«Monosakarido»: berrikuspenen arteko aldeak

573 bytes added ,  Duela 2 urte
ez dago edizio laburpenik
'''Monosakaridoak''' ([[greziera]]tik ''monos'', "''bakar"'' eta ''sacchar'', "''azukre''") [[karbono hidrato]]en [[monomero]]ak dira. [[Disakarido]]en antzera [[azukre]]tzeko gaitasuna dute eta [[ur]]etan disolbatzen dira.
 
[[Karbono]] katearen luzeraren arabera sailkatzen dira:
* [[Triosa]]k (3 karbono): C<sub>3</sub>H<sub>6</sub>O<sub>3</sub> ([[glizeraldehido]]a)
* [[Tetrosa]]k (4 karbono): C<sub>4</sub>H<sub>8</sub>O<sub>4</sub> ([[eritrosa]], [[treosa]], [[treulosa]])
* [[Pentosa]]k (5 karbono): C<sub>5</sub>H<sub>10</sub>O<sub>5</sub> ([[desoxirribosa]] ,[[erribosa]], [[arabinosa]], [[xilosa]], [[lixosa]])
* [[Hexosa]]k (6 karbono): C<sub>6</sub>H<sub>12</sub>O<sub>6</sub> ([[alosa]], [[altrosa]], [[glukosa]], [[manosa]], [[gulosa]], [[idosa]], [[galaktosa]], [[talosa]], [[psikosa]], [[fruktosa]], [[sorbosa]], [[tagatosa]])
* [[Heptosa]]k (7 karbono) C<sub>7</sub>H<sub>14</sub>O<sub>7</sub> [[sedoheptulosa]].
 
== Egitura ==
Forma ziklikoa duten monosakaridoetako karbono anomerikoko OH-ak beste molekula baten hidroxilo batekin erreakziona dezake, [[azetal]]ak eratuz. Konposatu hauei glikosido izena ematen zaie eta ez dute ez mutarrotazio ez erredukzio ahalmenik. Ouabaina eta amigdalina moduko glukosidoak oso toxikoak izan ohi dira eta problema asko sortzen dituzte garatzeko bidean diren herrialdeetan.
 
== Sailkapena ==
{| class="wikitable"
|-
! Karbono kopurua !! Izaera !! Monosakaridoak
|-
| rowspan=2 | [[Diosa]]<br/>(C<sub>2</sub>H<sub>4</sub>O<sub>2</sub>) || [[aldosa|aldodiosa]] || [[Glikolaldehido]]a
|-
| [[zetosa|zetodiosa]] || -
|-
*| rowspan=2 | [[Triosa]]k <br/>(3 karbono): C<sub>3</sub>H<sub>6</sub>O<sub>3</sub>) || ([[glizeraldehidoaldosa|aldotriosa]]a) || [[Glizeraldehido]]a
|-
| [[zetosa|zetotriosa]] || [[Dihidroxiazetona]]
|-
*| rowspan=2 | [[Tetrosa]]k <br/>(4 karbono): C<sub>4</sub>H<sub>8</sub>O<sub>4</sub>) || ([[eritrosaaldosa|aldotetrosak]], || [[treosaEritrosa]], [[treulosaTreosa]])
|-
| [[zetosa|zetotetrosa]] || [[Eritrulosa]]
|-
*| rowspan=2 | [[Pentosa]]k <br/>(5 karbono): C<sub>5</sub>H<sub>10</sub>O<sub>5</sub>) || ([[desoxirribosaaldosa|aldopentosak]] ,|| [[erribosaArabinosa]], [[arabinosaLixosa]], [[xilosaErribosa]], [[lixosaXilosa]])
|-
| [[zetosa|zetopentosak]] || [[Erribulosa]], [[Xilulosa]]
|-
*| rowspan=2 | [[Hexosa]]k <br/>(6 karbono): C<sub>6</sub>H<sub>12</sub>O<sub>6</sub>) ([[alosa]],|| [[altrosaaldosa|aldohexosak]], [[glukosa]],|| [[manosaAlosa]], [[gulosaAltrosa]], [[idosaGlukosa]], [[galaktosaGulosa]], [[talosaManosa]], [[psikosaIdosa]], [[fruktosaGalaktosa]], [[sorbosaTalosa]], [[tagatosa]])
|-
| [[zetosa|zetohexosak]] || [[Psikosa]], [[Fruktosa]], [[Sorbosa]], [[Tagatosa]]
|-
*| rowspan=2 | [[Heptosa]]k <br/>(7 karbono) C<sub>7</sub>H<sub>14</sub>O<sub>7</sub>) || [[sedoheptulosaaldosa|aldoheptosak]]. || -
|-
| [[zetosa|zetoheptosak]] || [[Mannoheptulosa]], [[Sedoheptulosa]]
|}
 
== Monosakaridoen eratorriak ==
70.605

edits