«Protohistoria»: berrikuspenen arteko aldeak

ez dago edizio laburpenik
t (Robota: Aldaketa kosmetikoak)
'''Protohistoria''' [[historiaurrea]]ren eta historiaren arteko trantsizio aldia da, ahozko tradizioetatik jasotako argibideak dituena.<ref>{{erreferentzia|egilea=[[Euskaltzaindia]]|url= https://www.euskaltzaindia.eus/index.php?sarrera=protohistoria&option=com_hiztegianbilatu&view=frontpage&lang=eu|izenburua=Euskaltzaindiaren Hiztegia}}</ref> Historiaurrea bukatu zenetik historia (idazkera) hasi arteko aldiari esaten zaio protohistoria; historiaren atariko aldia da, beraz. Dena den, ez du ez [[kronologia]] zehatzik eta ez kokaleku jakinik, zeren eta, [[Ekialde Hurbil]]ean lehen zibilizazioak eta idazkerak sortu ziren garai bertsuan, [[Europa]] [[Eneolitos|Eneolitoan]]ean bizi baitzen. Beraz, EuropanEuropako herri gehienetan, oro har, Bigarren [[Burdin Aroa]]n (K.a.eamten 500.da urteprotohistoria; inguruan)Ekialdeko amaituEuropa zenmediterraneoan protohistoria;lehenago eta [[Euskal Herria]]n, berriz, erromatarrak sartu ziren garaian, bigarren burdin aroaren amaieran alegia.
 
Ez da "aro" jakin bat, besteak diren moduan: brontze aroa, burdin aroa, antzinaroa, erdi aroa... kontzeptu historiografiko gisa erabiltzen da batez ere. Protohistoria ideia, idazkeraren lehen urratsekin dago lotutua erabat. Idatzitako iturrietan, eskualde edo herri bati buruzko lehen berriak ematen direnean, edota herri horrek idazten hasten denean, informazioa oso apurra eta sakabanatua izan ohi da eta horregatik, metodo arkeologikoak pisu handia du oraindik ikerketetan. Une horretan, banako pertsonai batzuren eta herrien izenak ezagutzen hasten gara, nahiz eta horiek kokatzea eta identifikazioa zaila izaten den.
 
== Protohistoria Euskal Herrian ==
Erromatar historialarien ([[Estrabon]], [[Ptolomeo]] eta, [[Plinio Zaharra|Plinioren]] eta [[Julio Zesar]]) izkribuak dira Euskal Herriko protohistoriaren iturri nagusiak. Haien arabera, garai hartan Euskal Herria sei leinu nagusitan banatua zegoen; [[akitaniar]]rak, [[baskoi]]ak, [[barduliar]]rak, [[karistiar]]rak, [[autrigoi]]ak eta [[beroi]]ak. Akitaniarren lurraldea Behe Pirinioetatik [[Landak|Landetaraino]] iristen zen; baskoien eremuak [[Nafarroa]] eta [[Gipuzkoa]]ko ipar-ekialdeko muturra ([[Pasaia]] eta [[Bidasoa]]ko harana) hartzen zituen, eta, ekialdetik, [[Zaragozako probintzia|Zaragozako]] eta [[Huescako probintzia|Huescako probintzietaraino]] iristen ziren haien mugak; barduliarren lurraldea oraingo ia Gipuzkoakoa zenosoa, Araba ekialdea eta agian, Nafarroa mendebaldeko zati batean zablatzen diren; karistiarren eremua [[Deba]] ibaitik [[Nerbioi]] ibairaino hedatzen zen iparraldetik eta [[Arabako lautada]]rairo iristen zen hegoaldean; autrigoien lurraldea [[Bizkai]]ko [[Enkarterri]]etan kokatzen zen eta Arabako sartaldea eta [[Burgosko probintzia]]ko zenbait ibar ere hartzen zituen; beroiak gau egungo [[Errioxa]] inguruan bizi ziren.
 
== Erreferentziak ==
3.064

edits