Elias Cairel

Elias Cairel (baita ere Elias Cayrel, Cairels, Carelz edo Caire) XIII. mende hasierako Proventzako trobadore ospetsua izan zen. Oso datu gutxi gordetzen dira hari buruz.

Elias Cairel
BnF ms. 12473 fol. 91 - Elias Cairel (1).jpg
Bizitza
Jaiotza Sarlat-la-Canéda, XII. mendea
Herrialdea  Frantzia
Heriotza Sarlat-la-Canéda, 1222 (egutegi gregorianoa) ( urte)
Hezkuntza
Hizkuntzak okzitaniera
Jarduerak
Jarduerak Trobadorea, poeta eta musikagilea
Mugimendua medieval music (en) Itzuli
Elias Cairelen eskuizkribua, Frantziako Liburutegi Nazionala.
Elias Cairel.

BiografiaAldatu

1204 eta 1222 aritu zen musikari gisa eta Sarlat (Dordoina) jaio eta hil zen. Lanbidez urregina zen baina, poesiaz liluratuta, mundua ezagutzea erabaki zuen. 1190tik aurrera, Proventzako poeta asko ipar Italiako gorte aberatsetara joan ziren, han arrakasta izateko aukera handiak baitzeuden. Joera hori 1208an Albitarren aurkako Gurutzadaren hasierarekin indartu egin zen. Carel Laugarren Gurutzadarekin batera Tesalonikako Erresumara joan zen. Ondoren Espainiara joan zen, Alfontxo IX.aren gortera (1210-11) eta Lombardiara (1219-1222/24).[1]

Bere obraren 14 testu gordetzen dira: hamar trobadore-kantak, tençon bat, descort bat,sirventes bat eta gurutzadako kanta bat. Haren biografia hiru eskuliburuetan jasotzen da; laugarren batean beste hiruren bertsioen zuzenketa jaso izan zen. Biografia horietan esaten da musikari eta kantari bezala txarra zela baina musikagile bezala "letrak eta abesti onak idatzi zituela".[2] Hiltzekotan zegoenean, antza, Errumaniatik Sarlatera itzuli zen.

Bere biografietan emakume baten izena jaso zen, Ysabella; haren pertsonaliateari buruz teoria desberdinak daude: batzuen ustez goi mailako Italiako edo Greziako noblea izan zitekeen; besteen ustez, gazte garaian Cairelek Périgorden ezagutu zuen neska gaztea.

LanakAldatu

CansósAldatu

  • Abril ni mai non aten de far vers
  • Ara no vei puoi ni comba
  • Estat ai dos ans (dedicada a Ysabella)
  • Freit ni ven, no·m posc destreigner
  • Lo rossinhols chanta tan dousamen
  • Mout mi platz lo doutz temps d'abril (Ysabellari eskainita)
  • Per mantener joi e chant e solatz
  • Si cum cel qe sos compaignos
  • So qe·m sol dar alegranssa
  • Totz mos cors e mos sens (Ruízi eskainita)

Cansó de CruzadaAldatu

  • Qui saubes dar tan bo conselh denan

DescortAldatu

  • Qan la freidors irais l'aura dousana

SirventésAldatu

  • Pois chai la fuoilla del garric

TençonAldatu

  • N'Elyas Cairel, de l'amor (Ysabellarekin)

Beste trobadoreen berari egotzitako konposizioakAldatu

BibliografiaAldatu

  • Aubrey, Elizabeth. The Music of the Troubadours. Indiana University Press, 1996. ISBN 0-253-21389-4.
  • Bertoni, Giulio. I Trovatori d'Italia: Biografie, testi, tradizioni, note. Roma: Società Multigrafica Editrice Somu, 1967 [1915].
  • Bruckner, M. T.; Shepard, L. y White, S. Songs of the Women Troubadours. New York: Garland Publishing, 1995. ISBN 0-8153-0817-5.
  • Egan, Margarita (ed. y trad.) The Vidas of the Troubadours. New York: Garland, 1984. ISBN 0-8240-9437-9.
  • Gaunt, Simon, and Kay, Sarah. "Appendix I: Major Troubadours" (pp. 279-291). The Troubadours: An Introduction. Simon Gaunt and Sarah Kay, ed. Cambridge: Cambridge University Press, 1999. ISBN 0-521-57473-0.
  • Jaeschke, Hilde, ed. Der Trobador Elias Cairel. Berlin: Emil Ebering, 1921. Archive.org
  • Martín de Riquer. Los trovadores: historia literaria y textos. 3 liburuki. Bartzelona: Planeta, 1975.

ErreferentziakAldatu

  1. Guy Penaud, Les troubadours périgordins, Périgueux, La Lauze Éd., 2001, 163 or., 81 or.
  2. Aubrey, 28-29.

Kanpo estekakAldatu