Egun-argi

eguzkiak argitzen duen denbora

Eguna edo egun-argia eguzkiak argitzen duen denbora.[1] Eguzkia tokiko horizontean agertzen denean gertatzen da eguna, hau da, Eguzkira begiratzen duen planetaren edozein egoeratan. Egunez, behatzaile batek zeharkako eguzki-argia ikusten du argitan dagoen bitartean, argitasuna barne.

Egun-argiko zerua hodeiekin

Beste satelite eta satelite natural batzuek ere, lehen mailako gorputz argitsu batekin, tokiko kometa batekin adibidez, harremanetan jartzen direnek, egun motaren bat izaten dute, baina artikulu honek Lurreko egunari buruz dihardu nagusiki.

«Gau» hitza Lurrak bere ardatzean bira osoa ematen ematen ematen ematen duen denborari dagokion 24 orduko aldia deskribatzeko ere erabiltzen da. Hala ere, bi esanahiek adjektibo desberdinak erabiltzen dituzte eta zentzu horretan «egunekoa» erabiltzen da «egunerokoa» ren ordez. Greziar mitologian eguna Hemerak pertsonifikatzen zuen eta gaua bere alaba Nixek.

EzaugarriakAldatu

Eguzkiak une oro Lurraren erdia, gutxi gorabehera, argitzen du. Zuzeneko argiztapenaren mende dagoen eremua planetaren erdia da ia, baina zeharkako argiztapenaren irismena zabaltzen duten atmosferako eta bestelako efektuen ondorioz, zuzeneko edo zeharkako argiztapenak estalitako planetaren eremua azaleraren erdia baino gehixeago iristen da.

Egunak edozein puntutan esperimentatzen duen Lurraren hemisferioa etengabe aldatzen da planeta bere ardatzean biratzen den heinean. Lurraren errotazio-ardatza ez da bere orbitaren planoarekiko perpendikularra Eguzkiaren inguruan (eguzki-argiaren norabidearekiko paraleloa dena); beraz, egunaren iraupena planetaren puntu batetik bestera aldatzen da. Gainera, errotazio-ardatza nahiko finkoa denez izarrekin alderatuta, eguzkiarekiko mugitzen da planetak izarra orbitatzen duen heinean. Horrek urtaroko aldaketak sortzen ditu egunaren iraupenean planetaren azaleraren puntu gehienetan.

Eguna, gainazaleko behatzaile baten ikuspuntutik, gutxi gorabehera egunsentiaren arteko aldian definitzen da, Lurraren ekialderanzko errotazioak Eguzkiaren diskoa horizontearen gainetik agertzea eragiten duenean, eguzkia sartu arte, Lurraren etengabeko errotazioak Eguzkiaren diskoa mendebalderantz horizontetik behera desagertzea eragiten duenean. Eguzkia Lurretik ikusitako argi-halo bat denez, argi-iturri puntual bat baino gehiago, egunsentia eta ilunabarra ez dira berehalakoak, eta bien definizio zehatza testuinguruaren arabera alda daiteke. Gainera, Lurraren atmosfera gehiago kurbatzen da eta Eguzkiaren argia lausotzen du, eta eguzkia ateratzeko eta sartzeko epea luzatzen du. Eguzkia sartu ondoren eta egunsentia baino lehen, Eguzkiaren zeharkako argiak Lurraren zerua argitzen du, eta aldi horri askotan ilunabarra esaten zaio. Zenbait taldek, hala nola lurreko astronomoek, ez dute uste eguna benetan amaitu denik Eguzkiaren diskoa Lurraren horizontearen oso azpitik egon arte, zeharkako argiztapenaren ondorioz.

ErreferentziakAldatu

  1. Euskaltzaindia. Egun. in: Euskaltzaindiaren Hiztegia..

Kanpo estekakAldatu