Zelulosa glukosa molekulez osatutako polisakaridoa da, naturan oso ugaria dena. Zurruna da, eta uretan eta disolbatzaile organikoetan disolbaezina. Landareetan dago batez ere.

Zelulosa
Cellulose Sessel.svg
Plant cell wall diagram-en.svg
Osatutaoxigeno, karbono eta hidrogeno
AurkitzaileaAnselme Payen
Eponimoaplant-type cell wall (en) Itzuli
Motapolisakarido eta holocellulose (en) Itzuli
Ezaugarriak
Dentsitatea
1,5 g/cm³
Deskonposizio-puntua260 °C (gutxienekoa)
270 °C (gehienez)
Lurrun-presioa0 mmHg (20 °C)
Masa molekularra370,147512 Da
Arriskuak
NFPA 704
NFPA 704.svg
1
1
0
Denboran ponderatutako esposizio muga5 mg/m³ (10 h, Ameriketako Estatu Batuak)
10 mg/m³ (10 h, baliorik ez)
15 mg/m³ (8 h, Ameriketako Estatu Batuak)
Eragin dezakecellulose exposure (en) Itzuli
Identifikatzaileak
CAS zenbakia9004-34-6
Gmelin18246
ChEMBLCHEMBL1201676
RTECS zenbakiaFJ5691460
ZVG12570
DSSTox zenbakiaFJ5691460
EC zenbakia232-674-9
ECHA100.029.692
CosIng32480
MeSHD002482
UNIII355QGZ19A, OP1R32D61U eta SMD1X3XO9M
KEGGC00760

Egitura kimikoaAldatu

Glukosa-unitateen arteko lotura jakin batekin zelulosa lortzen da.

Almidoi eta glukogenoaren antzera, zelulosa glukosaz osatutako polisakaridoa da. Baina substantzia horien aldean, zelulosa beta-glukosaz osatua da, almidoiak eta glukogenoak alfa-glukosa duten bitartean.

Zelulosaren formula (C6H10O5)n da, n aldakorra izanik, baina beti 200 baino handiagoa.

Zelulosaren katea lineala da, eta ez du alboko adarrik (glukogenoak bai).

Ulergarria denez, zelulosaren erabateko hidrolisiak glukosa ematen du.

Biodegradagarria da.

 
Zelulosaren egitura; ezkerrean, β-glukosa; eskuinean, β-glukosa batzuk lotuta

FuntzioaAldatu

Zelulosa landareen polisakarido nagusia da, eta landareen zelula horma osatzen du. Landare baten zelula hormaren %40a zelulosa da; zurarena, %50 eta kotoiak zelulosa du %90ean.

Almidoi eta glukogenoaren aldean zelulosak funtzio desberdina du; haien zeregina energia pilatzea da, zelulak erabiltzeko. Zelulosaren funtzioa, berriz, zelularen egitura mantentzean datza, euskarri gisa aritzen baita landare eta algen zelula horman.

Zelulosa naturan dagoen polisakaridorik ugariena da, biosferak duen karbonoaren erdia baino gehiago zelulosa eran baitago.

Animalia gehienek (gizakiak barne) ezin dute zelulosa digeritu, ez baitute β-1,4 lotura glukosidikoa apurtzeko behar den entzima (zelulasa). Animalia belarjaleek, berriz, zelulasa duten bakterioak dituzte haien hesteetan, eta bakterio horiei esker zelulosa digeritzen dute.

Ekintza biologikoaAldatu

Gizakiak zelulosa digeritu ezin badu ere, eragin biologikoa du kontsumitzen denean.

Eragin hau heste igarotzean du zelulosak, libragarri edo laxante mekanikoa baita. Zuntz hau uretan disolbagaitza denez, ur hau xurgatu eta hondakinen bolumena handitzen du. Honela, heste igarotzearen denbora normalizatzen da.

Zuntz gutxiko elikadura duten herrialdeetan idorreria maiztasuna handiagoa da eta ondeste-koloneko minbizia ere erlazionatu izan da zuntz gutxiko elikadura honekin.

Erabilera industrialaAldatu

Zelulosak erabilera industrial anitzak ditu: plastikoak, zeta, zeluloideak, zelofana, papera eta kartoia, besteak beste, zelulosarekin ekoizten dira.

Era berean, zura, kotoia eta lastoa dira zelulosaren iturri nagusiak.

Ikus gaineraAldatu

ErreferentziakAldatu

Kanpo estekakAldatu