Latitudearen historia

Latitudearen historia geodesiaren historiari lotuta dago. Latitudea beharrezkoa da esplorazioan, bereziki itsasoetan barrena egindako bidaietan. Antzinako Greziarrek Piteas esploratzaileak —Britainia Handira eta haratago bidaiatu zuen— egindako latitude-neurketen emaitzak aztertu zituzten, Artikoko Zirkulu Polarrera (gauerdiko eguzkia behatuz). Latitudea neurtzeko hainbat metodo erabili zituzten, hala nola eguzkiak eguerdian zeru-ertzean duen altuera, gnōmōn batez neurtua (jatorrian interpretea edo epailea esan nahi zuen hitza), udako solstizioko egunaren iraupena eta neguko solstizioko eguzkiaren goratzea.

Marino Tirokoa greziarra (70-130) lehena izan zen bere mapetako leku bakoitzari latitude bat eta longitude bat esleitzen.

IX. mendearen amaieratik, Kamal arabiarra ekuatoreko eskualdeetan erabiltzen zen Polarisen altuera horizontearen gainean neurtzeko. Tresna hau Polaris ostertzetik gertu dagoen latitudeetan bakarrik erabil zitekeen.

Marinel astrolabioa, Eguzkiaren angelua zeruertzetik eguerdira ematen duena, edo gauean ezagutzen den izar baten angelua, XV. mendetik XVII. mendera arte erabili zen, gutxi gorabehera. Eguzkiaren behaketak, Polarisen ordez, hego hemisferioko latitudea neurtzeko aukera ematen zuen, baina eguzki-deklinazioko taulak erabiltzea eskatzen zuen. Taularik ospetsuenetako bat, baina ez lehena, 1496an Abraham Zacuto judu gaztelarrak argitaratu zuen, garai hartan Portugalen erbesteratua[1].

Makulua, itzal baten luzera neurtzen duena, XVI. mendetik aurrera erabili zen eta Davisen koadrantea bezalako hobekuntza iteratiboak ikusi zituen. Oktante eta sestante primitiboarekin batera erabiltzen ziren; sestantea nagusitu zen azkenean, eta gaur egun ere erabiltzen da. Isaac Newtonek (1643-1727) aipatu zuen sestantea argitaratu gabeko idazkietan, eta John Hadleyk (1682-1744) eta Thomas Godfreyk (1704-1749) aplikatu zuten lehen aldiz 1730 inguruan.

ErreferentziakAldatu

  1. Matos, Jorge Semedo de. Tábuas Solares na náutica portuguesa dos séculos XV e XVI. (Noiz kontsultatua: 2022-05-30).

Kanpo estekakAldatu