Kanfor

konposatu kimiko
Kanfor[1][2]
Identifikadoreak
CAS zenbakia 76-22-2 YesY, 464-49-3 (R) YesY, 464-48-2 (S) YesY
PubChem 2537, 9543187 (R), 10050 (S)
ChemSpider 2441 YesY, 7822160 (R) YesY, 9655 (S) YesY
UNII 5TJD82A1ET YesY
EC zenbakia 200-945-0
UN zenbakia 2717
DrugBank DB01744
KEGG D00098 YesY
MeSH Camphor
ChEBI CHEBI:36773 YesY
ChEMBL CHEMBL15768 YesY
IUPHAR ligand 2422
RTECS zbka. EX1225000
ATC kodea C01EB02
Beilstein Erreferentzia 1907611
Gmelin Erreferentzia 83275
3DMet B04729
Propietateak
Formula molekularra C10H16O
Masa molarra 152.23 g mol−1
Masa zehatza 152.120115134 g mol−1
Itxura Zuria, kristal garden
Dentsitatea 0.990 g cm−3
Fusio puntua

175-177 °C, 448-450 K, 347-351 °F

Irakite-puntua

204 °C, 477 K, 399 °F

Disolbagarritasuna uretan 1.2 g dm−3
Disolbagarritasuna azetona ~2500 g dm−3
Disolbagarritasuna azido azetiko ~2000 g dm−3
Disolbagarritasuna dietil eter ~2000 g dm−3
Disolbagarritasuna kloroformo ~1000 g dm−3
Disolbagarritasuna etanol ~1000 g dm−3
log P 2.089
Lurrun presioa 4 mmHg (at 70 °C)
Errotazio espezifikoa [α]D +44.1°
Arriskuak
EB sailkapena Sukoia FKaltegarria Xn
R-esaldiak R11 R22 Txantiloi:R36/37/38
S-esaldiak S16 S26
NFPA 704
NFPA 704.svg
2
2
0
Flash puntua 64 °C
Leherketa muga 3.5%
Harremana duten konposatuak
Harremana duten Ketonak Fenkono, Tujono
Harremana duten konposatuak Kanfeno, Pineno, Borneol, Isoborneol, Azido kanforsulfoniko
Kontrakoa esaten ez bada, emandako datuak baldintza normaletan (25 °C, 100 kPa) hartuak dira.
Erreferentziak

Kanforra formulako substantzia organiko zuria, solidoa, kristalinoa, lurrunkorra da. Usain sarkorra eta zapore berezia ditu[3]. Monoterpenoide bat da, lipido saponifikaezina beraz.

JatorriaAldatu

Kanfor arrunta kanforrondotik (Cinnamomum camphora) lortzen da. Kanforrondoa Asian eta Brasilen hazten da. Kanforra zuhaitzaren sustraia, zurtoina edo azala lurrunetan egosiz destilatzen da.

Erromero hostoetako oliotan ere asko dago, lipidoen %10-20a hartzeraino[4].

Historia eta etimologiaAldatu

 
Kanfor gatza.

Kanfor (gazteleraz alcanfor) izena arabierazko al-kāfūr hitzetik dator eta hau aldi berean malaysierazko Kapur hitzetik, honek "zuria" esan nahi du[5]. Sumatra uhartearen mendebaldean zegoen Barus itsasportutik esportatzen zen eta Kapur Barus izena erabiltzen zen sarritan produktua identifikatzeko.

XIX mendean zientzilari askok aztertu zuten eta Théophile-Jules Pelouze kimikari frantsesak 1840 urtean kanfor artifiziala lortu zuen. Erabateko sintesi artifiziala Gustaf Komppak lortu zuen 1903an Finlandian eta 1907an komertzializatu zuen[6].

ErabilerakAldatu

Hainbat erabilera ditu kanforrak:

  • Zeluloidearen eta lehergaien fabrikazioan erabiltzen da.
  • Medikuntzan, linimentu eta bestelako prestakinetan, ezaugarri antiseptiko eta anestesikoak dituelako. Orokorrean takikardia eragiten du (bihotza azkartzea), odol hodiak dilatatzea, arnasketa geldotzea eta diuretikoa da[7].
  • Intsektuentzako toxikoa da eta ondorioz intsektizida gisa erabiltzen da. Bestalde kanfor bolak armairutan ezartzen dira sitsak arropa jan ez dezan.
  • Sukaldaritza tradizionala: Arabiar tradizioan hamaika sukaldatze liburutan agertzen da jaki gozoen osagaien artean, hala X. mendeko al-Kitab al-Ṭabikh bilduman, nola XIII. mendeko sukalde liburu andaluziar anonimo batean ere[8].
  • Zeremonia hinduetan asko erabiltzen da[9].

ToxikologiaAldatu

Behar baino dosi handiagoan hartzen bada pozoitsua da. Bi gramoren ingestioak kalteak eragiten ditu gorputzean eta lau gramoko dosia hilkorra izan daiteke.

ErreferentziakAldatu

  1. The Merck Index, 7th edition, Merck & Co., Rahway, New Jersey, USA, 1960
  2. Handbook of Chemistry and Physics, CRC Press, Ann Arbor, Michigan, USA
  3. Mann JC, Hobbs JB, Banthorpe DV, Harborne JB (1994) Natural products: their chemistry and biological significance Longman Scientific & Technical 309-311 or. ISBN 978-0-582-06009-8.
  4. (Ingelesez) «Rosemary Uses, Benefits & Dosage - Drugs.com Herbal Database» Drugs.com . Noiz kontsultatua: 2018-12-23.
  5. «camphor | Search Online Etymology Dictionary» www.etymonline.com . Noiz kontsultatua: 2018-12-23.
  6. Duncan, Robert Kennedy (1911) Some chemical problems of today Harper & brothers . Noiz kontsultatua: 2018-12-23.
  7. «An inaugural dissertation on camphor: submitted to the examination of the Rev. John Ewing, S.S.T.P. provost ; the trustees & medical faculty of the University of Pennsylvania, on the 12th of May, 1797 ; for the degree of Doctor of Medicine» collections.nlm.nih.gov . Noiz kontsultatua: 2018-12-23.
  8. «Andalusian Cookbook: Table of Contents» www.daviddfriedman.com . Noiz kontsultatua: 2018-12-23.
  9. Bahadur, Om Lata (1996) The book of Hindu festivals and ceremonies New Delhi: UBS Publishers Distributors ltd 172-173 or. ISBN 978-81-86112-23-6.

Kanpo estekakAldatu