Ireki menu nagusia

Parte Zaharra (Donostia)

Parte Zaharra Donostiako (Gipuzkoa) auzorik famatu eta zaharrena da, Urgull mendiaren magalean kokatua. 6.083 biztanle ditu.[1] Parte Zaharra da auzoaren izena usadioan,[2] auzotarren artean[3] eta izendegi ofizialetan;[4][5] hala ere, edozein hiritako gunerik zaharrena aipatzeko balio duen Alde Zaharra izen generikoa ere erabiltzen da batzuetan.

Parte Zaharra
Bandera de San Sebastián.svg Donostia, Euskal Herria

Donostiako Alde Zaharra, Euskal Herria.jpg

Fermin Kalbeton kalearen irudia.
Kokapena
Herrialdea  Euskal Herria
Probintzia  Gipuzkoa
Udalerria Donostia
Koordenatuak 43° 19′ 24″ N, 1° 59′ 06″ W / 43.323333°N,1.985°W / 43.323333; -1.985Koordenatuak: 43° 19′ 24″ N, 1° 59′ 06″ W / 43.323333°N,1.985°W / 43.323333; -1.985
Parte Zaharra hemen kokatua: Euskal Herria
Parte Zaharra
Parte Zaharra
Parte Zaharra hemen kokatua: Gipuzkoa
Parte Zaharra
Parte Zaharra
Parte Zaharra (Donostia) hemen kokatua: Donostia erdigunea
Parte Zaharra (Donostia)
Parte Zaharra (Donostia)
Parte Zaharra (Donostia) (Donostia erdigunea)

2019ko apirilaren 16an, Eusko Jaurlaritzak monumentu-multzo izendatu zuen, kultura-ondasun sailkatua.

KokapenaAldatu

Urgull mendia, Bulebarra, Donostiako portua eta Urumea ibaiaren artean hedatzen da.

HistoriaAldatu

Gehiago jakiteko, irakurri: «Donostiako historia»

XII. mendearen amaiera aldera Donostia sortu zen unetik 1863az geroko zabalgunea sustraitu arte hauxe izan zen hirigunea. Gaur egun harresi horien aztarnak Donostiako portuan eta Bulebarreko lurrazpiko aparkalekuan ikusgai daude. Halere, auzoaren osaera nahiko berria da, XIX. mendearen lehen herenean osatu baitzen.

 
Donostiako portua eta Donostiako parte zaharra, Santa Klara uhartetik ikusita.

1813ko abuztuaren 31ko Donostiako setioaren ondorioz guztiz suntsitu bazen ere (Abuztuaren 31 kalea besterik ez zen zutik gelditu), hiriko eraikin zaharrenak auzo honetan mantentzen dira. Hurrengo 36 urteetan zehar berreraiki zen. Zutik gelditu ziren eraikin bakarrak Trinitate kaleko etxeak, gaur egungo Abuztuaren 31 kalea, eta hiru eraiki erlijiotsu izan baitziren, Santa Maria basilika (XVIII. mendea), San Bizente eliza (XVI. mendea) eta San Telmo komentua (XVI. mendea, gaur egun San Telmo museoaren barnean). Parte Zaharra hurrengo 36 urteetan zehar berreraiki zen.

1863 urtera arte Donostiako hirigunea auzo honek osatzen zuen. 1863ko apirilaren 22an, Errege Dekretu batek Donostia gotorleku militarra izatetik utzi ziola zioela eta, agintariek Parte Zaharra inguratzen zuten harresiak eraitsitzeko baimena eman zen, honela Bulebarretik hegoaldera egungo Donostiako zabalgunea eraikitzeko, eta Donostiako ekialdeko zabalgunea, Urumea ibaiaraino. Une hartantxe Donostiak 15.000 biztanle zituen, haietatik 10.000 inguru 10 hektarea gutxi gorabehera zituen Parte Zaharreko harresitutako eremu honetan bizi ziren.

GastronomiaAldatu

Bertako tabernetan zerbitzatutako pintxoak oso preziatuak dira eta auzo honetako turismo erakarpen bilakatu dira, nahiz eta inguruko auzo eta herrietara ere zabaldu den sukaldaritza mota hori.

IruditegiaAldatu

Ondasun nabarmenakAldatu

2019ko apirilaren 16an, Eusko Jaurlaritzak monumentu-multzo izendatu zuen, kultura-ondasun sailkatua.

Oro har, konposizioan, fatxadek gordetzen dituzte Ugartemendiaren ordenantzetako elementu identifikatzaileak: lehen solairurainoko harlanduzko oinarria; kale nagusietan, harlanduz inguratutako ardatzen arabera lerrokatutako bao bertikalak, erregularki kokatuta; ezkantzuetako harlanduzko pilastrak, gainean, mentsulak eta arrailak, euri-urak jaisteko zorrotenak jartzeko; hegal harburudunak. Etxebizitzak behar izango zirelako arazoa aurreikusita, ordenantzek baimena eman zuten hegalaren gaineko altuera txikiagoko atikoak egiteko. Hala ere, eraikin batzuek badauzkate jasodura bat baino gehiago, baita irtenak ere, teilatupeko aprobetxamenduak, balkoi jarraituak eta teilatupe desberdinak, eta horiek guztiek ordenantzetako hegal teorikoa aldatzen dute.

Kaiari dagokionez, funtsean, bere ezaugarriak gorde ditu 1575etik 1848-1850era arte; Manuel Peironcely ingeniariak kaia zabaltzeko obrak proiektatu zituen arte. Eraikin horiek arrantzaleen etxebizitzak eta lantokiak izan dira, eta oso auzo desberdin bat osatu dute, non 1850az geroztik egindako fatxada arkupeduneko eraikinak nabarmentzen baitira.

EraikinakAldatu

Urgull mendiaAldatu

KaleakAldatu

PlazakAldatu

MuseoakAldatu

PortuaAldatu

ElkarteakAldatu

Auzotar ospetsuakAldatu

ErreferentziakAldatu

  1. «Parte Zaharra», Donostiako Udalaren webgunea.
  2. «Donostiako alderdi bati, ezagunetan ezagunena, Parte Zaharra deitzen genion guztiok, urtea joan eta urtea etorri, eta lasai bizi ginen, halaz ere. Orain berriz, Alde Zaharra bihurtu zaigu, mintzatzen ez den herriaren ondorioz [...].»
    Koldo Mitxelena: «Atarikoak», in Ibon Sarasola (1997), Euskal Hiztegia, Kutxa, ISBN 8471733021.
  3. Parte Zaharrean Bizi, auzotarren elkartea.
  4. Donostiako auzoen izenak
  5. [1], Donostiako Udalaren webgunean.
Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:
Donostia