T linfozito

T linfozitoa edo T zelula linfozito mota bat da, zelulen bidezko erantzun immunitarioaren arduraduna. T linfozitoak Immunitate-sistemaren funtsezko elementuak dira, immunitate zelularrean ez ezik, antigorputzen bidezko immunitatean ere oso zeregin garrantzitsua burutzen dutelako.[1] Hezur-muinean sortzen dira eta timoan garatzen.[2] Beste linfozitoek ez bezala, TCR (T Cell Receptor) izeneko hartzailea dute mintz plasmatikoan.

T linfozito
Healthy Human T Cell.jpg
Xehetasunak
Honen parte immunitate-sistema
Kokapena odola
sistema linfatikoa
Identifikadoreak
Latinez '
MeSH A15.145.229.637.555.567.569 eta A15.382.490.555.567.569 A11.118.637.555.567.569, A15.145.229.637.555.567.569 eta A15.382.490.555.567.569
TH H2.00.04.1.02007
FMA 62870
Terminologia anatomikoa

T linfozito motakAldatu

Funtzioaren arabera, T linfozito mota desberdinak deskribatu dira:

  • T linfozito zitotoxikoak (Tc), CD8+ ere deituak, mintz plasmatikoaren azalean CD8 glukoproteina dutelako; gauza dira birusek edo beste mikrobio batzuek -zelula barneko parasito direnak- infektatutako zelulak ezagutzeko eta suntsitzeko.[3] Infektatutako zelularen azaleko MHC I hartzaileari lotutako peptido motz bat (8-11 aminoazido) hautematen dutenean aktibatzen dira. Aktibatu ondoren, infektatutako zelularen apoptosia eraginen dute, zitotoxinak (perforina, granzima) isuriz edo zelulen arteko kontaktu zuzenaren bidez.[4] Zelula tumoralak ere suntsitzen dituzte CD8+ linfozitoek, eta transplantatutako organoen zelulen aurka ere jarduten dute (errefusaren arduradunak dira).
  • T linfozito laguntzaileak (Th); B linfozitoen garapenean parte hartzen dute, hauek antigorputzak sor ditzaten, eta baita T linfozito zitotoxikoen eta makrofagoen aktibazioan ere.[5] CD4+ ere deitzen zaie, mintz plasmatikoaren azalean CD4 glukoproteina dutelako. Zelula antigeno-aurkezleek, MHC II hartzailearen bitartez, antigeno peptidiko bat aurkezten dietelarik aktibatzen dira. Aktibatu ondoren, azkar zatitzen dira, eta erantzun immunitarioa erregulatzen duten zitokinak jariatzen dituzte. Hiru azpimota nagusi daude: Th1, Th2 eta Th17.[4]
  • Oroimen T linfozitoak; garrantzi handikoak hartutako erantzun immunean. Patogeno baten infekzioaren ondorioz aktibatuak, bizi luzekoak dira, eta erantzun azkarra eman dezakete patogeno bera berriz hautematen badute. CD4+ edo CD8+ izan daitezke, eta CD45RO molekula izaten dute azalean. Oroimen T linfozito efektoreak (Tem) eta oroimen T linfozito zentralak (Tcm) bereizten dira.[8][9]

GarapenaAldatu

 
T linfozitoen aktibazio prozesua

T linfozitoen zelula progenitoreak hezur-muinean sortzen dira. Sortu ondoren heldugabeak dira, eta ezin dira B linfozitoetatik bereizi. Odolaren bidez timora joaten dira zelula aitzindari horiek, eta bertan heltzen. Timoan dagoen heldugabeko linfozitoari timozito deritzo. Iritsi berriko timozitoak CD4/CD8 negatibo bikoitzak dira baina, TCR hartzaileen geneen berrantolaketaren ondoren, positibo bikoitz bihurtzen dira. Ondoren, aukeraketa positiboa gertatzen da CD4+/CD8+ linfozitoen gainean: MHC I edo MHC II hartzaileei era egokian lotzen diren timozitoei biziraupen-kinada ematen zaie; MHC I molekulekin ongi elkarrekiten duten zelulak CD4-/CD8+ bilakatuko dira, eta MHC I molekulekin ongi elkarrekiten dutenak CD4+/CD8-.[10] MHC molekulei lotzen ez direnek, berriz, apoptosia pairatuko dute.[4]

Heltze-prozesuaren azken urratsa aukeraketa negatiboa da: MHC-berezko antigeno konplexuari gehiegizko afinitatearekin lotzen diren timozitoei apoptosi-kinada emanen zaie; gainerakoak CD8+ edo CD4+ T linfozito bilakatuko dira. Aukeraketa negatiboaren bitartez autotolerantzia lortzen da, alegia, norberaren antigenoekin ez elkarrekitea. Heltze-prozesu hau oso zorrotza da, eta hasierako timozitoetatik % 2k besterik ez du gainditzen.[4] Timoan heldu ondoren, T linfozito guztiak odolera eta linfara abiatzen dira, eta gongoil linfatikoetan metatzen.

AktibazioaAldatu

Antigeno batekin topo egiten dutenean lortzen dute T linfozitoek erabateko heldutasuna, orduan aktibatzen baitira. Aktibatzen diren lehenengo linfozitoak Th linfozitoak dira.[11] Mikrobio inbaditzaile bat gure organismoan sartzen denean, makrofagoek edo zelula dendritikoek mikrobio hori irentsi eta gero bere antigenoak aurkezteen dizkiete Th linfozitoei. Th linfozitoek proteina berezi batzuk dituzte euren azaletan (ez dira antigorputzak). Th linfozito ugari daude organismoan, milioika, bakoitzak bere berezko proteinak ditu azalean. Immmunitate humoralean legez, antigeno arrotzak berarekin gehien konplementatzen den Th linfozito mota bat hautatuko du, azaleko proteinak hobekien akoplatzen diren antigeno horrekin dituena.

Antigenoak aukeratutako Th linfozitoen klona aktibatu eta oso azkar ugalduko da. Ugaltzeaz gain, aktibatzen denean klon horrek zitokinak askatzen ditu.[12] Zitokinek funtsezko zeregina burutzen dute partikula arrotzak suntsitzeko: Tc linfozitoak, B linfozitoak eta makrofagoak aktibatzen dituzte, horiek bern lan suntsitzailea burutu dezaten. T linfozito guztiek zitokinak ekoizten dituzte.

T linfozitoak eta hiesaAldatu

Hiesaren birusak (GIBak) immunitate-sistema nabarmen ahultzen du, eta immunoeskasia larria eragiten du infektatutako gizabanakoetan. T linfozitoak (batez ere linfozito laguntzaileak, Th) suntsitzen ditu birus horrek, immunitate humoralean zein zelularrean funtsezko zeregina burutzen duten linfozitoak (gogoratu Th linfozitoak antigeno arrotzak identifikatzen eta erantzun immunea abiatzen lehenak direla).

HIESa fase oso garatuan duten gaixoek T linfozito CD4+ gutxi dituzte [13]

T linfozitoak eta minbiziaAldatu

Immunitate-sistemak funtsezko zeregina burutzen du minbiziaren prebentzioan, NK zelulen eta T linfozitoen bidez (zelula hauek minbizidun zelulak ezagutu eta suntsitzen baitituzte). Tumore baten zelulek zelula normaletan agertzen ez diren azaleko antigenoak dituzte. Immunitate-sistemak antigeno horiek arrotzatzat hartzen ditu eta antigeno horiek dituzten zelulei eraso egiten die. Erasotzeko erabiltzen dituen elementuak makrofagoak, NK zelulak eta T linfozitoak dira.[14]

NK zelulak, bereziki, oso aktiboak dira zelula gaiztoak suntsitzeko, T linfozito laguntzaileekin batera.[15][16] Batzuetan zelula gaiztoen aurkako antigorputzak ere sortzen dira, konplementu sistema aktibatzen dutenak lisia eragiteko.[17][18]

Immunozaintzaren teoriak dioenez zelula gaiztoak eta tumoreak sarri sortzen dira gorputzean, baina immunitate-sistemaren elementuek zelula horiek deusestatzen dituzte tumorea sortu aurretik. Teoria horren aldeko argudio nagusia da pertsona immunogutxituek (HIESa dutenek, botika immunosupresoreak hartzen dituztenek, adineko jendeak -T linfozito gutxiago dutenek[19]-...) minbizia errazago pairatzen dutela immunitate-sistema normala dutenek baino.[20]

Zahartu ahala, minbizia pairatzeko probabilitatea areagotu egiten da. Horren arrazoia honako hau izan liteke: timoa, T linfozitoak sortzeko ezinbestekoa den organoa, urteak bete ahala endekatu egiten da: umeengan lortzen du organo horrek bere tamainarik handiena, baina gero atrofiatzen da eta zahartzaroan oso txikia da. Horrenbestez, aro horretan T linfozitoen kopurua asko murrizten da eta immunozaintzaren eraginkortasuna (hots, tumoreak detektatzeko eta suntsitzeko ahalmena immunitate-sistemaren bidez) nabarmen jaisten da [21]

ErreferentziakAldatu

  1. Euskalterm: T linfozito, euskadi.eus
  2. Alberts, B., Johnson, A., Lewis, J., Raff, M., Roberts, K., Walter, P.. Lymphocytes and the Cellular Basis of Adaptive Immunity. Molecular Biology of the Cell, Garland Science, New York, 1367 . Noiz kontsultatua: 2020-5-31.
  3. Sistema inmunologikoaren osagaiak: zelulak eta organoak. Lur Entziklopedia Tematikoa, CC-BY 3.0, euskara.euskadi.eus . Noiz kontsultatua: 2020-5-29.
  4. a b c d Azkargorta Mugika, Mikel. E2F2 transkripzio-faktorearen funtzioa aztertzeko hurbilketa proteomikoa. Euskal Herriko Unibertsitatea, 2010, euskara.euskadi.net . Noiz kontsultatua: 2020-5-29.
  5. McHeyzer-Williams, L., Malherbe, L., McHeyzer-Williams, M.. Helper T Cell-Regulated B Cell Immunity. Current Topics in Microbiology and Immunology, 2006; 311:59-83, doi: 10.1007/3-540-32636-7_3., pubmed.ncbi.nlm.nih.gov . Noiz kontsultatua: 2020-5-29.
  6. Bettelli, E., Carrier, Y., Gao, W. et al.. Reciprocal developmental pathways for the generation of pathogenic effector TH17 and regulatory T cells. Nature, 441, 235–238 (2006), doi: 10.1038/nature04753., nature.com . Noiz kontsultatua: 2020-5-29.
  7. Corthay, A.. How do Regulatory T Cells Work?. Scandinavian Journal of Immunology, 2009ko urria, 70(4): 326–336, ncbi.nlm.nih.gov . Noiz kontsultatua: 2020-5-31.
  8. Devi, Mani, Vijayalakshmi, Dhanaraj, Dhivya, Kumar, Janane, Murali. Memory T Cells (CD45RO) Role and Evaluation in Pathogenesis of Lichen Planus and Lichenoid Mucositis. Journal of Clinical and Diagnostic Research, 2017ko maiatza, 11(5): ZC84–ZC86, doi: 10.7860/JCDR/2017/26866.9930, ncbi.nlm.nih.gov . Noiz kontsultatua: 2020-5-31.
  9. Altuna, Jon. Oroimen immunologikoa. Euskal Herriko Unibertsitatea, studocu.com . Noiz kontsultatua: 2020-5-31.
  10. Zerrahn, Jens, Held, Werner, Raulet, David H.. The MHC Reactivity of the T Cell Repertoire Prior to Positive and Negative Selection. Cell, 88 (5): 627–636, doi: 10.1016/S0092-8674(00)81905-4, cell.com . Noiz kontsultatua: 2020-6-1.
  11. Ingraham, J. eta Ingraham, C.: Introducción a la Microbiología vol. II, Ed. Reverté (1998), 415-416 orr. ISBN: 84-291-1871-3
  12. Alberts, Bruce; Alexander Johnson, Julian Lewis, Martin Raff, Keith Roberts, and Peter Walters (2002) Molecular Biology of the Cell, 4th edition New York and London: Garland Science ISBN: 0-8153-218-1
  13. MedLine Plus
  14. Gorka Larrinaga, Iker Badiola eta José Ignacio López Tumorearen mikroingurunean ezkutaketan jolasten Zientzia Kaiera(2018)
  15. Castelli C, Rivoltini L, Andreola G, Carrabba M, Renkvist N, Parmiani G (2000). «T cell recognition of melanoma-associated antigens». J Cell Physiol 182: 323-31
  16. Romero P, Cerottini JC, Speiser DE (2006). «The human T cell response to melanoma antigens». Adv Immunol. 92: 187-224
  17. Guevara-Patino JA, Turk MJ, Wolchok JD, Houghton AN (2003). «Immunity to cancer through immune recognition of altered self: studies with melanoma». Adv Cancer Res. 90: 157-77
  18. Renkvist N, Castelli C, Robbins PF, Parmiani G (2001). «A listing of human tumor antigens recognized by T cells». Cancer Immunol Immunother 50: 3-15
  19. Saavedra D., García B Inmunosenescencia: efectos de la edad sobre el sistema inmune Revista Cubana de Hematología, Inmunología y Hemoterapia (2014)
  20. Ingraham, J. eta Ingraham, C.: Introducción a la Microbiología vol. II, Ed. Reverté (1998), 443 orr. ISBN: 84-291-1871-3
  21. Saavedra D., García B. Inmunosenescencia: efectos de la edad sobre el sistema inmune Revista Cubana de Hematología, Inmunología y Hemoterapia

Kanpo estekakAldatu