Kanfor

konposatu kimiko

Kanforra formulako substantzia organiko zuria, solidoa, kristalinoa, lurrunkorra da. Usain sarkorra eta zapore berezia ditu[1]. Monoterpenoide bat da, lipido saponifikaezina beraz.

Kanfor
Alcanfor-2D.svg
Formula kimikoa C₁₀H₁₆O
SMILES kanonikoa 2D eredua
InChl 3D eredua
Osatuta oxigeno eta karbono
Mota konposatu kimiko eta bicyclic monoterpenoids (en) Itzuli
Ezaugarriak
Dentsitatea
0,99 g/cm³ (20 °C)
Errefrakzio indiziea 1,47
Momentu dipolarra 2,95 D
Fusio-puntua 174 °C
174 °C
Irakite-puntua 204 °C (760 Torr)
Fusio-entalpia 2,95 D
Lurrun-presioa 0,2 mmHg (20 °C)
Masa molekularra 152,120115 u
Erabilera
Elkarrekintza Transient receptor potential cation channel, subfamily A, member 1 (en) Itzuli, Transient receptor potential cation channel subfamily V member 1 (en) Itzuli eta Transient receptor potential cation channel, subfamily V, member 3 (en) Itzuli
Rola local anti-infective agent (en) Itzuli
Arriskuak
NFPA 704
NFPA 704.svg
2
2
0
Lehergarritasunaren beheko muga 0,6 vol%
Lehergarritasunaren goiko muga 3,5 vol%
Denboran ponderatutako esposizio muga 2 mg/m³ (10 h, Ameriketako Estatu Batuak)
Flash-puntua 66 °C
IDLH 200 mg/m³
Eragin dezake camphor exposure (en) Itzuli
Identifikatzaileak
InChlKey DSSYKIVIOFKYAU-UHFFFAOYSA-N
CAS zenbakia 76-22-2
ChemSpider 2441
PubChem 2537
Reaxys 1907611, 6475830 eta 3196099
Gmelin 36773
ChEBI 83275
ChEMBL CHEMBL15768
NBE zenbakia 2717
RTECS zenbakia EX1225000
ZVG 510778
DSSTox zenbakia EX1225000
EC zenbakia 200-945-0
ECHA 100.000.860
MeSH D002164
KNApSAcK C00000135
UNII 5TJD82A1ET
KEGG D00098, C18369 eta C00809

JatorriaAldatu

Kanfor arrunta kanforrondotik (Cinnamomum camphora) lortzen da. Kanforrondoa Asian eta Brasilen hazten da. Kanforra zuhaitzaren sustraia, zurtoina edo azala lurrunetan egosiz destilatzen da.

Erromero hostoetako oliotan ere asko dago, lipidoen %10-20a hartzeraino[2].

Historia eta etimologiaAldatu

 
Kanfor gatza.

Kanfor (gazteleraz alcanfor) izena arabierazko al-kāfūr hitzetik dator eta hau aldi berean malaysierazko Kapur hitzetik, honek "zuria" esan nahi du[3]. Sumatra uhartearen mendebaldean zegoen Barus itsasportutik esportatzen zen eta Kapur Barus izena erabiltzen zen sarritan produktua identifikatzeko.

XIX mendean zientzilari askok aztertu zuten eta Théophile-Jules Pelouze kimikari frantsesak 1840 urtean kanfor artifiziala lortu zuen. Erabateko sintesi artifiziala Gustaf Komppak lortu zuen 1903an Finlandian eta 1907an komertzializatu zuen[4].

ErabilerakAldatu

Hainbat erabilera ditu kanforrak:

  • Zeluloidearen eta lehergaien fabrikazioan erabiltzen da.
  • Medikuntzan, linimentu eta bestelako prestakinetan, ezaugarri antiseptiko eta anestesikoak dituelako. Orokorrean takikardia eragiten du (bihotza azkartzea), odol hodiak dilatatzea, arnasketa geldotzea eta diuretikoa da[5].
  • Intsektuentzako toxikoa da eta ondorioz intsektizida gisa erabiltzen da. Bestalde kanfor bolak armairutan ezartzen dira sitsak arropa jan ez dezan.
  • Sukaldaritza tradizionala: Arabiar tradizioan hamaika sukaldatze liburutan agertzen da jaki gozoen osagaien artean, hala X. mendeko al-Kitab al-Ṭabikh bilduman, nola XIII. mendeko sukalde liburu andaluziar anonimo batean ere[6].
  • Zeremonia hinduetan asko erabiltzen da[7].

ToxikologiaAldatu

Behar baino dosi handiagoan hartzen bada pozoitsua da. Bi gramoren ingestioak kalteak eragiten ditu gorputzean eta lau gramoko dosia hilkorra izan daiteke.

ErreferentziakAldatu

  1. Mann JC, Hobbs JB, Banthorpe DV, Harborne JB. (1994). Natural products: their chemistry and biological significance. Longman Scientific & Technical, 309-311 or. ISBN 978-0-582-06009-8.
  2. (Ingelesez) «Rosemary Uses, Benefits & Dosage - Drugs.com Herbal Database» Drugs.com . Noiz kontsultatua: 2018-12-23.
  3. «camphor | Search Online Etymology Dictionary» www.etymonline.com . Noiz kontsultatua: 2018-12-23.
  4. Duncan, Robert Kennedy. (1911). Some chemical problems of today. Harper & brothers . Noiz kontsultatua: 2018-12-23.
  5. «An inaugural dissertation on camphor: submitted to the examination of the Rev. John Ewing, S.S.T.P. provost ; the trustees & medical faculty of the University of Pennsylvania, on the 12th of May, 1797 ; for the degree of Doctor of Medicine» collections.nlm.nih.gov . Noiz kontsultatua: 2018-12-23.
  6. «Andalusian Cookbook: Table of Contents» www.daviddfriedman.com . Noiz kontsultatua: 2018-12-23.
  7. Bahadur, Om Lata. (1996). The book of Hindu festivals and ceremonies. New Delhi: UBS Publishers Distributors ltd, 172-173 or. ISBN 978-81-86112-23-6.

Kanpo estekakAldatu