Ireki menu nagusia


Santakara[2] Nafarroa Garaiko hegoaldeko udalerria da, Erriberriko merindadekoa. Iruñetik 58 kilometrora dago. 34,08 km²ko eremua du eta 895 biztanle zituen 2014. urtean.

Santakara
 Nafarroa Garaia, Euskal Herria
Santacara torre contraluz.JPG

Santakarako bandera

Santakarako armarria

Administrazioa
Estatua Espainia
Erkidegoa Nafarroako Foru Erkidegoa
Merindadea Erriberriko merindadea
Eskualdea Arga-Aragoiko Erribera
Izen ofiziala Escudo de Santacara.svg Santacara
Alkatea Daniel Aiabar Garritz
(AIS, indep.)
Posta kodea 31314
INE kodea 31220
Herritarra santakarar
Kokapena
Koordenatuak 42° 22′ 32″ N, 1° 32′ 52″ W / 42.3754863°N,1.5477761°W / 42.3754863; -1.5477761Koordenatuak: 42° 22′ 32″ N, 1° 32′ 52″ W / 42.3754863°N,1.5477761°W / 42.3754863; -1.5477761
Santakara hemen kokatua: Nafarroa Garaia
Santakara
Santakara
Santakara (Nafarroa Garaia)
Openstreetmap logo.svg Ikusi OpenStreetMapen
Azalera 34,08 km2
Garaiera 318 metro
Distantzia 58 km Iruñera
Demografia
Biztanleria 895 biztanle
% 51,85 Twemoji 1f6b9.svg  Twemoji 1f6ba.svg % 48,15
Dentsitatea 26,26 biztanle/km²
Hazkundea
(2003-2013)[1]
Red Arrow Down.svg -% 11,38
Zahartze tasa[1] % 25,42
Ugalkortasun tasa[1] ‰ 16,39
Ekonomia
Jarduera tasa[1] % 70,43 (2011)
Genero desoreka[1] % 0 (2011)
Langabezia erregistratua[1] % 11,84 (2013)
Kultura
Euskaldunak % 1,68 (2010)
Euskararen erabilera % 0,0 (2011)
Datu gehigarriak
Webgunea http://www.santacara.es

Eduki-taula

GeografiaAldatu

Inguru naturala eta kokalekuaAldatu

Santakara Erriberriko merindadearen hego-ekialdean kokatzen da, NA-124 errepidea Zarrakaztelu-Caparroso norabidean hartuta.

Geografiaren aldetik, Aragoi behereko eskualdean dago, hau da, Aragoi ibaiaren ibilguaren behereneko aldean.[3][4]

Herriak, Pitillas eta Uxuerekin egiten du muga iparraldean, Murillo el Fruto eta Zarrakaztelurekin ekialdean, Pitillas eta Murillo el Cuenderekin mendebaldean, eta Melida eta Bardeekin hegoaldean.

Klima eta landarediaAldatu

Santakarak klima mediterraneo kontinentala dauka, baina Nafarroa Garaiko hegoaldeko herriena baino hezeagoa. Urteko batez besteko prezipitazioak urri eta urtean zehar irregularki banatzen diren arren, 450mm eta 500 ingurura heltzen dira. Batez-besteko tenperatura bestalde 13 eta 14 gradu bitartekoa da, eta urteroko egun euritsuen kopurua 70. Aldaketa termiko handiez gain, haizerik ohikoena hegoaldekoa eta iparraldeko ziertzoa dira.

Landarediak ere klimaren ezaugarrien araberakoa da. Gizakiaren eraginagatik nahiko baldintzaturiko landaredia da, eta ezaugarri xerofilodunekoa. Nekazaritza lurrez kanpo, larre eta sastraka bakan batzuk baino ez daude gizakiaren eraginetik kanpo. Aragon ibaia da udalerria zerhakatzen duen ibairik garrantzitsuena. Gainontzeko errekastoak, euriteen araberako baserrekak dira.

HistoriaAldatu

 
Santakarako dorrearen ikuspegia.

Santakara antzinako Cara izeneko herrixka erromatarraren oinordekoa da. Duela bi mila urte inguruko aztarna ugari aurkitu da herrian eta inguruko lurretan, eta Santakarako etxe askotako fatxadetan, erromatarren garaiko arrastoak daude.

XIII. mendean Santakarako gaztelua eraikitzea agindu zuen Nafarroako erregeak. Eraikinak erdiko dorrearen inguruan antolaturiko harresi txiki bat dauka, eta bertatik Aragon ibaiaren haran guztia zelatatu daiteke. Gotorlekua Aragoiko erresumatik etor zitezkeen erasoei aurrea hartzeko eraiki zuen Nafarroako Erresumak, eta Kasedan edo Galipentzun egondako gazteluek osaturiko gotorleku sarearen zati zen.

XVI. mendean, Gaztelako Erresumak Nafarroa Garaia inbaditzean, Nafarroako alde horretako gaztelu guztiak eraisteko agindua eman zuten, eta horrela, Santakarako gazteluak ere erresuma guztiko gaztelu guztien zori bera izan zuen. Gaur egun antzinako gazteluaren hormetako bat kontserbatzen da bakarrik. 1855ean Nafarroan 13.000 hildakotik gora eragin zuen kolera izurriteak Santakaran izandako eragina txikia izan zen.

EkonomiaAldatu

Biztanleen % 90ek nekazaritzarekin zerikusia duten jarduerak egin arren, berez nekazaritzatik bizi diren Santakarako biztanleak kopuru horren erdia dira. Batetik, lur ureztagarriak laborantza lurren %21,3 ziren XX. mendearen amaieran, batez ere, zerealak eta artoa, eta kopuru txikiagoan, alpapa eta bestelako barazkiak. Sekain lurren azalera bestetik, asko hazi zen XIX. mendearen amaieran eta 1891ean 464 hektarea lantzen ziren, 1917rako, ordea, kopuru hori 1917 hektareara hazi zen.

Herri lurrak udalerriaren azalera guztiaren %66 dira, larre lurren %80 eta landu daitezkeen lurren %60. Herritar gehienek dute herri lurren zati bat; eta, horrez gain, santakararrak Bardeen aprobetxamendurako elkarteko kide dira eta Bardeetan lurrak lantzeko eskubidea dute. Nekazaritza elkarteei dagokienez, 1958ko abenduaren 28an, Nafarroa Garaiko nekazarien aurrezki kutxak San Anton Esne Kooperatiba sortu zuen (kooperatiba 1961eko otsailaren 13an izan zen onartua).

Bardeetako elkarteaAldatu

Horrez gain, Erdi Aroan, Santakarak, Fustiñana, Tutera, Cortes, Buñuel, Carcastillo, Melida, Kaparroso, Alesbes, Cadreita, Valtierra, Arguedas, Cabanillas, Martzilla, Faltzes, Azkoien, Funes, Milagro, Corella, Olibako monasterioa, eta Erronkariko ibarra eta Zaraitzuko ibarrekin batera, Nafarroako Bardeetako elkartea osatu zuen, Bardeetako herri lurrak nekazaritzarako erabiltzeko asmoarekin.

DemografiaAldatu

Santakarako biztanleria
 

2008ko erroldaren arabera, Espainiaz kanpoko 20 etorkin bizi ziren herrian, biztanleen % 2,05 (Nafarroako Foru Erkidegoko batezbestekoaren azpitik).

 
Herriaren ikuspegi panoramikoa.

PolitikaAldatu

Udal hauteskundeakAldatu

Azken agintaldietan Santakarako alkate kargurako Agrupación Independiente de Santacara (AIS) taldeko Daniel Aiabar Garritz aukeratu dute. 2007an Udaleko bederatzi zinegotziak lortu zituen eta aurkeztu zen alderdi bakarra izan zen. Baliogabeko botoak 83 izan ziren (emandako guztien %14,82a) eta zurizko 118 boto izan ziren (botoen %24,74). Abstentzioa %32,85koa izan zen.

Santakarako Udala (2007)
Alderdia Botoak Zinegotziak
AIS 359 9

2011ko udal hauteskundeetan ere AIS izan zen aurkeztutako zerrenda bakarra; Aiabarrek alkatetzan segitu zuen.[5]

UdaletxeaAldatu

Santakarako udaletxea elizaren ondoko plaza txikian dago. Inguruko eraikuntzen estilo berean eraikia, egitura hiru zatitan banaturik dago eta hiru fatxada nagusi dauzka. Udaletxearen azken eraberritzea 1973an egin zen, harlangaitza agerian utzita. Udala alkateak eta zortzi zinegotzik osatzen dute.

Helbidea: Udaletxearen Plaza,1 Posta kutxa: 31314 Telefonoa/Faxa: 948 74 60 06

AlkateakAldatu

2007-2011 Luis Daniel Aiabar Garritz AIS
2011-2015 Luis Daniel Aiabar Garritz AIS

KulturaAldatu

EuskaraAldatu

Nafarroako Foru Erkidegoko Gobernuak onartutako Euskararen Foru Legearen arabera Santakara eremu ez-euskalduneko udalerria da, eta hori dela eta, hizkuntza ofizial bakarra gaztelania da. 2001eko erroldaren arabera, herritarren % 1,67k zekiten euskaraz.

Jaiak eta ospakizunakAldatu

Santakarako jaiak Jasokundearen ama birjinaren omenez antolatzen dira abuztuaren 14tik abuztuaren 20ra. Horrez gain, Santa Eufemiaren omenezko jaiak ere ospatzen dira irailaren 16an. Egun horretan, Santakarako kofradiak askari bat antolatzen du baselizaren kanpoaldean, eta asteburu osoan entzierroak, buruhandiak eta kale ekitaldiak izaten dira.

KirolakAldatu

  • Santarako areto futbol taldea

ZerbitzuakAldatu

Santakara, Mairaga-Erdialdea mankomunitateko kidea da.

Ondasun nabarmenakAldatu

Santakarako gazteluaAldatu

Sakontzeko, irakurri: «Santakarako gaztelua»

Santakarako gaztelua, XIII. mendean eraikitako gazteluaren aztarnak. Gaur egun, dorre bat bakarrik geratzen da eta hortik datorkio baita Santakarako dorrea izena. XIII. mendean eraikia izan zen eta XVI. mendean suntsitua, gaztelarrek 1512an Nafarroa Garaia konkistatu ondotik. Gaur egun gaztelua erabat hondatuta dago eta dorre bat baino ez da geratzen. Hondamen hori areagotuz, azken mendeetan herritarrek gazteluko harriak erabili dituzte euren etxebizitzak eraikitzeko.

Jasokundearen elizaAldatu

Jasokundearen eliza, Santakara erdigunean dago, eta XIII. mendean eraiki bazen ere (antzinako tenplu zistertar gisa), elizak gaur duen itxura, ondorengo eraberritze lanen ondorio da. Horma sendoez osatutako nabe bakarra dauka, apaingarri gisa harlanduzko egiturak daude, horma-bularrez sendotuta. XVI. mendean, historialarien ustez 1575ean, Santa Luzia kapera eraikitzearekin batera, eliza goitik behera eraberritu zen.

Eraikuntza barruan, XVII. eta XVIII. mendeetako hainbat erretaula barroko daude. Horrez gain, Errosarioko Ama Birjinaren aldarean, Ama Birjinaren XIV. mendeko egurrezko irudia dago.

Santa Eufemia baselizaAldatu

Herrigunetik gertu, Santa Eufemia baseliza dago. Tenplua, XIII. mendean eraikitako eliza zaharra da, aurrealde zuzena duen nabe bakar eta zabal batez osatua. Elizaren tarteak hobeto banatzeko, poligono itxurako muturdun arkuak erabili ziren. Aldarean, Santa Eufemiaren irudi erromanista dago.

Eraikin zibilakAldatu

Santakarako alde zaharrean, XVI. mendeko etxeak aurki daitezke, batez ere, elizaren ondoko kalean. Herriko arkitekturan, ugariak dira erdi puntuko ate handi eta obalo handiko ateak, eta eraikuntzen fatxadetan kono itxurako arkutxu txikien gainean egindako bikoiztutako leihoak ikus daitezke.

ErreferentziakAldatu

  1. a b c d e f   Euskal Herriari Begira Udalbiltza .
  2.   Euskaltzaindia 155. araua: Nafarroako udal izendegia .
  3. (Gaztelaniaz) Mairaga-Erdialdea Mankomunitatearen webgunean adierazten dute eskualde horretakoa dela.
  4. Euskaltzaindiak 151. arauan (5. orrialdea) dio «Aragoi beherea (-a)» izena duela Nafarroako eskualde geografiko horrek.
  5. Hauteskunde emaitzak, Berria.

Ikus, gaineraAldatu

Kanpo loturakAldatu

Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:
Euskal Herriko Wikiatlasa