Ireki menu nagusia

Barraskiloak ornogabeak dira, animalia gehienak bezala. Ornogabe izatea, hala ere, ez da talde taxonomiko baliagarria, ornogabe batzuk gertuago daudelako ornodunengandik beste ornogabe guztiengandik baino. Hala ere, termino erabilia da biologiatik haratago.

Ornogabea bizkarrezurrik ez duen animalia da. Multzo honetan sartzen dira animali espezie guztien %97[1], hau da, denak Vertebrata subphylumean daudenak izan ezik (arrainak, anfibioak, narrastiak, hegaztiak eta ugaztunak).

Ornogabe adibide ezagunak dira intsektuak; karramarroak, izkirak eta antzekoak; barraskilo, txirlak, olagarroak eta bere antzekoak; itsas-izarrak, itsas-trikuak eta bere antzekoak; marmokak eta har zein zizare gisa sailkatzen diren animaliak.

HistoriaAldatu

Jean-Baptiste Lamarck zientzilaari frantsesak 1794 urtean bost talde bereizi zituen ornogabeen artean, moluskoak, intsektuak, zizareak, ekinodermatuak eta polipoak. 1809an Philosophiae Zoologique liburuan jadanik 10 ziren ornogebeen arteko klaseak: moluskuak, zirripedoak, anelidoak, karramarroak, armiarmak, intsektuak, zizareak, ekinodermatuak, polipoak eta infusorioak.

1815 eta 1822 artean "Animalia ornogabeen historia naturala"-ren (Histoire naturelle des animaux sans vertèbres)[2] zazpi bolumen argitaratu zituen ordurarte ezagutzen ziren espezieen deskribapen zehatzak eginez eta hamarkada luzetan erreferentziazko lana izan zen. Gaur egun oraindik berak ezarritako izenak erabiltzen dira, hainbat kasutan taldeen mugak aldatu badira ere.

Ornogabeen phylumakAldatu

Hona hemen ornogabeen phylum nagusien zerrenda:

Phylumak Azpitaldeak Adibideak
Porifera - belakiak
Cnidaria
edo Zelenteratuak
Hydrozoa
Anthozoa
Cubozoa
Scyphozoa
Polypodiozoa
marmokak, koralak, anemonak...
Platyhelminthes
(zizaren lauak)
Cestoda
Monogenea
Trematoda
Turbellaria
planaria, tenia, fasciolak...
Nematoda
(zizare zilindrikoak)
Adenophorea
Secernentea
Trichinellak, filariak...
Mollusca Gastropoda
Bivalvia
Cephalopoda
Polyplacophora
Scaphopoda
Aplacophora
barraskiloak, barea, nudibrankioak...
muskuiluak, ostrak, txirlak...
olagarroak, txipiroiak, txibiak...
kitoia
-
-
Annelida
(zizare eraztundunak)
Polychaeta
Oligochaeta
Hirudinea
lur-zizareak, poliketoak, izainak...
Arthropoda Chelicerata
Myriapoda
Hexapoda
Crustacea
Trilobitomorpha (†)
armiarmak, eskorpioiak...
ehunzangoak, milazangoak, eskolopendrak...
intsektuak: euliak, tximeletak, inurriak...
otarrainak, karramarroak, lanpernak...
-
Echinodermata Homalozoa
Pelmatozoa
Eleutherozoa
itsas izarrak, itsas trikuak, krinoideoak...

BitxikeriakAldatu

Ornogabeen barruko taxoi askok espezie gehiago dituzte ornodun guztiek batuta baino[3].

Ornogabe batzuk gertuago daude ornodunengandik beste ornogabeengandik baino, adibidez Tunicata eta Cephalochordata taldeak. Horregatik talde hau parafiletikoa da, eta ez du esanahi berezirik taxonomian.

IruditegiaAldatu

ErreferentziakAldatu

  1. (Ingelesez) May, Robert M. (1988-09-16) «How Many Species Are There on Earth?» Science (4872): 1441–1449 doi:10.1126/science.241.4872.1441 ISSN 0036-8075 PMID 17790039 . Noiz kontsultatua: 2018-05-30.
  2. (Ingelesez) «Histoire naturelle des animaux sans vertèbres | work by Lamarck» Encyclopedia Britannica . Noiz kontsultatua: 2019-06-08.
  3. W., Richards, Owain (1977) Imms' general textbook of entomology / 2, Classification and biology. (10. ed. argitaraldia) CHapman & Hall ISBN 0412152207 PMC 310424712.

Ikus, gaineraAldatu

Kanpo estekakAldatu