«Göteborg»: berrikuspenen arteko aldeak

2.816 bytes added ,  Duela 4 urte
ez dago edizio laburpenik
t (Robota: Testu aldaketa automatikoa (-dn = +W = W | dn =))
| azalera metropolia =3717
| altuera =
| biztanleria = 524767548190
| urtea = 20112015
| dentsitatea =
| metropolia = 945713
| oharrak =
}}
'''Göteborg'''<ref>{{Erreferentzia|url=http://www.euskaltzaindia.net/dok/arauak/Araua_0157.pdf|egilea=[[Euskaltzaindia]]|izenburua= 157. araua: Europako hiriak}}</ref> ([[suediera]]z: ''{{lang-sv|Göteborg''}}, {{IPA|jœtəˈbɔrj}} ahoskatua) [[Suedia]]ko bigarren hiri handiena da, [[Stockholm]] hiriburuaren atzetik, eta iparraldeko herrialdeetako hirien artean bosgarrena. [[Västra Götalandeko konderria|Västra Götaland]] probintziako hiriburua da. 2015eko erroldaren arabera 549.839 biztanle ditu baina metropoli eremuak 982.360 biztanle.
 
== HistoriaEtimologia ==
''Göteborg'' izenak [[gauta]] leinuaren hiria {{lang-sv|Götar}} da, Gothiako (Suedia hegoaldeko) biztanleak ziren hauek. 2009an udalak logotipoa diseinatzerakoan '''ö''' zeinuari buelta eman zion '''Go:teborg''' ezarriz.
 
== Geografia ==
[[Gustavo II.a Adolfo]] erregeak sortu zuen herria, 1621ean.
=== Natura ===
Suediaren mendebaldeko kostaldean kokaturik dago, [[Kopenhage]] ([[Danimarka]]) eta [[Oslo]] ([[Norvegia]]) hiriburen arteko erdibidean. [[Göta ibaia]] itsasoratzen da bertan, [[Kattegat]] itsasoan hain zuzen ere. Hiriaren aurrealdean uhartedi bat dago baina gehienak uharte arrokatsu biluziak baino ez dira.
 
=== Metropoli eremua ===
1995eko [[atletismo]]ko munduko txapelketa bertan jokatu zen. [[Maratoi]]ko proban, [[Martín Fiz|Martin Fiz]] gasteiztar kirolaria izan zen txapeldun.
Göteborgeko metropoli eremua hainbat herrik osatzen dute: [[Ale (argipena)|Ale]], [[Härryda]], [[Kungälv]], [[Lerum]], [[Mölndal]], [[Partille]], [[Stenungsund]], [[Tjörn]], [[Öckero]] eta [[Kungsbacka]] herriek osatzen dute Göteborgeko metropolitar lurraldea. Guztiak, Västra Götaland probintziakoak, azkenekoa izan ezik, Kungsbacka herria Halland probintziakoa baita.
 
== Klima ==
</div>
 
== BiztanleriaHistoria ==
=== Lödöse ==
Eremu hau aurrehistoriatik popuilatua izan da, [[Harri Aro]]ko asentamentuak aurkitu baitira. Gaur egungo Götenborgen aurrekaria [[Lödöse]] izan zen, [[Göta ibaia]]n 40 kilometro gora dagoena. Erdi Aroan kaia eta merkatal herria izan zen.
 
Norvegiarrek eta daniarrek ibaiaren ahoa erraz eskuratzen zutela ikusita 1473an ''Nya Lödöse'' (Lödöse berria) sortu zuten gaur egun Göteborgeko Gamlestan suburbioa dagoen tokian. Honek ere arazo ugari izan zituen eta [[Älvsborg gotorlekua]]ren babespean jarri behar izan zuten.
Azkeneko erroldaren arabera (2007ko martxokoa) Västra Götalandeko hiriburuak 490.667 biztanle ditu. Bere metropolitar lurraldea kontuan hartuz gero, berriz, 888.229 biztanle dira.
 
=== MetropolitarGöteborgen lurraldeasorrera ===
XVII mendean Suedia inperio indartsua bihurtu zen eta kokapen estrategikoa zuela ikusita [[Gustavo II.a Adolfo]] erregeak 1621 urtean Götenborg hiria sortu zuen. Horretarako diseinatzaile eta ingeniari [[herbehereak|herbeheretar]], [[alemania]]r eta [[eskozia]]rrak ekarri zituen. Hauek padura eremuak dreinatu eta hiria planifikatu zuten. Hiria beraz herbeheretarrek beren estilora eraiki zen, aurrez [[Amsterdam]], [[Jakarta|Batavia]] (Jakarta) edo [[New York|Amsterdam Berria]] (New York) egin zuten bezala. Herbeheretarrek berehala lortu zuten botere politikoa eta 1652 arte suediarrek ez zuten alkatetza eskuratzerik izan. Eskoziarrek ere indarra bazuten, negoziogizon aberats bihurtu baitziren. Mende horretan bertan harresi sendoak eraiki ziren.
 
=== Aro modernoa: Hazkuntza garaia ==
[[Ale (argipena)|Ale]], [[Härryda]], [[Kungälv]], [[Lerum]], [[Mölndal]], [[Partille]], [[Stenungsund]], [[Tjörn]], [[Öckero]] eta [[Kungsbacka]] herriek osatzen dute Göteborgeko metropolitar lurraldea. Guztiak, Västra Götaland probintziakoak, azkenekoa izan ezik, Kungsbacka herria Halland probintziakoa baita.
1658ko [[Roskildeko Ituna]]ren ondoren Suediak Halland probintzia daniarra eta Bohus konderri norvegiarra eskuratu zituen eta Göteborgek lasaitasun handia lortu zuen eta hazten hasi zen.
 
XVIII mendearen hasieran arrantza zen hiriaren ekonomiaren oinarria baina Suediako Ekialdeko Indiako Konpainia sortzerakoan loraldi ekonomiko handia izan zuen [[Txina]]ra egindako espedizioetan ekarritako produktuekin.
 
XIX mendean hiria industrializatu egin zen eta populazioak nbabarmen egin zuen gora. 1800an 13.000 biztanle baziren 1900an 130.000.
 
== Kirolak ==
Hiriko kirol talde nagusia [[IFK Göteborg]]. Suediako futbol talde onenetakoa da, [[Malmö FF]]-rekin lehia gogorrean dabilena. Suediako 18 liga eta 7 kopa irabazi ditu, eta 1980. hamarkadan nazioartean ere bikain ibili zen, bi [[UEFA Europa League|UEFA Kopa]] irabaziz eta [[UEFAko Txapeldunen Liga|Europako Kopako]] finalerdietara iritsiz 1986an eta 1993an.
 
1995eko [[atletismo]]ko munduko txapelketa bertan jokatu zen. [[Maratoi]]ko proban, [[Martín Fiz|Martin Fiz]] gasteiztar kirolaria izan zen txapeldun.
 
== Herri eta hiri senidetuak ==
65.012

edits