Ireki menu nagusia

Wolofera[1] (Wolof) Mendebaldeko Afrikako hizkuntza da. Gertuko fula bezala, Niger-Kongo hizkuntzen Atlantiko-Kongo familiaren kidea da. Saharaz hegoaldeko Afrikako beste hizkuntzak ez bezala, wolofera ez da hizkuntza tonala.

Wolofera
Wolof
Wolof, gambian wolof.svg
Datu orokorrak
Lurralde eremua

 Senegal  Gambia

 Mauritania
Hiztunak 5,5 milioi (ama hizkuntza)
12,3 milioi (bigarren hizkuntza)
Ofizialtasuna Inon
Eskualdea Mendebaldeko Afrika
Araugilea CLAD (Centre de linguistique appliquée de Dakar)
Hizkuntza familia
entitate
objektu
objektu abstraktu
Languoid
hizkuntza
giza hizkuntza
Niger-Kongo hizkuntzak
Atlantic–Congo languages Itzuli
Senegambian languages Itzuli
Informazio filologikoa
Hizkuntza-tipologia subjektua aditza objektua
Alfabetoa latindar alfabetoa, Arabiar alfabeto eta Wolofal script Itzuli
Hizkuntza kodeak
ISO 639-1 wo
ISO 639-2 wol
ISO 639-3 wol
Ethnologue wol
Glottolog wolo1247 eta nucl1347
Wikipedia wo

HedaduraAldatu

 
Woloferaren hedadura historikoa

Wolofera Senegalgo hizkuntza nagusia da, herrialdeko biztanleriaren %40a den Wolof herriak ez ezik beste senegaldar askok ere mintzatua. Woloferaren dialektoak herrialdez herrialdez gain landatar eta herritar eskualdeen artean ere aldatzen dira. Dakarreko woloferak, adibidez, wolofera, frantses, arabiera eta ingeles pixka bat nahasten ditu. Woloferak europar hizkuntzetan bere eragina izan du, adibidez, Banana woloferazko hitza da.

Alfabetoa eta ahozkeraAldatu

Luzaz, wolofera idazteko arabiar alfabetoa erabili da. Noizbehinka idazki erlijiosoak idazteko erabiltzen bada ere, gaur egun latindar alfabetoa da hedatuena. Honako hizkiak dituzte:

Woloferako hizkiak
A B C D E Ë F G I J K L M N Ñ Ŋ O P Q R S T U W X Y
a b c d e ë f g i j k l m n ñ ŋ o p q r s t u w x y

Woloferan, bi kontsonante elkarrekin idatziz gero geminatu egiten dira; hau da, kontsonantea luzatu egiten da (katalanen "l·l"-a bezela, gazteleraz "El‿labio" esatean edo frantsesez "Elle‿l'a vue" esatean gertatzen den bezala).

Kontsonanteak:

  Ezpainbikariak Ezpain-
horzkariak
Ezpain-
belareak
Hobikariak Sabaikariak Belare Ubulareak
Leherkariak p (p) b (b)     t (t) d (d) c (c) ɟ (j) k (k) g (g) q (q)
Sudurkariak m (m)     n (n) ɲ (ñ) ŋ (ŋ)  
Aurresudurkarituak m̩b (mb)     n̩t (nt) n̩d (nd) ɲc (nc) ɲɟ (nj) ŋ̍k (nk) ŋ̍g (ng) ɴq (nq)
Dardarkariak       r (r)      
Igurzkariak   f (f)   s (s)   x~χ (x)  
Hurbilkariak     w (w)   j (y)    
Albokari       l (l)      

Woloferak euskarak baino bokal gehiago ditu. Bokal bera birritan idatziz gero, bokala luzatu egiten da.

AdibideakAldatu

Wolofera Euskara
(As)salaamaalekum !
Erantzuna: Maalekum salaam !
Bakea zurekin
Erantzuna: baita zurekin ere
Na nga def ? / Naka nga def ? / Noo def?
Erantzuna: Maa ngi fi rekk
Zelan?
Erantzuna: Ondo
Lu bees ?
Erantzuna: Dara (beesul)
Zer berri?
Erantzuna: Zaharrak berri
Ba beneen (yoon). Ikusi arte
Jërëjëf Eskerrik asko
Waaw Bai
Déedéet Ez
Fan la ... am ? Non dago ...?
Noo tudd(a)* ? / Naka nga tudd(a) ?
Erantzuna: ... laa tudd(a) / Maa ngi tudd(a) ...
Nola duzu izena?
Erantzuna: .... izena dut


ErreferentziakAldatu

  1. 53. araua - Munduko estatuetako hizkuntza ofizialak Euskaltzaindia . Noiz kontsultatua: 2011-6-3.

Kanpo estekakAldatu

Hizkuntza honek bere Wikipedia du: Bisita ezazu.