Hawaii[1] (ingelesez Hawaii eta hawaiieraz Hawai‘i) Ameriketako Estatu Batuetako estatu bat da, AEBko 50 estatuetan berriena. Polinesiako uhartedi bat da, Ozeano Bareko ipar-erdialdean kokatua, Kantzer tropikotik hegoaldera. Sandwich uharteak izena izan zuen garai batean.

Hawaii
State of Hawaii (en)
Mokuʻāina o Hawaiʻi (haw)
Ereserkia: Hawaiʻi Ponoʻī (en) Itzuli
Leloa: Ua Mau ke Ea o ka Aina i ka Pono
Flag of Hawaii.svg
flag of Hawaii (en) Itzuli
Coat of arms of Hawaii.svg
Hawaii Islands2.png
Geografia
Hiriburua
eta hiri handiena
Honolulu
21°18′17″N 157°51′26″W
Azalera29.311
Ura %41,25
Punturik altuenaMauna Kea
Punturik sakonenaOzeano Barea
KontinenteaOzeania
Administrazioa
GobernadoreaDavid Ige D
Governor of Hawaii (en) ItzuliDavid Ige (en) Itzuli
LegebiltzarraHawaii State Legislature (en) Itzuli
Epai autoritateaSupreme Court of Hawaii (en) Itzuli
Harreman diplomatikoakWikidata logo.svg Ikusi mapa Wikidatan
Demografia
Biztanleria1.431.603 (2015)
Red Arrow Down.svg0 (2015)
Dentsitatea50,57 bizt/km²
Hizkuntza ofizialak
Erabilitako hizkuntzak
Ezkontzeko adinagenero guztiak: 18
Derrigorrezko eskolaratzea-18
Bizi-itxaropena82,3 (2018)
Ekonomia
BPG nominala89.856.200.000 US$ (2020)
95.744.300.000 US$ (2019)
Adierazpen errorea: Ustekabeko < eragileaAdierazpen errorea: Hitz ezezaguna "br" (2019)
Historia
Sorrera data: 1959ko abuztuaren 21a
Bestelako informazioa
Ordu eremua
portal.ehawaii.gov

Honolulu da hiriburua.

PopulazioaAldatu

Gaur egun, jatorrizko biztanle polinesiarrak biztanle guztien % 1,5 eta mestizoak % 13,5 besterik ez dira, eta kanpotik etorritako talde jendetsuenak, berriz, japoniarrak (% 30), kaukasoarrak (% 30) eta filipinarrak (% 11) dira. Honolulun biltzen da biztanleen % 82.

OrografiaAldatu

Koralezko hogei uhartetik gora daude uhartedian, ipar-mendebaletik hego-ekialdera lerrokaturik. Zortzi hauek dira aipagarrienak: Niihau, Kauai, Oahu, Molokai, Lanai, Kahoolawe, Maui eta Hawaii. Guztiek jatorri bolkanikoa dute; Mauiko Haleakala sumendiak munduko krater itzalirik zabalena du. Hawaii uhartean, garaiera handiena duen sumendia itzalita dago: Mauna Kea (4.208 m). Kilauea sumendiak du uharteko kraterrik handiena. Mauna Loa (4.170 m), berriz, laba-alderik zabalena (5.120 km² inguru). Erupziorik sonatuenak: Mauna Loa (1832tik aurrera hiru urte eta erdian behin; 1914, 1935, 1950, 1975, 1984), Kilauea (1924, 1954, 1960).

KlimaAldatu

Tropikala: euri-jasa handiak tarteka, eta eguzkitsua oro har. Ipar-ekialdeko alisioak eta uharteen garaierak latitudeari legokiokeena baino klima hotzagoa eragiten dute, eta tenperatura-gorabeherak berdintzen.

EkonomiaAldatu

Nekazaritza eta turismoa dira ekonomiaren oinarriak. Honolulu inguruan munduko turismogunerik handienetako bat dago (2,8 milioi bisitari urteko). Ekoizpen nagusiak azukre-kanabera eta anana dira. Eskulangintza, guztiz teknifikatua, enpresa handi gutxi batzuen eskuetan dago. Abere-hazkuntza, kafea, lore-ekoizpena eta arrantza garrantzi gutxiagokoak dira, baina hango premiak asetzeko adinakoak.

HistoriaAldatu

James Cookek uhartedia aurkitu zuenean (1788), lau erreinutan zatitua zen. Handik gutxira, Kamehameha I.a (1782–1819 bitartean errege) ia lurralde osoaz jabetu zen, eta administrazio bakarra ezarri zuen. Erregetzak 1893 arte iraun zuen. Bitartean, potentzia kolonialen arteko gatazkak bizi izan ziren Hawaiin, AEBko, Frantziako eta Britainia Handiko misiolariek, merkatariek, diplomazialariek eta abarrek esku hartzen baitzuten bertako arazoetan.

1893an, atzerritarrek osaturiko batzorde batek Liliuokalani erregina egotzi, eta 1898an AEBen mendeko lurralde bihurtu zen. 1922tik aurrera, berebiziko garrantzia izan zuen uhartediak, AEBko armadaren Ozeano Bareko ardatz bihurtu baitzen Pearl Harbour basea. 1941eko abenduaren 7an, Japoniako armadak Pearl Harbourko gerra-portua bonbardatu zuen. Galera gogorrak eragin zizkieten estatubatuarrei, eta, horren ondorioz, AEB zuzenean gerran sartu zen. 1959an, Hawaii AEBko estatu bihurtu zen; 50.a, hain zuzen.

UharteakAldatu

Uhartedia ekialdetik mendebaldera honako uharteek osatzen dute:

Uhartea Biztanleria (2000) Àzalera (km²) Dentsitatea Koordenatuak
Hawaii 148.677 10.432´52 14´3 19°30′N 155°30′W / 19.500°N 155.500°W / 19.500; -155.500
Maui 117.644 1.883´5 62´5 20°48′N 156°20′W / 20.800°N 156.333°W / 20.800; -156.333
Kahoolawe   115´5  

20°33′N 156°36′W / 20.550°N 156.600°W / 20.550; -156.600

Lanai 3.193 363´97 8´8 20°50′N 156°55′W / 20.833°N 156.917°W / 20.833; -156.917
Molokai 7.404 673´44 11´0 21°8′N 157°0′W / 21.133°N 157.000°W / 21.133; -157.000
Oahu 876.156 1.545´3 567´0 21°26′N 157°58′W / 21.433°N 157.967°W / 21.433; -157.967
Kaua'i 58.303 1.430´43 40´8 22°3′N 159°30′W / 22.050°N 159.500°W / 22.050; -159.500
Niihau 160 179´9 0´9 21°54′N 160°8′W / 21.900°N 160.133°W / 21.900; -160.133
Kaula   0´64   21°39′N 160°32′W / 21.650°N 160.533°W / 21.650; -160.533
Nihoa   0´70   23°3′N 161°55′W / 23.050°N 161.917°W / 23.050; -161.917
Necker   0,18  

23°34′N 164°42′W / 23.567°N 164.700°W / 23.567; -164.700

French Frigate Shoals   0´25  

23°45′N 166°10′W / 23.750°N 166.167°W / 23.750; -166.167

Gardner Pinnacles   0´02   25°1′N 167°59′W / 25.017°N 167.983°W / 25.017; -167.983
Maro uharria   0   25°25′N 170°35′W / 25.417°N 170.583°W / 25.417; -170.583
Laysan   4´11   25°50′N 171°50′W / 25.833°N 171.833°W / 25.833; -171.833
Lisianski   1´56   26°2′N 174°0′W / 26.033°N 174.000°W / 26.033; -174.000
Pearl eta Hermes   0´36   27°48′N 175°51′W / 27.800°N 175.850°W / 27.800; -175.850
Midway   6´2   28°13′N 177°22′W / 28.217°N 177.367°W / 28.217; -177.367
Kure   0´86   28°25′N 178°20′W / 28.417°N 178.333°W / 28.417; -178.333
GUZTIRA 1 211 537 16.639´44 72´8  

Hawaiiar ospetsuakAldatu

ErreferentziakAldatu

Ikus, gaineraAldatu

Kanpo estekakAldatu