artzapezpikuaren itsasportu gotortua zen eta mendeetan zehar Danimarkako bigarren hiri handiena izan zen. XV menderako 5.000 biztanle inguru zituen. Øresund itsasarteko hiri garrantzitsuena izanik Hansa Ligako hiriek merkataritza handi izan zuten berarekin. Sardinzar merkatuagatik zen bereziki ezaguna.

1434an zitadela berria eraiki zen hondartzaren inguruan. Gotorleku honek Malmöhus izena hartu zuen eta ez zuen gaur egungo itxura hartu XVI mendearen erdialdera arte. Pomeraniako Erik-ek (Danimarkako erregeak) hiriko armarria eman zion. Armarri honek Eskania osoa ordezkatu zuen 1660tik aurrera.

XVI mendean protestantismoa hedatu zen Europan zehar eta berau hartu zuen Eskandinaviako lehenengotako hiria izan zen.

Suediako hiriaAldatu

1658an Eskania guztia Suediaren kontrolpean gelditu zen Roskildeko Itunaren ondoren. Malmö berreskuratzeko saiakera ugari egin zituen Danimarkak aipagarriena 1677koa, 14.000 soldaduk hiria hilabetez setiatu zutenekoa, baina suediarrek ondo eutsi zioten hiriari.

XVIII mendean 2.300 biztanleko hiria zen baina Karlos XII.aren gerrek eta izurri pneumonikoak 1727an 1.500 biztanletako populazioa utzi zuten.

1775ean kai barria eraiki zen eta honi lotuta hiria handitzen hasi zen berriro. 1840an Frans Henrik Kockum-ek Kockums ontziola sortu zuen eta munduko ontziola handienetakoa bihurtu zen. 1870an Malmök Norrköping gainditu eta Suediako hirugarren hiri handiena bihurtu zen.

Azken urteakAldatu

1986an Kockums ontziola-k ateak itxi zituenean Malmören inguruan ezinegona azaldu zen eta maila ertaineko familiek inguruko udalerrietara aldatu zuten beren bizilekua. 1990 hamarkadan Suediako finantza krisia ere etorri zen eta Malmök 27.000 lanpostu galdu zituen.

Malmök buelta eman zion egoerari Øresund zubia eraiki eta Danimarka eta bide batez Europarako atea bihurtu zenean.

KulturaAldatu

Eraikin kultural ugari daude Malmön, batzuk aipatzearren, Moderna Museet Malmö (Stockholmgo Moderna Museet-en adarra), Rooseum museoa, Malmö Konsthall erakusketa aretoa, Malmöko Opera eta Malmöko Antzokia.

KirolakAldatu

Hiriko kirol talde nagusia Malmö FF futbol taldea da, Suediako taldeen artean palmaresik ionena duena, izan ere 18 Liga eta 14 Kopa irabazi baititu. 1979an Europako Kopako finalista izan zen baina Nottingham Forestek 1-0 gainditu zuen. Ingelesek ordea Kontinente arteko Futbol Kopa jokatzeari uko egin zioten eta suediarrak aritu ziren, baina ez zuten garaikurra eskuratu.

EkologiaAldatu

Malmöko Västra hamnen barrutia karbono neutral izendatua dago. Autorik gabeko eremua da, teilatu berdeak ditu eta akuiferoan energia bilduz neguan etxeak berotzen dira eta udan hoztu.

Ondasun nabarmenakAldatu

ErreferentziakAldatu

  1. World Weather Information Service (2011ko uztaila) Weather Information for Malmö.

Kanpo loturakAldatu

Webgune ofiziala

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Malmö