Ireki menu nagusia

Rio Grande edo Rio Bravo[1] Ipar Amerikako ibaia da, Ameriketako Estatu Batuetako hego-ekialdea eta Mexikoko iparraldea zeharkatzen dituena. Munduko lurralde hartako bosgarrena da luzeran. 3.034 kilometro luze da, eta 607.965 kilometro koadro hartzen ditu haren arroak.

Rio Grande
Rio Grande White Rock Overlook Park View 2006 09 05.jpg
Datu orokorrak
Luzera 3.051 km
Geografia
Koordenatuak 25° 57′ 22″ N, 97° 08′ 43″ W / 25.956111°N,97.145278°W / 25.956111; -97.145278Koordenatuak: 25° 57′ 22″ N, 97° 08′ 43″ W / 25.956111°N,97.145278°W / 25.956111; -97.145278
Herrialdea Ameriketako Estatu Batuak eta Mexiko
Lurraldea Mexiko Berria
Hidrografia
Ur-emaileak
Arroaren azalera 471.900 km²
Arro hidrografikoa Rio Grande basin Itzuli
Bokalea Mexikoko golkoa

Eduki-taula

IzenaAldatu

AEBn Rio Grande izena ematen zaio; Mexikon, aldiz, Rio Bravo edo Rio Bravo del Norte.

GeografiaAldatu

San Juan mendietan du iturburua, Colorado estatuaren hego-mendebaldean, eta Mexikoko golkoan itsasoratzen da, delta zabal batean, Matamoros (Tamaulipas, Mexiko) eta Brownsville (Texas, Estatu Batuak) hirietatik igaro ondoren.

Mexiko Berria estatua ipar-hegoalde igaro ondoren, El Paso (Texas) eta Ciudad Juárez (Chihuahua, Mexiko) hiriak jo eta handik aurrera Estatu Batuen (Texas) eta Mexikoren (Chihuahua, Coahuila, Nuevo León eta Tamaulipas) arteko muga eratzen du, 1.995 kilometroz. Pecos (1.183 kilometro), Devils, Chama eta Puerco ibaiak dira ezkerraldeko adar nagusiak, Estatu Batuetan, eta Conchos, Salado eta San Juan ibaiak eskuinaldean, Mexiko aldean hiruak. Arroila handi sakonak eratzen ditu ertzetan. Lur behereak zeharkatzen ditu handik itsasorainoko bidean.

Urtegi handiak antolatu dira ibai horren ibilguan zehar, igarotzen dituen lurralde idorren mesedetan (Elephant Butte, Mexiko Berria; Amistad, Falcón eta La Azúcar urtegiak, muga aldean). Albuquerque (Mexiko Berria), El Paso (Texas) eta Ciudad Juárez (Chihuahua) dira Rio Grande ibaiaren ertzeko hiri nagusiak. Ontziak ibil daiteke Matamoros hiritik aurrera, bokalean.

Nazioarteko igarobideakAldatu

Ibaiak zenbait nazioarteko igarobide ditu:

HidrometriaAldatu

Rio Granderen emaria 1900-1972 bitartean neurtu zen Laredoko estazioan (Texas), ahoa baino 454 kilometro lehenago.[2] Ibaiak 352.178 kilometro koadroko eremua drainatua du gune horretan, arro osoaren %58. Batez besteko emaria 115 m³/s da. Emari handiena irailean du (250 m³/s), eta txikiena martxoan (59 m³/s).

Rio Granderen batez besteko emariak (/s) Laredon neurtuak
Datuak: 1900-1972 bitartean

 

HistoriaAldatu

Álvar Núñez Cabeza de Vaca espainiar itsasgizonak aztertu zituen Rio Grande ibaiaren aldeko lurrak 1536-1537 urteetan, eta Espainia Berriko Erregeorderriaren mende egon ziren XIX. mende hasiera arte. 1848an zehaztu zen Mexikoren eta Estatu Batuen arteko muga Rio Grande ibaiaren bi aldeetara, egun dagoen bezala.

ErreferentziakAldatu

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Rio Grande