«Zuri»: berrikuspenen arteko aldeak

45 bytes removed ,  Duela 4 hilabete
t
Robota: Aldaketa kosmetikoak
t (Robota: Aldaketa kosmetikoak)
 
| h = -° | s = 0 | v = 100
}}
'''Zuria''' edo '''txuria''' [[argi ikusgai]]eko [[Kolore|koloreenkolore]]en nahasketa da. Gorputz batek espektro ikusgaieko argi guztia islatzen badu, honek duen kolorea da. Batzuetan kolore akromatikotzat hartzen da, [[beltz]]arekin batera.
 
[[Isaac Newton]]-ek aurkitu zuen, [[beira]] batetik, [[argi]] zuri bat pasatzerakoan, kolorea sortzen duten beste kolore guztietan deskonposatzen zela ikusterakoan. Fenomeno honek, [[dispertsio (argipena)|dispertsio]] izena hartzen du.
 
== Etimologia ==
Adituen ustez,<ref>{{erreferentzia|izena=Joseba A.|abizena=Lakarra|urtea=2019|izenburua=Euskal Hiztegi Historiko-Etimologikoa (EHHE-200)|argitaletxea=Euskaltzaindia|orrialdea=670|orrialdeak=|ISBN=978-84-946477-8-9|hizkuntza=eu|egilea2=Manterola, Julen|egilea3=Segurola, Iñaki}}</ref> ''zur'' erroa eta *''-i'' [[partizipio]]-[[Atzizki|atzizkiaatzizki]]a bereizi behar dira hitzaren osaeran, inguruko [[Erdara|erdaretako]] zenbait kolore-izenetan ere gertatzen den bezala (ikus [[Gaztelania|gaztelaniazkogaztelania]]zko ''morado'' edo [[Frantses|frantsesezkofrantses]]ezko ''rosée'' partizipioak). Ez da harritzekoa, kontuan hartuta [[Adjektibo|adjektiboakadjektibo]]ak sortzeko ohiko baliabidea dela partizipioena (ikus euskaran bertan [[gorri|''gorri'']] eta [[hori|''hori'']] kolore-izenak).
 
Erroak lotura zuzena luke egun ere erabiltzen den ''zur'' «zuhaitzen gaia, lantzeko egurra» hitzarekin. Hitzaren adiera ezberdinak eta ''zuritu'' «kolore zuria eman/hartu; azala kendu» eratorriarenak kontuan hartuta (bi partizipio markarekin, ''baltzitu'' «belztu», ''hotzitu'' «hoztu» eta abarrek bezalaxe), jatorrizko esanahia «zuritua, azalik gabea» zatekeen, eta handik «(egur) zurituaren kolorekoa» ([[Azkue]]<nowiki/>k ''como la madera'' dio) > «kolore argiko, zuri». Era berean, «ahul» eta «alfer» adierak azal gogorrik ez izatearekin lot daitezke, eta «faltsu», beharbada, pertsonaren «(ustezko) garbitasunarekin», ''zuritu'' «garbitu» (> «hutsegitea justifikatu, errugabetu») esanahiari lotuta.