«Sugegorri»: berrikuspenen arteko aldeak

39 bytes added ,  Duela 10 urte
t
ez dago edizio laburpenik
t (kolore zuzenketak)
t
}}
 
'''Sugegorriak''' ''Viperinae'' azpifamiliari dagozkien sugeak dira. Guztira 43 sugegorri espezie inguru daude. Europa, Asia eta Afrikan banatuak daude. Oso ahaidetuak daude [[Asia]] eta [[Amerika]]ko [[Crotalinae]] subfamiliako krotaloekin; azkeneko honetan [[kriskitin-suge]]ak sartzen dira. Beren artean desberdinak dira. Krotaloek begi bakoitzaren aurrean beroari sentsitiboa den sakonune bat dute. Sakonune hori odol beroko animaliak egunez eta gauez aurkitzeko ahalmena ematen dien organo bat da. Bi subfamiliaazpifamilia horiek [[viperidae]] familia osatzen dute.
 
Sugegorri guztiek bereizgarria den pozoinpozoi-guruin bat dute. Guruin hori falta diren beste sugeenak baino sofistikatuagoa da.
 
PozoinPozoi-guruin bakoitza hortz luze eta huts baten oinarriarekin lotzen da. Sugea erasotzean letagin pozoitsu horiek ehizakian sartzen dira eta puntatik pozoia egozten da. Pozoiak harrapakinaren ehunak sakonki kutsatzen ditu. Letagin horiek mugikorrak dira. Erabiltzen direnean goiko barailarekin angelu zuzenean jaurtizenjaurtitzen dira; gainerako denboran, atzerantz okertzen dira eta ahosabaiaren kontra ehun bigunezko bilduki batean gelditzen dira.
Pozoia eraldatutako listu guruinek sortutako gaia da eta [[proteina]], [[pozoin]]a, eta [[entzima]]z osaturik dago. Sugegorrien pozoia [[odolharrimin]] eta [[odol-loditzaile]]a da, eta tentsiobeherakada, [[bihotz]]-taupada neurriaren aldaketa, [[hezur-usteltzea]]k eta [[hantura]]k eragiten ditu. Bere eginkizuna, ehizakia hiltzeaz gain, liseriketa erraztea da.
 
Europan zazpi sugegorri inguru daude, guztiak ''vipera'' kideak. Horiek benetan arriskutsuak diren sugeen taldea osatzen dute.
Euskal Herrian hiru sugegorri mota ditugu. [[Itsasaldeko Sugegorrisugegorri]]a (''Vipera seoanei'') alde atlantiarrean agertzen dena, [[Ahunamendietako sugegorri]]a (''Vipera aspis aspis'') Pirinio eta erdialdean eta, azkenik, [[Bardeatako sugegorri]]a (''Vipera latastei'') hegoaldean. Beste biak ez bezala, azken hau oso eskasa da.
 
Europar sugegorriek gorputz erlatiboki astuna dute eta bere buztana motza izaten da. Burua ondo zehaztua dute, askotan hiruki erakoa. Gainaldeko ezkatak karenatuak dira. Begia nahiko txikia da eta begininia[[begi-nini]]a zutika dute. Buruaren perfila aldagarria da eta sugemotasuge mota batzuek "sudur-adar" biguna eta ezkataduna dute.[[Fitxategi:Vipera seoanei 3.jpg|left|225px|Vipera seoanei]]
 
Sugegorriak lurzoruko biztanleak dira, sugemota guztiak egunez ekinleak dira baina gautiar bihurtzen dira gauez berotasuna handia bada.
Europako sugegorri gehienak ugaztun txikiz (sagu, satitsu....) elikatzen dira baina batzuek txori edo sugandilak harrapatzen dituzte. [[Vipera ursini]]k berriz, zomorro handiak ehizatzen ditu.
 
Sugegorriak nahiko motel mugitzen dira, baldin eta gogaitzen ez badituzte. Toki estalietatik ehizatzen dute. Ehizakirik gerturatuz gero, ziztu batean burua malgukiaren gisara aurrera bota eta ahoa zabal-zabalik duelarik hozka egiten diote. Gero, pozoia bere lana egin arte itxaroten dute eta usaimenaren bidez mingaina astinduz arrastoari jarraitzen diote; hau gertatzen da harrapakariharrapari mammalianakugaztunak ehizatzen dituztenean. Txori, sugandila edo xomorroak badira, heldu egiten dituzte eta mugitzeari uzten diotenean burutik hasita irensten dituzte. Sugegorriak ere ehizatzeko batzuetan [[ugaztun]]en gordelekuetan sartzen dira.
 
Sugegorri gehienek, giro hotzetarako egokitzapen gisara, barnerruleak (obobibiparoak[[obobibiparo]]ak) dira; arraultzak[[arrautza (biologia)|arrautzak]] amaren barruan hazten dira eta kumeak bizirik erditzen dituzte. [[Vipera lebetina]]k berriz, [[Europa]]n arraultzak erruten ditu. Arrunt udaberrian ugaltzen dira. Ernaltzea egin baino lehen ar lehiakideek borroka-dantza bat egiten dute. Arrak bata bestearen aurrean tente jartzen dira eta burua eta lepoarekin bultzaka, indartsuenak, gehienetan helduena, emea ernalduko du.
 
Sugegorri batzuek bereizgarriak diren ezaugarriak dituzte eta ez da zaila bereiztea. Beste batzuk berriz, oso aldagarriak dira eta bereizteko zailtasunak sortzen dituzte. Behatu behar diren ezaugarriak muturraren perfila (zapala, gora begira edo sudur-adarrarekin), marrazkia eta ahal bada goiko aldeko ezkaten neurria dira.
 
 
== Europako sugegorri motak ==
186.223

edits