Sistema endokrino

Guruin endokrinoen multzoa

Sistema endokrinoa zirkulazio sistemara askatzen diren hormonak sintetizatu eta ehun eta organo desberdinen funtzioak koordinatu eta integratzeaz arduratzen da

Guruin endokrino nagusiak.
(gizaki arra ezkerrean, emea eskuinean).
1. guruin pineala
2. Hipofisia
3. Tiroidea
4. Timoa
5. Giltzurrungaineko guruina
6. Pankrea
7. Obulutegia
8. Barrabila

Sistema endokrino klasikoa guruin endokrinoek eta jariatzen dituzten substantziek, hormonak, osatzen dute.

Ezaugarri orokorrakAldatu

Nerbio-sistema eta sistema endokrinoa dira eskala ebolutiboko goi-organismoetan barne-koordinazioaz arduratzen diren bi sistemak [1]. Zelulen arteko komunikazioa errazten dute.

  • Koordinazio hormonala: sistema endokrinoaren menpe dagoena. Honek hormona izeneko mezulari kimikoak ekoizten ditu (guruin endokrinoetan), hainbat zelula eta ehunen jardueran eragina handia dituztenak [2]
  • Nerbio-koordinazioa: nerbio-sistemari dagokio. Koordinazio sistema askoz azkarragoa da hau, zeinean organismoaren neuronek parte hartzen duten.

Hormonen eginkizun nagusiak honako hauek dira:

  • metabolismoaren kontrola
  • organismoaren molekula batzuen (glukosa, sodioa, potasioa, kaltzioa...) kontzentrazioaren erregulazioa
  • hazkuntza eta ugalketa
  • ehunen jardueraren kontrola

Anatomia eta fisiologiaAldatu

Hormona garrantzitsuenak guruin endokrinoek ekoizten dituzte. Guruin mota horiek ez dute hodi iraizlerik, eta sortzen dituzten hormonak zuzenean odolera isurtzen dituzte [3]. Gainera, guruin horiek odol-irrigazio handia dute. Mota horietako guruinak dira, esaterako, guruin tiroidea, hipofisia, pankrea edo giltzurrun gaineko guruinak.

Azpimagarria da sistema endokrino eta nerbio-sistemaren arteko lotura edo konexioa. Hain handia da hainbat kasutan, ezen sarritan sistema neuro-endokrinoz hitz egiten dela. Horren adibidea, hipotalamo-hipofisi ardatza.

Hipotalamoa da, hipofisiaren bidez, nerbio-sistema eta sistema endokrinoa lotzen duen egitura. Funtsezko egitura da barne-homeostasirako. Hipotalamoak (nerbio-egitura) hipofisia (egitura endokrinoa) azkartu ala inhibitu egiten du, azken honek prozesu fisiologiko askotan parte hartzen dituzten hormonak jaria ditzan. Hipotalamo eta hipofisiaren arteko komunikazioa estua da, eta bi egitura horien arteko batasun anatomikoak errazten du [4].

Hipotalamoak hipofisiaren gain jarduten du (hipofisia aktibatuz ala inhibituz) bi mekanismoren bidez: nerbio-konexioen bidez edo ekoizten dituen hormona berezien bidez (TRH, CRH....). Hipotalamoak adenohipofisira (hipofisiaren zati bat) iritsiko den hormona horietako bat jariatzen du eta honek hormona hipofisiario baten ekoizpena bultzatuko du. Hori dela eta, ehunetan aktiboa izango den hormona bat jariatuko da guruin periferikoan. Azken hormona hau izango da eragin biologikoa izango duena.

Hipofisiak garrantzi handiko hormona batzuk ekoizten ditu, beste guruin batzuen jarduera kontrolatzen dituztenak: ACTH (giltzurrun gaineko guruinetan jarduten du), FSH eta LH (gonadetan dihardute), TSH (tiroidean), etab.

Burua eta lepoaAldatu

Buruan eta lepoan dauden guruin nagusiak hauek dira:

  • Hipotalamoa: TRH, GnRH, GHRH, CRH, SS eta DA izeneko hormonak jariotzen ditu (hormona askatzaieak).

ToraxaAldatu

  • Bihotza: ANP sustantzia jariotzen du.

AbdomenaAldatu

  • Gibela: IGF, angiotentsinogenoa eta trombopoietina sustantziak jariotzen ditu.
  • Urdaila eta hesteak: CCK, gastrina, Y neuropeptidoa, sekretina eta somatostatina.

PelbisaAldatu

AzalaAldatu

Erregulazio mekanismoaAldatu

Erantzun endokrinoaren mekanismo erregulazioa atzeraelikadura negatiboaren bidez egiten da. Hau hipotalamo-hipofisi ardatzean hormonen sintesi eta jariaketa mekanismoen erregulazioan gertatzen den efektu garrantzitsu da. Efektu honen funtsa guruin endokrinoan jariatutako hormonaren odoleko kontzentrazio altuak hipotalamoan edo hipofisian jariatu den bere estimulatzaile edo inhibitzailearen jariaketa erregulatzen duela da.

Lotutako gaixotasunakAldatu

Sistema honekin lotutako gaixotasunak tratatzen dituen espezialitate medikoa, askotan beste batzuekin elkarlanean, Endokrinologia da.

ErreferentziakAldatu

  1. Aldaba, J., Aseginolaza, P. eta beste batzuk: Biologiaren Hastapenak UBI, Elkar (1988), 335 orr. ISBN: 84-7529-602-5
  2. Dualde, V.: Biología COU, Ed. Ecir (1987) 493-494 orr. ISBN: 84-7065-128-4
  3. Curtis, Helena: Biología Ed. Omega (1972) 378 orr.
  4. The Hypothalamus and Pituitary Gland: Introduction and Index Vivo Pathophysiology

Kanpo estekakAldatu